">
Γράφει ο Παναγιώτης Κοκκόρης
Οικονομολόγος –Υποδιοικητής e-ΕΦΚΑ
πρ. Γενικός Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτητα που συχνά ξεπερνά την ικανότητά μας να παρακολουθήσουμε τις συνέπειές της. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον υπόσχεση του μέλλοντος. Είναι ήδη παρούσα στην οικονομία, στη δημόσια διοίκηση, στην υγεία, στην εκπαίδευση και στην καθημερινή εργασία εκατομμυρίων ανθρώπων.
Για πρώτη φορά, όμως, η τεχνολογική εξέλιξη δεν περιορίζεται στην υποκατάσταση της ανθρώπινης μυϊκής δύναμης. Επεκτείνεται στη γνώση, στην ανάλυση, στη δημιουργικότητα και στη λήψη αποφάσεων.
Και εδώ αναδεικνύεται ένα ουσιαστικό παράδοξο. Όσο πιο έξυπνες γίνονται οι μηχανές, τόσο περισσότερο χρειάζεται να αναδεικνύουμε όσα κάνουν τον άνθρωπο αναντικατάστατο.
Η ιστορία μάς διδάσκει ότι κάθε τεχνολογική επανάσταση συνοδεύεται από ανησυχίες. Επαγγέλματα περιορίστηκαν ή εξαφανίστηκαν, άλλα δημιουργήθηκαν και το περιεχόμενο της εργασίας μεταβλήθηκε.
Σήμερα ένας λογιστής επεξεργάζεται τεράστιο όγκο δεδομένων σε ελάχιστο χρόνο. Ένας γιατρός αξιοποιεί εργαλεία που συμβάλλουν στη διάγνωση. Ένας δημόσιος υπάλληλος εξυπηρετεί γρηγορότερα τον πολίτη μέσω αυτοματοποιημένων διαδικασιών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία αντικαθιστά την επαγγελματική κρίση, την ευθύνη ή την ανθρώπινη επικοινωνία. Άλλο είναι να επεξεργάζεσαι σωστά μια πληροφορία και άλλο να κατανοείς τις συνέπειές της στη ζωή ενός ανθρώπου.
Ας σκεφτούμε έναν πολίτη που περιμένει τη σύνταξή του. Ένα ψηφιακό σύστημα μπορεί να εντοπίσει τα ασφαλιστικά του στοιχεία, να πραγματοποιήσει υπολογισμούς και να επιταχύνει την απονομή της.
Δεν μπορεί, όμως, να βιώσει την αγωνία ενός ηλικιωμένου που περιμένει αυτή τη σύνταξη για να εξασφαλίσει την καθημερινότητά του.
Η αποτελεσματικότητα είναι απαραίτητη. Η ανθρώπινη κατανόηση, όμως, είναι εκείνη που της δίνει κοινωνικό περιεχόμενο.
Παράλληλα, η τεχνολογική πρόοδος αλλάζει τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Το μοντέλο σύμφωνα με το οποίο κάποιος σπούδαζε στα είκοσί του χρόνια και χρησιμοποιούσε τις ίδιες γνώσεις μέχρι τη συνταξιοδότηση ανήκει σταδιακά στο παρελθόν.
Η επαγγελματική ζωή αποκτά διαφορετικούς σταθμούς: εκπαίδευση, εργασία, επανακατάρτιση, νέες δεξιότητες, προσαρμογή και συχνά αλλαγή επαγγελματικού αντικειμένου.
Η διά βίου μάθηση δεν αποτελεί πλέον πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση επαγγελματικής ασφάλειας και κοινωνικής συμμετοχής.
Δεν χρειάζεται όλοι να γίνουμε ειδικοί στους αλγόριθμους. Χρειάζεται, όμως, να αξιοποιούμε την τεχνολογία, να ελέγχουμε τα αποτελέσματά της και να αναγνωρίζουμε τα όριά της.
Αυτό αφορά ιδιαίτερα τις μεγαλύτερες ηλικίες, που δεν πρέπει να αισθάνονται αποκλεισμένες από τη νέα πραγματικότητα. Η εμπειρία δεκαετιών δεν απαξιώνεται επειδή εμφανίστηκε ένα καινούργιο λογισμικό. Η τεχνολογία διαθέτει ταχύτητα, αλλά η εμπειρία προσφέρει τη γνώση που αποκτάται μέσα από τη ζωή.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην εκπαίδευση και στην παραγωγικότητα. Αφορά και τα όρια χρήσης των αλγοριθμικών συστημάτων.
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συμμετέχει σε προσλήψεις, αξιολογήσεις ή αποφάσεις επαγγελματικής εξέλιξης, η ανθρώπινη εποπτεία είναι απαραίτητη.
Ο εργαζόμενος πρέπει να γνωρίζει πότε αξιολογείται από αυτοματοποιημένα συστήματα, με ποια κριτήρια και πώς μπορεί να αμφισβητήσει μια απόφαση που τον αφορά.
Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε τη δημιουργία μιας αδιαφανούς εξουσίας, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από συστήματα που κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει και κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη τους.
Η προστασία της ιδιωτικής ζωής, των προσωπικών δεδομένων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας πρέπει να παραμένει αδιαπραγμάτευτη.
Ο εργαζόμενος δεν είναι ένας αριθμός σε πίνακα παραγωγικότητας. Είναι άνθρωπος με οικογένεια, υποχρεώσεις, αγωνίες και δικαιώματα.
Η συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων και οι σαφείς θεσμικές εγγυήσεις αποτελούν ουσιαστικές προϋποθέσεις ώστε η τεχνολογική πρόοδος να συνοδεύεται από κοινωνική προστασία.
Από την άλλη πλευρά, η ίδια τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει τη νομιμότητα. Η ανάλυση δεδομένων συμβάλλει στον εντοπισμό της αδήλωτης εργασίας, στη διασταύρωση πληροφοριών και στην προστασία των ασφαλιστικών δικαιωμάτων.
Με μία βασική προϋπόθεση: η τεχνολογία να υποστηρίζει την ανθρώπινη κρίση και όχι να την καταργεί.
Υπάρχει, τέλος, ένα ερώτημα που ίσως αποδειχθεί σημαντικότερο από όλα τα υπόλοιπα.
Πώς θα αξιοποιήσουμε τον πλούτο και τον χρόνο που μπορεί να δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη;
Αν μια εργασία που απαιτούσε μία ώρα ολοκληρώνεται πλέον σε λίγα λεπτά, το όφελος θα μεταφραστεί σε καλύτερες συνθήκες εργασίας, περισσότερη δημιουργικότητα και ποιοτικότερο ελεύθερο χρόνο; Ή απλώς σε μεγαλύτερες απαιτήσεις και εντονότερους ρυθμούς παραγωγής;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στους αλγόριθμους. Βρίσκεται στις επιλογές της κοινωνίας, της οικονομίας και των θεσμών.
Η πρόοδος δεν μετριέται αποκλειστικά από το πόσο γρήγορα παράγουμε, αλλά και από το πόσο καλύτερα ζούμε.
Το μεγάλο στοίχημα, επομένως, δεν είναι να ανταγωνιστούμε τις μηχανές στην ταχύτητα ή στην επεξεργασία πληροφοριών. Είναι να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητές τους, προστατεύοντας την αξία της εργασίας, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την κοινωνική συνοχή.
Γιατί μια κοινωνία δεν γίνεται πραγματικά καλύτερη μόνο όταν αποκτά εξυπνότερες μηχανές. Γίνεται καλύτερη όταν χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να προσφέρει περισσότερες δυνατότητες, μεγαλύτερη ασφάλεια και καλύτερη ζωή στους ανθρώπους της.
Το μέλλον μπορεί να ανήκει στην τεχνολογία. Ο σκοπός του, όμως, πρέπει να παραμείνει ανθρώπινος.
