*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Μια διαφορετική προσέγγιση στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη πραγματοποιεί η βιωματική δράση «Ανασαίνω Λέξεις» που ξεκίνησε από το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, και στην συνέχεια παρουσιάστηκε σε σχολικές αίθουσες της πόλης μας.
Με αφετηρία το λεξιλόγιο των ποιημάτων του, οι μαθητές προσδιορίζουν τους μηχανισμούς που τους βοηθάνε να εκφραστούν χωρίς φόβο, να ακούν ενεργητικά, να οριοθετούν και να ανοίγουν θέματα που μέχρι τώρα παρέμεναν σιωπηλά.
«Η διαδικασία είναι βιωματική, πιο σωστά, σωματική. Η τάξη μετατρέπεται σε εργαστήριο σχέσεων. Σταδιακά, οι μαθητές και οι μαθήτριες αντιλαμβάνονται ότι το λεξιλόγιο και γενικότερα η γλώσσα δεν είναι εργαλείο αξιολόγησης, αλλά πεδίο ελευθερίας. Και τότε αρχίζει να αλλάζει η δυναμική των πραγμάτων, όταν από μονάδες γινόμαστε ομάδα», εξηγεί στο «ΤyposThes» η συγγραφέας και επικοινωνιολόγος Στέλλα Τενεκετζή που υπογράφει τον συντονισμό. Όπως συμπληρώνει: «Στη δράση, η ποίηση δεν είναι αντικείμενο (αποσπασματικής) μελέτης αλλά αφορμή για να μιλήσουμε για εμάς» και προσθέτει πως «Ένα παράλληλο όφελος είναι ότι, μέσα από αυτή τη διαδρομή, αλλάζει τελικά και η σχέση των παιδιών με την ποίηση».
Η ανταπόκριση ήταν θερμή και γι’ αυτό δόθηκε παράταση από τον Φεβρουάριο έως και τον Απρίλιο του 2026, διευρύνοντας τον κύκλο των σχολικών μονάδων της Θεσσαλονίκης που θα παρακολουθήσουν το πρόγραμμα.
–Πώς γεννήθηκε η ιδέα για τη δράση;
-Αναρωτιόμουν πώς μπορεί να δημιουργηθεί μέσα στη σχολική πραγματικότητα —με την πίεση της ύλης και τον περιορισμένο χρόνο— μια ρωγμή που να χωρά η αυθεντική φωνή των εφήβων. Ήθελα κάτι που να πηγαίνει στη ρίζα: στον τρόπο που σχετιζόμαστε. Aυτό πιστεύω είναι το κύριο ζήτημα, ενηλίκων και ανηλίκων. Έτσι προέκυψε το «Ανασαίνω Λέξεις». Ως μια πρόσκληση να ξαναδούμε τι σημαίνει επικοινωνία, τι σημαίνει να είμαστε παρόν το ένα άτομο για το άλλο.
–Πώς λειτουργεί στην πράξη;
-Δουλεύουμε με τη Μέθοδο Keywords που πια κλείνω 10 χρόνια «μαζί της». Πρακτικά, αξιοποιούμε τον καθημερινό λόγο, τι κρύβουν, τι αποκαλύπτουν, οι λέξεις για το κάθε άτομο. Η διαδικασία είναι βιωματική, πιο σωστά, σωματική. Η τάξη μετατρέπεται σε εργαστήριο σχέσεων. Σταδιακά, οι μαθητές και οι μαθήτριες αντιλαμβάνονται ότι το λεξιλόγιο και γενικότερα η γλώσσα δεν είναι εργαλείο αξιολόγησης, αλλά πεδίο ελευθερίας. Και τότε αρχίζει να αλλάζει η δυναμική των πραγμάτων, όταν από μονάδες γινόμαστε ομάδα.
–Γιατί επιλέξατε την ποίηση του Ελύτη; Πόσο τη γνωρίζουν οι μαθητές;
-Ο Οδυσσέας Ελύτης μπήκε στη δράση ως συνομιλητής. Η ποίησή του έχει μια δύναμη που ακουμπά τον εσωτερικό κόσμο των εφήβων – στη δική μου τουλάχιστον εφηβεία, που ήταν δύσκολη, ο Μικρός Ναυτίλος ήταν συνέχεια δίπλα στο κρεβάτι μου. Στη δράση, η ποίηση δεν είναι αντικείμενο (αποσπασματικής) μελέτης αλλά αφορμή για να μιλήσουμε για εμάς. Και εκεί που υπάρχει αμηχανία, φτιάχνουμε το πλαίσιο για να ανθίσει η περιέργεια. Εκεί που υπάρχει απόσταση, γεννιέται η ταύτιση. Ένα παράλληλο όφελος της δράσης είναι ότι, μέσα από αυτή τη διαδρομή, αλλάζει τελικά και η σχέση των παιδιών με την ποίηση.
–Ποια η μεγαλύτερη πρόκληση που είχατε;
-Σε καθημερινή βάση, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η εμπιστοσύνη. Οι μαθητές και οι μαθήτριες διαισθάνονται αμέσως αν κάτι είναι επιφανειακό ή μηχανικό. Χρειάζεται προσωπική έκθεση, πρώτα από τη δική μου πλευρά.
–Πώς προσεγγίζετε ευαίσθητα θέματα, όπως ο εκφοβισμός;
-Με το σώμα μας. Πώς είναι να νιώθεις εκτός του κύκλου; Πώς είναι να είσαι εντός; Πώς είναι να είμαστε όλοι και όλες εντός και ίσος χώρος να αντιστοιχεί στην καθεμιά και στον καθένα μας. Πολλά παιδιά μιλάνε για τη βία που κουβαλάμε μέσα μας, είτε βρισκόμαστε στη θέση του θύτη είτε του θύματος. Με συγκινεί πολύ όταν προχωράνε τα πράγματα στη δράση και όλες και όλοι νιώθουν και τη μια θέση και την άλλη. Κι όταν λέω «νιώθουν» εννοώ γνωρίζουν βαθιά τι σημαίνει να πληγώνεις και τι να πληγώνεσαι.
–Ποιες είναι οι εντυπώσεις μαθητών και εκπαιδευτικών;
-Οι μαθητές και οι μαθήτριες μιλούν για μια εμπειρία που τους κάνει να «αισθάνονται τον εαυτό τους». Ότι τους είναι εξαιρετικά λυτρωτική η ορατότητα που βιώνουν κατά τη διάρκεια της δράσης. Από τις/τους εκπαιδευτικούς εισπράττουμε ότι τέτοιες δράσεις δεν πρέπει να λειτουργούν ως μεμονωμένα γεγονότα, αλλά να αποκτήσουν σταθερή θέση μέσα στη σχολική καθημερινότητα. Όταν έχουν τακτικότητα, δεν επηρεάζουν μόνο την ημερήσια διάθεση ενός συνόλου, αρχίζουν να μετασχηματίζουν το ίδιο το μικροσύστημα. Δημιουργούν μια νέα κουλτούρα σχέσεων — περισσότερη ακρόαση, μεγαλύτερη ευθύνη, λιγότερη ανοχή στη βία. Και τότε η αλλαγή δεν είναι στιγμιαία· γίνεται τρόπος ύπαρξης μέσα και έξω από τη σχολική κοινότητα.
-Ποια τα επόμενα βήματα για τη δράση;
-Η δράση ξεκίνησε από το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο -το οποίο και ευχαριστούμε θερμά για την σταθερή και άριστη συνεργασία- ενώ στην πορεία άρχισε να υλοποιείται μέσα στις σχολικές αίθουσες, στα πιο δύσκολα τμήματα των σχολείων. Στη συνέχεια, ανάγκη των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στη δράση ήταν η παρακολούθηση επιμορφώσεων πάνω στη Μέθοδο Keywords ή αλλιώς «Μέθοδο Μη Δομημένου Λόγου» για να μπορούν, όπως κατ’ επανάληψη δήλωναν, «να παίρνουν την τάξη με το μέρος τους». Οπότε, τον Σεπτέμβριο του 2025, στο Βαφοπούλειο, τις ξεκινήσαμε. Αιτήματα εκπαιδευτικών που βρίσκονται στη Δυτική Θεσσαλονίκη οδήγησαν στη συνεργασία με τον Δήμο Νεάπολης - Συκεών όπως και με τον Δήμο Αμπελοκήπων – Μενεμένης για την πραγματοποίηση επιμορφώσεων και δυτικά. Θα ξεκινήσουν στις 4 και 5 Μαρτίου, θα ενημερωθούν για αυτές οι εκπαιδευτικοί μέσα από τις σχολικές μονάδες.
Χρήσιμα
Τον συντονισμό της δράσης της Electra Social Company που πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και υλοποιείται μέσα από μια διευρυμένη συνεργασία με το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο και τον Δήμο Θεσσαλονίκης, έχει η συγγραφέας και επικοινωνιολόγος Στέλλα Τενεκετζή η οποία υπογράφει και τον σχεδιασμό της μετά από μακροχρόνια έρευνα πάνω στους τρόπους ενεργοποίησης της αυτοέκφρασης. Την επιλογή του ποιητικού υλικού επιμελήθηκε η Γιώτα Τεμπρίδου, διδακτόρισσα φιλοσοφίας με ειδίκευση στον Ελύτη. Ειδική σύμβουλος του εκπαιδευτικού υλικού είναι η κοινωνική επιστήμονας με μεταπτυχιακή ειδίκευση στις τέχνες στην εκπαίδευση, Μυρτώ Προδρομίδου. Σύμβουλος του συνολικού εκπαιδευτικού αφηγήματος είναι ο επικοινωνιολόγος Βασίλης Κιμούλης. Παράλληλα, η δράση εξελίσσεται μέσα από την ανατροφοδότηση των εκπαιδευτικών αλλά και με τη συμβολή τεσσάρων νέων συνεργατών. Του μαθητή Λυκείου Γιώργου Μητσόπουλου που βελτίωσε το αφήγημα, της εκπαιδευτικού Κατερίνας Καλφοπούλου που είναι πια επιστημονικός σύμβουλος, της σκηνοθέτριας Κατερίνας Μάγιας Ανδριανού και της εμψυχώτριας Αναστασίας Περδίκη.
*Το πρόγραμμα διαρκεί 4 διδακτικές ώρες. Οι έφηβοι μαθητές και μαθήτριες μπορούν να το παρακολουθήσουν με δυο τρόπους. Εντός της σχολικής μονάδας: Electra Social Company, [email protected]., τηλ.: 695 501 9109. Στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο: τηλ.: 2310 318699, κα Βίβιαν Πεταλά.
