">
Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
«Η κουβερνάντα του Μπερλουσκόνι», έλεγε χθες η ηλεκτρονική έκδοση της γερμανικής Σπίγκελ αναφερόμενη στην εποπτεία της Ρώμης από το ΔΝΤ. Συνέχιζε λέγοντας πως «η Ιταλία γίνεται το επόμενο πεδίο μάχης του ευρώ», τονίζοντας πως, αν η Αθήνα είναι ένα πρόβλημα για την Ευρώπη, τότε η Ρώμη θα είναι η καταστροφή. Στην Ελλάδα η πολιτική κατάληξη του τελευταίου πενθήμερου θρίλερ έχει ήδη ικανοποιήσει τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο και το Παρίσι (με την αδιανόητη προχθεσινή διάσωση Παπανδρέου από Σαμαρά και ακόμη περισσότερο με την δηλωμένη πρόθεση του προέδρου της ΝΔ για υπογραφή της δανειακής σύμβασης). Ο ευρωπαϊκός νότος, ωστόσο, ετοιμάζεται για τον νέο τεκτονικού μεγέθους ευρω-σεισμού που γίνεται στην Ιταλία και κάλλιστα μπορεί να καταλήξει σε αποσύνθεση της ευρωζώνης.
Συν τω χρόνω, διαφαίνεται ακόμη και στους πλέον δύσπιστους πως στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με μια συστημική κρίση ενός οικοδομήματος που εμπεριέχει το σπόρο της καταστροφής του. Έτσι, με την αδυναμία της Ευρώπης να θέσει φραγμούς και την μια χώρα μετά την άλλη να εμφανίζει κομμάτια της μεγάλης ασθένειας της ΟΝΕ, φτάσαμε στην Ιταλία. Η Ελλάδα ήταν το μαύρο πρόβατο, το πειραματόζωο όπως λένε πολλοί. Η Ιταλία, όμως, μπορεί να αποτελέσει το κύκνειο άσμα της ευρωζώνης.
Ας δούμε τα γεγονότα, όπως αυτά εκτυλίχτηκαν την χθεσινή «κολασμένη» Παρασκευή. Τα ξημερώματα, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι δεσμεύτηκε απέναντι στους Νικολά Σαρκοζί και Άνγκελα Μέρκελ πως εντός 10-15 ημερών τα μέτρα που συμφωνήθηκαν θα εφαρμοστούν και θα ακολουθήσει διάλογος με τα συνδικάτα για μεταρρύθμιση στην αγορά εργασίας (δηλαδή διευκόλυνση των πολλαπλών απολύσεων), καθώς και αύξηση της συντάξιμης ηλικίας. Παράλληλα, ο Καβαλιέρε ευχαριστούσε επισήμως την επικεφαλής του ΔΝΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, «για την βοήθεια που προσέφερε στην Ιταλία». Μέχρι το πρωί το πρακτορείο Ρόιτερ, επικαλούνταν ευρωπαϊκή πηγή, σύμφωνα με την οποία, η Ιταλία κατέληγε σε συμφωνία για την εποπτεία της πορείας των οικονομικών μεταρρυθμίσεών της από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Πιο αναλυτικά, η πηγή του ειδησεογραφικού πρακτορείου σημείωνε πως το ΔΝΤ θα παρακολουθεί την πρόοδο της Ιταλίας, όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που συμφωνήθηκαν, μέσω μεγάλων πιέσεων, την περασμένη εβδομάδα. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα υπάρχει αξιοπιστία ως προς τους στόχους στην Ιταλία - ως προς την επίτευξή τους. Αποφασίσαμε να εμπλακεί το ΔΝΤ στην εποπτεία, χρησιμοποιώντας τη δική του μεθοδολογία και οι Ιταλοί λένε πως δεν έχουν πρόβλημα», ανέφερε η πηγή. «Η Ιταλία δεν έχει κανένα απολύτως πρόβλημα με την εποπτεία, ακόμα και με την εμπλοκή του ΔΝΤ», κατέληγε, τονίζοντας ότι τόσο η Κομισιόν όσο και το ΔΝΤ, θα συντάξουν δύο εκθέσεις αναφορικά με την πρόοδο της Ρώμης.
Μια αγκαλιά με αγκάθια και ο Σίλβιο
Επείγουσες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κρατών που γυρνάνε την πλάτη στους λαούς τους και εναρμονίζονται με την ασφυκτική πολιτική της ΕΕ. Μετά την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία, το ΔΝΤ ετοιμάζεται να κάνει απόβαση και στην Ιταλία, όπως ανακοινώθηκε, επίσημα πλέον, μετά το τέλος της Συνόδου των G20 στις Κάνες. Ήταν ο Ζοζέ Μπαρόζο ο άνθρωπος που επιβεβαίωσε τις πρότερες εκτιμήσεις και γνωστοποίησε ότι η Ιταλία ζήτησε με δική της πρωτοβουλία την εποπτεία του ΔΝΤ. «Τις επόμενες εβδομάδες θα παρακολουθούμε την κατάσταση στην Ιταλία και την ικανότητά της να σεβαστεί τις υποχρεώσεις της. Είναι σημαντικό για όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε.» δήλωσε ο Μπαρόζο, προσθέτοντας ότι την ερχόμενη εβδομάδα θα μεταβεί στην Ρώμη με αντιπροσωπεία του ΔΝΤ.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Χέρμαν βαν Ρομπάϊ, ήταν πιο αναλυτικός για τον ρόλο του ΔΝΤ. «Η Ιταλία κάλεσε το ΔΝΤ να επιβεβαιώνει κάθε τρίμηνο σε συνεργασία με τον υπουργό οικονομίας Τζούλιο Τρεμόντι την εφαρμογή των μέτρων. Πάνω απ' όλα όμως εξουσιοδότησε την Ε.Ε. να εξακριβώνει λεπτομερώς και να ελέγχει την εφαρμογή των μέτρων. Όλα αυτά είναι εξαιρετικά σημαντικά για την αξιοπιστία των μεταρρυθμίσεων που έχουν ανακοινωθεί». Διπλή εποπτεία δηλαδή, τόσο της Κομισιόν όσο και του ΔΝΤ.
Ο Καβαλιέρε, εν συνεχεία, προσπάθησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, δήλωσε πως δεν πρόκειται για εποπτεία, αλλά για επιτήρηση της προόδου των μεταρρυθμίσεων. Μάλιστα, εξέφρασε τις αμφιβολίες του για την κρίση στην Ιταλία: «η κατανάλωση δεν έχει μειωθεί, τα εστιατόρια είναι γεμάτα και δεν βρίσκει κανείς θέση για κράτηση στα αεροπλάνα». Χιούμορ από τον πάλαι ποτέ μύστη της ιταλικής διαφθοράς και στενός σύμμαχος της βιομηχανίας.
Παρά τις δηλώσεις Λαγκάρντ, η οποία ευθέως είπε πως η κυβέρνηση Μπερλουσκόνι δεν έχει καμία αξιοπιστία, και ο Τζούλιο Τρεμόντι δήλωση την πίστη του στο ΔΝΤ. «Δεν το σκεφθήκαμε ως οικονομική στήριξη, αλλά ως αξιοποίηση της εμπειρίας και της τεχνογνωσίας (του ΔΝΤ). Πρόκειται για μια νέα μορφή τεχνικής υποστήριξης, μετά από αίτημα της Ιταλίας, για να γίνει ακόμη σαφέστερο ότι η διαδικασία των μεταρρυθμίσεων είναι σε εξέλιξη», είπε συγκεκριμένα.
Το ΔΝΤ θα πάει στη Ρώμη, λοιπόν, έστω και αν ο Μπερλουσκόνι και το επιτελείο του προσπαθούν να υποβαθμίσουν την εξέλιξη αυτή. Μέσα σε μια συστημική κρίση, οι συστημικές αντιδράσεις συμβαδίζουν. Έτσι, το ΔΝΤ έχει αποκτήσει σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Ένα άλλο παράδειγμα ανάλογης αντίδρασης, σχετίζεται με τα ομόλογα των δυο χωρών. Η γαλλική τράπεζα BNP Paribas μέσα σε τρεις μήνες έχει μειώσει την έκθεσή της στα ιταλικό χρέος κατά 40 τοις εκατό, πουλώντας ομόλογα αξίας 8,3 δις. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ήταν οι γερμανικές τράπεζες αυτές που ξεφορτώθηκαν το ελληνικό χρέος, όπως τώρα πράττουν οι γαλλικές για το ιταλικό, ενώ τα σπρεντ έχουν πετάξει σε αριθμούς ανάλογους με της Ελλάδας προ μνημονίου.
Γιατί είναι συστημική η κρίση και που οδηγεί;
Για να αντιληφθούμε την πραγματική υπόσταση της σημερινής κρίσης πρέπει να γυρίσουμε χρόνια πίσω. Από την στιγμή που στο βωμό της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, οι ευρωπαϊκοί λαοί οδηγούνταν όχι σε ένα σύστημα συνεργασίας και αλληλεγγύης αλλά σε έναν νέο δημοκρατικό καιάδα. Λόγοι; Ο θάνατος των αγροτικών κοινωνιών με την μεταφορά της γεωργίας από τη νότια προς τη βόρια Ευρώπη. Η συγκέντρωση της βιομηχανίας, της επιστήμης και των υπηρεσιών στον ευρωπαϊκό «πυρήνα», όπως μας τους εξηγεί ο Ιταλός οικονομολόγος καθηγητής Μπρούνο Αμορόσο (Bruno Amoroso). Το γερμανικό «θαύμα», επισημαίνει ο κ. Αμορόσο, γεννιέται από αυτή τη διαδικασία της συγκέντρωσης της Ευρωπαϊκής Οικονομίας. Σε αυτές τις δομικές ανισότητες στόχευε, σύμφωνα με τον Ιταλό καθηγητή, το ευρωπαϊκό σύστημα των υποδομών, καθιερωμένο από τη δεκαετία του ενενήντα.
Από τη δεκαετία του ’90 και μετά, άλλωστε, η διαστρεβλωμένη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση μπήκε στην τελική ευθεία. Ένας ακόμη λόγος και μάλιστα ο πλέον καθοριστικός, ήταν και είναι το πολυσυζητημένο ευρώ. Ένα νόμισμα σύμβολο μιας εποχής, που αρχικά είχε συνδυαστεί με τις παχιές αγελάδες, για να καταλήξει να μην είναι ποθητό από καμία χώρα πέραν των 17. Βρετανία, Σκανδιναβία, αλλά και οι υπόλοιπες πιο αδύναμες χώρες της ΕΕ, που δεν ανήκουν στην ευρωζώνη, όπως η Τσεχία και η Πολωνία, δεν θέλουν καν να σκεφτούν το ενδεχόμενο ένταξης στο ευρώ, πλέον. Το ίδιο ισχύει για τους ευρωπαϊκούς λαούς των 17, αλλά όχι τις κυβερνήσεις. Όπως επισημαίνει ο αρθρογράφος Εντ Κόνγουεϊ (Ed Conway), η τελευταία δημοσκόπηση, η οποία διεξήχθη από την ίδια την Κομισιόν, βρήκε πως μόλις το 34% του ευρω-πληθυσμού υποστηρίζουν την παραμονή της χώρας τους στην ευρωζώνη. Το 45% είναι κατά, ενώ το 21% δεν έχει προτίμηση.
Το… «τρίλλημα
Που οδηγεί λοιπόν το ευρώ και η διαστρεβλωμένη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση; Ο καθηγητής του Χάρβαρντ, Ντάνι Ρόντνικ (Dani Rodrik) υποστηρίζει πως οδηγεί σε ένα «τρίλλημα». Η Ιστορία έχει δείξει, όπως μας λέει, ότι δεν μπορείς να έχεις ταυτόχρονα δημοκρατία, εθνική ταυτότητα και οικονομική παγκοσμιοποίηση - μπορείτε να επιλέξετε δύο από τα τρία, αλλά όχι και τα τρία.
Η ευρωζώνη περιλαμβάνει και τα τρία. Η ελεύθερη αγορά δεν έχει να κάνει μονάχα με τα αγαθά και την κατάλυση των δασμών, αλλά και με την ελεύθερη ροή κεφαλαίων. Παράλληλα, η εθνική ταυτότητα εξακολουθεί να είναι κομμάτι των ευρωπαϊκών λαών. Εξ ου και ήταν τόσο εύκολο για τον γερμανικό κίτρινο τύπο, να επηρεάσει τεράστιο κομμάτι του γερμανικού λαού, ώστε να πιστέψει πως όλοι οι Έλληνες είναι τεμπέληδες. Ο συνδυασμός των δυο αυτών παραγόντων χρήζει ερμηνείας σύμφωνα με τον κ. Κόνγουεϊ. «Η ιστορία έχει δείξει ότι ο συνδυασμός των 2 παραγόντων μπορεί να επιτευχθεί, μονάχα φαλκιδεύοντας τη δημοκρατία, για έναν απλό λόγο: συνήθως η δημοκρατία απαιτεί οι χώρες να ακολουθούν την δημόσια απαίτηση. Το να μοιράζεσαι ένα νόμισμα, ή ακόμη περισσότερο το να συμμετέχεις σε ένα «χρυσό ζουρλομανδύα», όπως ονομαζόταν ο κανόνας του χρυσού (πολλοί οικονομολόγοι παρομοιάζουν το ευρώ με τον χρυσό κανόνα), σημαίνει πως οφείλεις να αγνοείς τα εγχώρια συμφέροντα, υπέρ των ευρύτερων συμφερόντων των οικονομικά-συνυφασμένων γειτόνων σου». Κοινώς επιβάλλεις λιτότητα στον λαό, αντί να προχωρήσεις σε νομισματική πολιτική, όπως υποτίμηση νομίσματος και έλεγχο των κεφαλαίων.
Η Ιταλία λοιπόν, γίνεται η τέταρτη χώρα που υποδέχεται με ανοιχτές αγκάλες το ΔΝΤ, όπως έκανε και η Ελλάδα του Παπανδρέου. Παράλληλα, και η Ισπανία, που έως τώρα αποφεύγει το ΔΝΤ, έχει υιοθετήσει το πρόγραμμά που αυτό πρεσβεύει, με μεγάλες πολιτικές θυσίες μάλιστα, καθώς ο Θαπατέρο και το Σοσιαλιστικό κόμμα θα κάνουν χρόνια να ξαναπάρουν την εξουσία. Την ίδια ώρα το ευρώ απειλεί ανοικτά τη δημοκρατία μας, που θα είναι το ένα που δεν χωράει, όπως υπολογίζει ο καθηγητής κ. Ρόντνικ. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να γίνουν οι νέες μάχες ανατροπής του λαομίσητου συνδυασμού κυβέρνησης και τρόικας.
