Της Λεμονιάς Βασβάνη
Το δικό της «μάτι» για την προστασία και διαχείριση των ελληνικών δασών αποκτά η χώρα μας μέσα από το ερευνητικό έργο SAT4FOREST, το οποίο ανέπτυξε την πρώτη ολοκληρωμένη επιχειρησιακή εφαρμογή δορυφορικής παρακολούθησης των δασικών οικοσυστημάτων σε εθνικό επίπεδο. Το έργο συντονίζεται από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και εντάσσεται στο εθνικό πρόγραμμα μικροδορυφόρων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
«Πρόκειται για μια σειρά από αλγόριθμους, προϊόντα και υπηρεσίες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να "κουμπώσουν" πάνω στο σύστημα των ελληνικών μικροδορυφόρων», εξήγησε στον «ΤyposThes» ο επιστημονικός υπεύθυνος του έργου, καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, Ιωάννης Γήτας.
Το έργο υλοποιείται από το ΑΠΘ σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και τις εταιρείες Merco και Geosystems. Στόχος είναι, μόλις τεθούν σε πλήρη λειτουργία οι ελληνικοί μικροδορυφόροι, οι εικόνες που θα λαμβάνονται να αξιοποιούνται άμεσα από το ελληνικό κράτος για την παρακολούθηση της κατάστασης των δασών και την ενίσχυση της πρόληψης και διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών.
Πώς λειτουργεί
Το SAT4FOREST αξιοποιεί δορυφορικά δεδομένα του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus. Ωστόσο, με την έναρξη λειτουργίας των ελληνικών μικροδορυφόρων, οι δυνατότητες του συστήματος αναμένεται να αναβαθμιστούν σημαντικά.
«Σήμερα χρησιμοποιούμε ευρωπαϊκές δορυφορικές εικόνες. Όταν οι ελληνικοί δορυφόροι είναι έτοιμοι, θα τις αντικαταστήσουμε με ελληνικά δεδομένα, τα οποία θα προσφέρουν μεγαλύτερη χωρική ανάλυση και συχνότερες λήψεις», ανέφερε ο κ. Γήτας.
Όπως είπε, ενώ σήμερα νέα εικόνα της ίδιας περιοχής είναι διαθέσιμη περίπου κάθε τρεις ημέρες, το νέο σύστημα θα μπορεί να παρέχει δεδομένα σε καθημερινή βάση. Παράλληλα, η ανάλυση των εικόνων θα φτάνει τα τρία μέτρα, έναντι των 10 έως 20 μέτρων που προσφέρει σήμερα το Copernicus.
Αυτά που μπορούν να «δουν» οι δορυφόροι
Το σύστημα δεν περιορίζεται στην απλή αποτύπωση των δασών. Μέσω ειδικών αλγορίθμων παράγονται χάρτες δασικών ειδών, καύσιμης ύλης και βιοποικιλότητας, ενώ εντοπίζονται πιέσεις και κίνδυνοι που επηρεάζουν τα δασικά οικοσυστήματα.
Με τα στοιχεία που προκύπτουν οι επιστήμονες μπορούν να γνωρίζουν ποια είδη δέντρων υπάρχουν σε κάθε περιοχή – όπως καστανιές, οξιές ή έλατα – αλλά και να καταγράφουν περιοχές με αυξημένη βιοποικιλότητα ή οικολογική αξία.
Παράλληλα, παράγονται χάρτες καύσιμης ύλης, ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, καθώς παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για τη συμπεριφορά της φωτιάς και την πιθανή εξάπλωσή της.
Βάση για μακροχρόνια παρακολούθηση
«Αυτό που δημιουργούμε είναι μια αξιόπιστη βάση αναφοράς. Καταγράφουμε την κατάσταση των δασών σήμερα, ώστε τα επόμενα χρόνια να μπορούμε να παρακολουθούμε με ακρίβεια τις αλλαγές που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή, τις ασθένειες ή άλλες ανθρώπινες και φυσικές πιέσεις», τόνισε ο κ. Γήτας, προσθέτοντας πως «Η συνεχής παρακολούθηση θα επιτρέψει την έγκαιρη ανίχνευση προβλημάτων στην υγεία των δασών, την αξιολόγηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος».
Προστασία βιοποικιλότητας και περιοχών Natura
Ο ίδιος στάθηκε και στην δυνατότητα παρακολούθησης των περιοχών Natura 2000.
Όπως επισήμανε ο καθηγητής, η βιοποικιλότητα αποτελεί πλέον κορυφαία προτεραιότητα διεθνώς και η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά ένα οργανωμένο σύστημα που μπορεί να παρακολουθεί συστηματικά την κατάστασή της.
«Είναι σημαντικό ότι η χώρα κάνει τα πρώτα ουσιαστικά βήματα στην παρακολούθηση της βιοποικιλότητας, συμβαδίζοντας με τη διεθνή πρακτική», αναφέρει.
Ανοιχτό ενδεχόμενο συνέχισης
Το έργο SAT4FOREST, που ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2024 και ολοκληρώθηκε στις 30 Ιουνίου του 2026, χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Τα παραγόμενα δεδομένα και προϊόντα απευθύνονται στην Κεντρική Δασική Υπηρεσία, στις Διευθύνσεις Δασών και τα Δασαρχεία της χώρας, στα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, καθώς και σε ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια και κάθε φορέα (δημόσιο και ιδιωτικό) ο οποίος δημιουργεί παράγωγα προϊόντα (π.χ. χάρτες κινδύνου, προσομοίωση εξάπλωσης πυρκαγιάς κ.ά.).
Η αξιοποίηση των δορυφορικών δεδομένων επιτρέπει τη γρήγορη και οικονομικά αποδοτική παρακολούθηση του συνόλου της ελληνικής επικράτειας, με δυνατότητα τακτικής επικαιροποίησης των πληροφοριών τουλάχιστον δύο φορές ετησίως ή και συχνότερα όταν απαιτείται. Παρότι οι επιτόπιες μετρήσεις εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και την επαλήθευση των μοντέλων, η νέα υπηρεσία προσφέρει ένα ισχυρό εργαλείο υποστήριξης της λήψης αποφάσεων.
Σύμφωνα με τον επιστημονικό υπεύθυνο, υπάρχει ήδη θετική διάθεση από το αρμόδιο υπουργείο για συνέχιση της χρηματοδότησης μέσω συμβολαίου συντήρησης και περαιτέρω αναβάθμισης του συστήματος, ώστε να ενσωματωθούν νέες λειτουργίες και να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες των ελληνικών μικροδορυφόρων.
Εφόσον το εγχείρημα συνεχιστεί, η χώρα θα αποκτήσει ένα μόνιμο επιχειρησιακό εργαλείο που θα παρέχει αξιόπιστα δεδομένα στις δασικές υπηρεσίες, στα αρμόδια υπουργεία, στην Πολιτική Προστασία και στην επιστημονική κοινότητα, ενισχύοντας τόσο την προστασία των δασών όσο και την πρόληψη των φυσικών καταστροφών.
Συνάντηση στο ΑΠΘ
Εξάλλου σε συνάντηση που είχαν την Πέμπτη 18/6/2026 στο ΑΠΘ, εκπρόσωποι της επιστημονικής ομάδας και των εμπλεκόμενων φορέων του προγράμματος Sat4Forest ενημέρωσαν τον Πρύτανη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Καθηγητή Κυριάκο Αναστασιάδη για την πορεία του έργου.
Επίσης, συζητήθηκε η προοπτική νέας χρηματοδότησης.
Στη συνάντηση συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο επιστημονικός υπεύθυνος του SAT4FOREST, Διευθυντής του Εργαστηρίου Δασικής Διαχειριστικής και Τηλεπισκόπησης, Καθηγητής Ιωάννης Γήτας, ο Επικ. Καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Δημήτριος Σταυρακούδης και εκπρόσωποι των εμπλεκόμενων φορέων.
- Μεγάλη φωτιά στη Θεσσαλονίκη: Θρίλερ με 12χρονο παιδί που αγνοούνταν
- Super League: Ισόπαλη η μάχη Μαρινάκη - Αλαφούζου για νέο πρόεδρο στη Λίγκα
- Κλείνουν δρόμοι στη Θεσσαλονίκη: Χωρίς Περιφερειακό η πόλη – Ποιες 24 ώρες, ποιο σημείο
- Χαμός στην Αλβανία: Διαδηλωτές πέταξαν αυγά σε βουλευτές έξω από το Κοινοβούλιο
