">
Φιλοζωικές οργανώσεις ανησυχούν για αύξηση στη χρήση εξελιγμένων ειδών ως πειραματόζωα σε έρευνες
Οι επιστήμονες βρήκαν τρόπο να αλλάζουν το DNA ζωντανών οργανισμών, ανοίγοντας το δρόμο σε μια νέα εποχή στη γενετική. Η επαναστατική νέα τεχνική επέτρεψε στους ειδικούς να πάρουν γενετικό υλικό από μια ζωντανή μαϊμού, να το εισάγουν σε μια άλλη με αποτέλεσμα να μεταλλαχθεί το DNA της. Ο στόχος των επιστημόνων είναι δημιουργήσουν πειραματόζωα με ασθένειες όπως Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ, έτσι ώστε να μπορέσουν να μελετήσουν τις ασθένειες σε οργανισμούς έχουν μεγαλύτερες ομοιότητες με τον ανθρώπινο. Μελλοντικά να βοηθήσει στη θεραπεία διαφόρων ασθενειών, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η νόσος του Πάρκινσον και ο αυτισμός.
Φυσικά τα νέα αυτά έχουν ήδη εγείρει τις αντιδράσεις φιλοζωικών οργανώσεων, οι οποίες προβλέπουν ότι θα αυξηθεί η χρήση των μαϊμούδων ως πειραματόζωα στα εργαστήρια. Μάλιστα ειπώθηκε ότι η νέα μέθοδος δίνει τη δυνατότητα στους επιστήμονες να δημιουργήσουν «μια ατελείωτη στρατιά άρρωστων μαϊμούδων», σύμφωνα με το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Guardian. Για αυτό άλλωστε τα πειράματα έγιναν στην Κίνα, η οποία έχει πάρα πολύ χαλαρούς κανόνες για τη χρήση ζώων στα εργαστήρια.
Γενετιστές από όλο τον κόσμο χαιρέτισαν το νέο βήμα στο πεδίο της γενετικής μηχανικής, λόγω των τρομερών δυνατοτήτων που ανοίγει, καθώς με ταχύτητα και ακρίβεια οι επιστήμονες θα μπορούν να αφαιρούν ελαττωματικά γονίδια από τα κύτταρα και να τα αντικαθιστούν με άλλα υγιή, όχι πλέον μόνο σε τρωκτικά, αλλά και σε ζώα πολύ πιο συγγενικά με τον άνθρωπο. Θα μπορούν έτσι με στοχευμένο τρόπο, για πειραματικούς λόγους, να αλλάζουν ακόμα και ένα μοναδικό «γράμμα» του κώδικα του DNA πιθήκων. Μάλιστα για ερευνητικούς λόγους θα μπορούν να εφαρμόσουν την ίδια μέθοδο ακόμη και σε τεχνητά όργανα τα οποία έχουν δημιουργηθεί στο εργαστήριο, για να παρατηρήσουν την αποτελεσματικότητα φαρμάκων πάνω σε ανθρώπινους ιστούς.
Το πείραμα στους Μακάκους
Οι κινέζοι γενετιστές, με επικεφαλής τον δρα Τζιαχάο Σα του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Ναντζίνγκ, που δημοσίευσαν τη μελέτη τους στην επιστημονική επιθεώρηση Cell, εφάρμοσαν για πρώτη φορά σε πιθήκους τη νέα τεχνική Crispr/Cas9, η οποία επιτρέπει την προσθήκη νέων γονιδίων, τη διαγραφή υπαρχόντων γονιδίων ή την τροποποίησή τους.
Ως τώρα η τεχνική -που αναπτύχθηκε στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) των ΗΠΑ- είχε εφαρμοστεί μόνο σε ποντίκια και αρουραίους. Σε πιο εξελιγμένα ζώα, όπως οι πίθηκοι, η επιθυμητή μετάλλαξη, δηλαδή η εισαγωγή συγκεκριμένων γονιδίων στο σώμα τους, μέχρι σήμερα γίνεται με την παραδοσιακή μέθοδο της χρήσης ενός ακίνδυνου ιού «οχήματος μεταφοράς» των κατάλληλων γονιδίων. Όμως η τεχνική Crispr/Cas9, που «γέννησε» τον πρώτο μεταλλαγμένο πίθηκο το 2000, παρότι επιτυγχάνει όντως τη γενετική τροποποίηση, δεν έχει την αναγκαία ακρίβεια, καθώς ενσωματώνει τα γονίδια της μετάλλαξης σε απρόβλεπτα και τυχαία σημεία του DNA των ζώων.
Ωστόσο, οι κινέζοι επιστήμονες μετάλλαξαν με απολύτως στοχευμένο τρόπο δύο γονίδια σε γονιμοποιημένα ωάρια μακάκων, τα οποία στη συνέχεια μετέφεραν σε παρένθετες μητέρες, από τις οποίες μερικές γέννησαν και άλλες απέβαλαν. Οι επιστήμονες ενδιαφέρονται να διεξαγάγουν σχετικά πειράματα στους εγκεφάλους ανεπτυγμένων ζώων, με την ελπίδα ανάπτυξης νέων γενετικών θεραπειών για τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες που πλήττουν τους ανθρώπους.
Όμως, η συνεχής γενετική πρόοδος εγείρει νέα διλήμματα βιοηθικής φύσης, κυρίως όσον αφορά τη χρήση των ζώων για εργαστηριακά πειράματα. Οι υπέρμαχοι των δικαιωμάτων των ζώων ανησυχούν ότι, αντί να περιοριστεί η χρήση των συγγενικών προς τον άνθρωπο εξελιγμένων πειραματόζωων στα εργαστήρια, θα αυξηθεί στο μέλλον.
Η διεθνής ανθρωπιστική οργάνωση Human Society International ζήτησε την πλήρη απαγόρευση της γενετικής «χειραγώγησης» (μετάλλαξης) των πρωτευόντων πειραματόζωων, με το σκεπτικό ότι οι άνθρωποι έχουν μεγάλη ευθύνη ιδίως απέναντι στα «έξυπνα» ζώα και δεν πρέπει να τα κάνουν να υποφέρουν σωματικά και ψυχικά.
Διευθυντικό στέλεχος της οργάνωσης δήλωσε ότι η γενετική μηχανική δίνει στους επιστήμονες «σχεδόν απεριόριστη δύναμη να δημιουργούν άρρωστα ζώα» και επεσήμανε πως «δεν είναι τυχαίο ότι η νέα έρευνα εγκαινιάζεται στην Κίνα, όπου σήμερα δεν υπάρχουν καθόλου νόμοι ή επιβεβλημένοι ηθικοί έλεγχοι στα πειράματα με ζώα». Πέρα πάντως από τα πειραματόζωα, ανακύπτουν ευρύτερα ζητήματα βιοηθικής, καθώς η νέα τεχνική στο μέλλον μπορεί να αξιοποιηθεί για να αλλάζει κατά βούληση το DNA του ανθρώπου, κάτι που αναβιώνει το φάσμα της ευγονικής.
Νέα «χρυσή» εποχή στη γενετική ή μέθοδος
δημιουργίας φτηνότερων πειραματόζωων;
Του Γιώργου Καλλίνη, συντάκτη Επιστήμης και Υγείας
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν εδώ και πολλά χρόνια πειραματόζωα, με ορισμένες ομοιότητες με τον ανθρώπινο οργανισμό, για να ερευνήσουν νέες θεραπείες, φάρμακα και ιούς. Τα ποντίκια ήταν τα πιο συνηθισμένα πειραματόζωα, αλλά όπως εξηγούν ειδικοί δεν είναι πάντοτε κατάλληλα, οπότε είναι χρήσιμο να υπάρχουν εναλλακτικές. Από την άλλη, ήδη υπάρχουν φωνές για απαγόρευση της νέας μεθόδου, η οποία μπορεί να προκαλέσει ανυπολόγιστες παρενέργειες σε ένα πολύ εξελιγμένο είδος όπως η μαϊμού.
Η «μάχη» διεξάγεται ανάμεσα στους επιστήμονες που θέλουν φτηνότερα και ομοιότερα με τον άνθρωπο πειραματόζωα και σε αυτούς που θεωρούν ότι μια τέτοια προσέγγιση είναι ανήθικη και περιλαμβάνει βασανισμό ζώων. Η νέα μέθοδος δίνει σαφώς έναν ακριβή και εξελιγμένο τρόπο να δημιουργηθούν στρατιές άρρωστων πειραματόζωων για μελέτη. Αλλά εμείς θα στηρίξουμε ούτως ή άλλως τη χρήση πειραματόζωων μόνο ως τελευταία λύση, ειδικά στις μέρες μας που μπορούν να δημιουργηθούν πιο εύκολα ανθρώπινα μέλη στο εργαστήριο με τη χρήση βλαστοκυττάρων. Αν μάλιστα επαληθευτεί η νέα μέθοδος «γέννησης» βλαστοκυττάρων χωρίς τη χρήση εμβρύων ή επαληθευτούν οι δυνατότητες της τρισδιάστατης εκτύπωσης, τότε θα έχουμε μετακινηθεί ένα βήμα μακρύτερα από τη χρήση πειραματόζωων. Και όχι ένα βήμα πιο κοντά, όπως συνιστά η νέα μέθοδος τροποποίησης DNA σε ζωντανούς οργανισμούς, την οποία παρουσίασε η κινεζική ομάδα.
