Του Δημήτρη Κετικίδη | Από την έντυπη έκδοση «Τύπος Θεσσαλονίκης»
Στις 25 Νοεμβρίου, συμπληρώθηκαν δύο χρόνια αρχιερατείας του Παναγιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεου στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης.
Με την αφορμή αυτή, ο Παναγιώτατος μιλάει στον «Τύπο Θεσσαλονίκης» για τη διακονία του στην πόλη, τη βαθιά σχέση των Θεσσαλονικέων με την Εκκλησία και τις ποιμαντικές προκλήσεις που αναδεικνύονται σήμερα. Αναφέρεται στον ρόλο της Μητρόπολης απέναντι στη νεολαία, στα κοινωνικά προβλήματα, στην ενίσχυση του θρησκευτικού τουρισμού, καθώς και στη στάση της Εκκλησίας απέναντι στην τεχνολογική εποχή αλλά και στην κοινή διακήρυξη ανάμεσα σε Οικουμενικό Πατριαρχείο και Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Αναλυτικά η συνέντευξή του:
Τι σας έχει κάνει εντύπωση αυτά τα δύο χρόνια στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης;
«Αυτό που κάνει εκκλησσιαστικά τη Θεσσαλονίκη ξεχωριστή, είναι η ιδιαίτερη ευλάβεια που έχουν οι άνθρωποι σε σχέση με την πίστη. Είναι μια ευλάβεια που διαφέρει σημαντικά σε σχέση με τις άλλες περιοχές της Ελλάδας. Φαίνεται ότι οι άνθρωποι είναι πέρα από «ζεστοί» που καλοδέχονται τους άλλους, έχουν και μια ιδιαίτερη προσήλωση στα ζητήματα της εκκλησίας. Αυτό δεν εκφράζει έναν συντηρητισμό, αλλά εκφράζει μια ευρήτητα πνεύματος υπό την έννοια ότι μένουν πιστοί στις παραδόσεις της Θεσσαλονίκης και μπορούν να προχωρούν και προς το μέλλον ταυτόχρονα. Δεν είναι δηλαδή κάτι που γίνεται τροχοπέδη για την πορεία τους».
Γιατί πιστεύετε ότι είναι πιο θερμοί στην πίστη;
«Πιστεύω ότι έχει να κάνει με την παράδοση και την σχέση της πόλης με τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, και ασφαλώς και με τον Άγιο Δημήτριο. Το πιο σημαντικό νομίζω πως είναι η παρουσία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, που καθόρισε τη ζωή της πόλης από τον 14ο αιώνα και μετά και κράτησε στέρεη την ορθόδξη πίστη και την ευλάβεια των Θεσσαλονικέων στην Τουρκοκρατία. Αυτή η παράδοση συνεχίζεται μέχρι και σήμερα και φαίνεται και από την ιδιαίτερη σχέση της Θεσσαλονίκης με του Αγίου Όρους».
Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της διακονίας σας στη Θεσσαλονίκη;
«Νομίζω έχει να κάνει με τον σύγχρονο τρόπο ζωής που θέλει τους ανθρώπους απομωνομένους μεταξύ τους. Μια ποιμαντική πρόκληση είναι να μπορέσουμε να βγούμε από τον εαυτό μας και να κάνουμε μια αρχή στη σχέση μας με τους άλλους. Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν αφορά στο κομμάτι της νεότητας που θα έλεγα ότι αποτελεί μια προτεραιότητα».
Πώς θα έρθει η εκκλησία πιο κοντά με τους νέους, να τους ακούσει ουσιαστικά χωρίς τον ξύλινο λόγο της εκκλησίας ή των αρχιερέων;
«Νομίζω ότι χρειάζεται να υπάρχει ουσιαστικός διάλογος. Για να κάνεις διάλογο με κάποιον πρέπει να είσαι στο ίδιο επίπεδο με αυτόν. Να τον βλέπεις, να μιλάς και να διαλέγεσαι. Ο διάλογος δεν έχει να κάνει ούτε με κάποια υπεροχική θέση που θέλεις να κατέχεις, αλλά έχει να κάνει με την ουσιαστική επικοινωνία. Νομίζω ότι αυτό είναι που χρειάζεται σήμερα. Διάλογος γίνεται όταν μιλάς στη γλώσσα των ανθρώπων της εποχής.
Όλοι μας νομίζω ότι ψάχνουμε να βρούμε τα πατήματά μας και σε αυτήν τη διαδικασία είναι και οι νέοι άνθρωποι. Οι νέοι άνθρωποι έχουν σίγουρα έναν προβληματισμό για τα πράγματα. Ο κόσμος αρέσκεται στην πληροφορία και όλοι αναζητούμε ως εύκολη λύση την αυτόματη πληροφορία, όμως υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι προβληματίζονται και εκφράζουν τους προβληματισμούς τους. Αυτό εμένα μου αρέσει και να βρίσκομαι σε αυτήν τη διαλογική σχέση με τους ανθρώπους και ιδίως με τους νέους. Γι’ αυτό εγκαινιάσαμε στον Άγιο Δημήτριο μια σύναξη νέων κάθε Κυριακή βράδυ».
Η Θεσσαλονίκη είναι μια ετερόκλητη πόλη. Υπάρχουν ποιμαντικές προκλήσεις;
«Μια ποιμαντική πρόκληση είναι η παρουσία των αστέγων. Είναι ένα εξαιρετικά δύσκολο θέμα διότι έχω διαπιστώσει ότι κάποιοι συνειδητά επιλέγουν να μένουν στον δρόμο. Έχουμε προσπαθήσει να βρούμε τουλάχιστον σε τρεις περιπτώσεις λύση μέσα από κάποιο οίκημα και είδα ότι δεν θέλησαν τις λύσεις που τους προτάθηκαν. Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να έχουν και κάποια ψυχιατρικά ζητήματα, ωστόσο δεν είναι μόνο αυτοί οι λόγοι. Συνεργαζόμαστε επίσης και με την εθελοντική διακονία αστέγων για το συγκεκριμένο θέμα».
Η πόλη αντιμετωπίζει περιστατικά νεανικής και ενδοοικογενειακής βίας. Ποια είναι η θέση της Μητρόπολης στις δράσεις που αναπτύσσονται για τέτοια φαινόμενα; Υπάρχουν εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες για γονείς και μαθητές;
«Προσπαθούμε να συνεργαζόμαστε με όλους τους φορείς καθώς πιστεύουμε ότι η συλλογική αντιμετώπιση των πραγμάτων μπορεί να προσφέρει πολλά.
Η Μητρόπολη στο πλαίσιο των σχολών γονέων πολλές φορές συζητά και προσφέρει τη γνώμη της αλλά και την εμπειρία της για ζητήματα ενδοοικογενειακής βίας, η οποία φυσικά και δεν επιτρέπεται για κανέναν λόγο, κάτι το οποίο πρέπει να είναι ξεκάθαρο. Κανείς δεν ανήκει σε κανέναν για να έχει δικαίωμα κτίσεως έναντι του άλλου ή ιδιοκτησίας, και να ασκεί βία. Ο Χριστός είναι εναντίον της βίας. Επίσης στο πλαίσιο της λειτουργίας μιας επιτροπής γυναικείων θεμάτων και των επιμέρους ενοριακών επιτροπών, μεταξύ των θεμάτων που αντιμετωπίζουμε είναι η βία κατά των γυναικών, η προστασία των ανθρώπων που δέχονται βία, ενώ όταν χρειάζεται παράσχουμε προσωρινή φιλοξενία σε θύματα βίας π.χ. αναλαμβάνοντας έξοδα για φιλοξενία σε κάποιο ξενοδοχείο.
Στο θέμα της νεανικής βίας, με ομιλίες, κηρύγματα, με δράσεις σε συνεργασία με τη σχολική κοινότητα, προσπαθούμε να συντελέσουμε για την αποφυγή της βίας.
Ο οποιοσδήποτε είναι ακραίος προς οποιαδήποτε πλευρά, τα άκρα δεν είναι του Χριστού ούτε της εκκλησίας. Η εκκλησία είναι πάντα στη μέση και βασιλική οδό. Πάντα αποστρεφόταν και αποστρέφεται τα κάθε λογής άκρα. Ένας άνθρωπος είναι ακραίος όταν δεν μπορεί να διαχειριστεί τον ίδιο του τον εαυτό».
Πιστεύετε ότι η Θεσσαλονίκη αξιοποιεί επαρκώς το δυναμικό της στον θρησκευτικό τουρισμό; Τι θα μπορούσε να γίνει καλύτερα;
«Το καλό μπορεί να γίνει και καλύτερο. Πολλοί από τους χώρους λατρείας είναι μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Αυτό φανερώνει τη δυναμική που έχει η πόλη σε αυτόν τον τομέα, κάτι το οποίο εμείς βλέπουμε στον Άγιο Δημήτριο, στο οποίο είχαν έρθει μέσα σε μια μέρα πάρα πολλά σχολεία. Στη Μητρόπολη συστήσαμε ένα γραφείο προβολής και ανάδειξης των ιερών προσκυνημάτων, ενώ υπάρχει και το εκκλησιαστικό μουσείο».
Πείτε μας δύο λόγια για τον Μητροπολίτη Άνθιμο…
«Θεωρώ ευλογία το ότι παρέλαβα τη Μητρόπολη από τον ίδιο, και το ότι ήμουν κοντά του για 1,5 χρόνο. Ήταν εξαιρετικά ευγενής, και αγάπησε την εκκλησία. Παρά τη φαινομενική επίδειξη αυστηρότητας, στις προσωπικές του επικοινωνίες δεν ήταν τόσο αυστηρός».
Στην Ιερά Σύνοδο τέθηκε το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να την αξιοποιήσει η εκκλησία, χωρίς όμως να αλλοιωθεί ο πνευματικός χαρακτήρας της;
«Δεν είναι κάτι που από τη φύση της είναι η “προσωποποίηση του διαβόλου”. Χρειάζεται για όλα βέβαια να βλέπουμε την οντολογία τους, το “είναι” της τεχνολογίας και πώς μπορεί να μας βοηθήσει, αλλά και πώς δεν θα πρέπει να μας απομακρύνει από την αλήθεια της ζωής. Θα πρέπει να μάθουμε όλα αυτά να τα χρησιμοποιούμε με κριτήριο τον άνθρωπο. Η τεχνολογία πρέπει να είναι υπηρέτης του ανθρώπου, και όχι να υπηρετείται από τον άνθρωπο. Γι’ αυτό χρειάζονται όρια και κανόνες, αλλά και να είμαστε προσεκτικοί στο πώς θα διαχειριζόμαστε αυτά τα πράγματα. Πολλά ιατρικά επιτεύγματα π.χ. στηρίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, κάτι το οποίο δεν είναι κακό».
Πώς αξιολογείτε τη σημασία της κοινής διακήρυξης μεταξύ Οικουμενικού Πατριάρχη και Πάπα για την πορεία του διαλόγου μεταξύ Ορθοδοξίας και Καθολικής Εκκλησίας;
«Το να διαλέγονται οι άνθρωποι και οι θρησκείες δεν είναι κακό. Ο διάλογος δεν σημαίνει ότι αρνούμαι την αλήθεια την οποία πιστεύω ή εκφράζω. Απεναντίας προσπαθώ να προβάλλω αυτήν την αλήθεια, και όταν έχω τη βεβαιότητα ότι η αλήθεια που πιστεύω είναι η μόνη που σώζει, τότε δεν έχω κανένα πρόβλημα να διαλέγομαι με τον οποιοδήποτε.
Δεν είχαμε συλλειτουργία στην Κωνσταντινούπολη, αλλά λειτουργία των Ορθοδόξων στην οποία παρέστη και ο πάπας, κάτι το οποίο δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει, ούτε είναι η τελευταία. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ενότητα και λειτουργική κοινωνία μεταξύ των εκκλησιών η οποία φαίνεται στο κοινό ποτήριο.
Δεν κοινώνησε ο πάπας από το ποτήριο των Ορθοδόξων, αλλά ούτε οι Ορθόδοξοι κοινωνούν από τα ποτήρια των Καθολικών. Δεν υπάρχει ενότητα πίστεως, έχουμε διαφορές στο δόγμα. Οι θεολογικοί διάλογοι υπάρχουν για να επισημάνουν τις διαφορές, να συζητήσουν οι θεολόγοι μεταξύ τους και να βρουν τρόπους να υπερβούν αυτές τις διαφορές, χωρίς με κανέναν απολύτωε τρόπο να χαθεί η Αλήθεια ή να αλλοιωθεί το δόγμα. Δεν άλλαξε κάτι στην εκκλησία, ούτε θα αλλάξει.
Οι άνθρωποι μπορεί να φοβόμαστε το διαφορετικό, ή τον διάλογο, ωστόσο φόβο έχει εκείνος που δεν είναι σίγουρος γι’ αυτό που πιστεύει».
Πατριάρχης και Πάπας έδειξαν τη βούλησή τους να συνεχιστεί ο θεολογικός διάλογος. Με ποιον τρόπο θεωρείτε ότι μπορεί να γίνει αυτό, χωρίς να υπάρξει καμία απόκλιση από την ορθόδοξη πίστη μας;
«Καταρχάς ο διάλογος δεν γίνεται από τον ίδιο τον Πάπα και τον Πατριάρχη, αλλά από τις 15 αυτοκέφαλες εκκλησίες, και από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Όλες οι ορθόδοξες εκκλησίες συμφωνούν γι’ αυτόν τον διάλογο, δεν τον έχει αρνηθεί καμία. Δεν συμμετέχουν μόνο Αρχιερείς, αλλά και καθηγητές πανεπιστημίων και άνθρωποι που εργάζονται μέσα στην εκκλησία.
Το πρόβλημα είναι όταν κάποιος από εμάς κατηγορεί τους άλλους ως μη σωστούς περί την πίστη, ή αν εκτοξεύει κάποιος κατηγορίες, χωρίς να τις αιτιολογεί. Το αν κάποιος είναι αιρετικός, είναι κάτι το οποίο το ορίζει η εκκλησία. Αν γράψει κάποιος π.χ. για κάποιον άλλο ότι είναι αιρετικός χωρίς να το αιτιολογεί, τότε παίρνει σοβαρή αμαρτία».
