">
Της Νάντιας Κοκκίνου, Ψυχολόγου
Το νευρικό σύστημα του ανθρώπου έχει την ικανότητα να καταγράφει, αποθηκεύει και συνθέτει τις εμπειρίες του ατόμου, έτσι ώστε να δημιουργεί ένα αποτελεσματικό σχήμα συμπεριφοράς. Με την πάροδο του χρόνου και κάτω από την επίδραση των εμπειριών που λαμβάνει από το κοινωνικό περιβάλλον, αναπτύσσεται η προσωπικότητα. Τι μπορεί να συμβεί όμως όταν το άτομο εκτεθεί σε ένα ακραίο τραυματικό γεγονός; Τι αντίκτυπο θα έχει στην συμπεριφορά, στην ψυχική υγεία και συνεπώς στην προσωπικότητα;
Ως ακραίο τραυματικό γεγονός ορίζεται το να βιώσει κάποιος, να γίνει μάρτυρας ή να έρθει αντιμέτωπος με πραγματικό ή απειλούμενο θάνατο ,με σοβαρό τραυματισμό ή με απειλή της σωματικής ακεραιότητας της δικιάς του ή των άλλων. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι το άτομο να νιώσει έντονο φόβο, να αισθανθεί ανημπόρια, τρόμο ακόμη και φρίκη. Τραυματικό γεγονός που βίωσε κάποιος άμεσα, μπορεί να είναι πολεμικές μάχες, βίαιες επιθέσεις (σωματικές, σεξουαλικές, ληστείες), απαγωγές, ομηρία, τρομοκρατικές επιθέσεις, βασανιστήρια, φυλακίσεις ή στρατόπεδα συγκέντρωσης, φυσικές καταστροφές, σοβαρά αυτοκινητιστικά ατυχήματα ή η διάγνωση μιας δύσκολης ή θανατηφόρας αρρώστιας. Τραυματικά γεγονότα είναι κι αυτά στα οποία μπορεί κάποιος να είναι μάρτυρας. Λόγου χάρη, να δει τον σοβαρό τραυματισμό ή τον θάνατο κάποιου ατόμου που να προήλθε είτε από βίαιη επίθεση, ατύχημα ή φυσική καταστροφή, είτε φυσικά.
Τρεις κατηγορίες διαταραχών
Φυσικό επακόλουθο των παραπάνω είναι η ανάπτυξη της διαταραχής. Το ψυχοτραυματικό στρες μπορεί να εμφανισθεί σε οποιαδήποτε ηλικία, συμπεριλαμβανομένης και της παιδικής. Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν τρεις με έξι μήνες μετά την έκθεση του ατόμου στο άκρως στρεσογόνο γεγονός. Μπορεί όμως να υπάρξει και καθυστέρηση μηνών (ακόμη και χρόνων) πριν εμφανιστούν.
Χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες. Πρώτον, στην επαναβίωση του τραυματικού γεγονότος. Το άτομο διακατέχεται από επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις του γεγονότος που εισβάλλουν και προκαλούν μεγάλη ενόχληση. Παραδείγματος χάριν μια γυναίκα μπορεί να αναστατωθεί έντονα όταν βρίσκεται σε σκοτεινό μέρος, καθώς της θυμίζει τον βιασμό της.
Συνηθισμένο σύμπτωμα της διαταραχής μετά από ψυχοτραυματικό στρες είναι η επίμονη αποφυγή των ερεθισμάτων που μοιάζουν με το τραύμα καθώς και έντονο «γενικό μούδιασμα», με άλλα λόγια υπάρχει περίπτωση να γίνονται σκόπιμες προσπάθειες ώστε να αποφευχθούν σκέψεις, συναισθήματα, συζητήσεις, μέρη, δραστηριότητες ή άνθρωποι που ξυπνούν αναμνήσεις του δυσάρεστου γεγονότος. Για παράδειγμα κάποιος που επέζησε από σεισμό, σταμάτησε να κοιμάται σε εσωτερικούς χώρους. Το «μούδιασμα» αναφέρεται στην μείωση ενδιαφέροντος για τους άλλους, στην αίσθηση αποξένωσης και αποστασιοποίησης από άλλους ανθρώπους και στην ανικανότητα του ατόμου να βιώσει θετικά συναισθήματα και να σκεφτεί με αισιοδοξία το μέλλον του ( το άτομο δεν περιμένει πως θα κάνει καριέρα ή πως θα δημιουργήσει οικογένεια, ούτε πως η ζωή του θα κυλήσει φυσιολογικά).
Άλλο συχνό σύμπτωμα είναι η αυξημένη διεγερσιμότητα. Το άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να κοιμηθεί ή να διατηρήσει τον ύπνο του, να είναι ευερέθιστο και να έχει εκρήξεις θυμού, να δυσκολεύεται στην συγκέντρωση και η αντίδραση ¨ξαφνιάσματος¨ να είναι αυξημένη.
Οι επιπλοκές της διαταραχής αυτής μπορεί να είναι βίαιες επιθέσεις του ατόμου, κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών, έντονες διαφωνίες με το περιβάλλον του, διαζύγια ή απώλεια της εργασίας (λόγω της φοβικής αποφυγής καταστάσεων που θυμίζουν το αρχικό τραύμα).
Αξίζει να αναφερθεί πως δεν παθαίνουν διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες όλα τα άτομα που βιώνουν ένα τραυματικό γεγονός. Συμβάλλουν κι άλλοι παράγοντες. Κάποιοι από αυτούς είναι, η ηλικία του ατόμου ( τα παιδιά π.χ. είναι πιο ευάλωτα), το ιστορικό προϋπάρχουσας ψυχικής διαταραχής, ανεπαρκής στήριξη από το περιβάλλον, οικογενειακό ιστορικό πάνω στη διαταραχή αυτή. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και η προσωπικότητα του ατόμου, ο τρόπος που ερμήνευσε το στρεσογόνο γεγονός. Παρόλα αυτά, η διαταραχή μπορεί να αναπτυχθεί και σε άτομα που δεν έχουν κανένα άλλο προδιαθεσικό γνώρισμα, εφόσον το τραυματικό γεγονός είναι ακραίου βαθμού.
Υπάρχουν διαφόρων ειδών θεραπείες, με επικρατέστερη την ψυχοθεραπεία, ανάλογα με τα συμπτώματα. Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα και δεν υποχωρούν συνίσταται φαρμακοθεραπεία. Η φαρμακοθεραπεία περιλαμβάνει αντικαταθλιπτικά ή ηρεμιστικά, τα οποία μπορεί να μειώσουν τις επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις και τους εφιάλτες κι έτσι να βελτιώσουν τον ύπνο και να ηρεμήσουν το άτομο. Ιδανική θεραπεία θεωρείται η συνδυαστική, ανάλογα με τα συμπτώματα και τις ανάγκες του κάθε ατόμου ξεχωριστά.
