">
Η αρχή και το τέλος της μεταπολίτευσης
ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΑΡΙΑ
Υπάρχουν κάποιες χρονικές στιγμές στην ιστορία που λειτουργούν σαν ορόσημα. Είναι αυτά τα σημεία που οι ιστορικοί χρησιμοποιούν για την περιοδολόγηση μιας εποχής, σα σημεία μετάβασης σε κάτι νέο. Τα συμβάντα αυτά είναι συμπύκνωση διεργασιών με διάρκεια. Λειτουργούν, σε συμβολικό και πραγματικό επίπεδο, σαν ορόσημα μαζί με τα αποτελέσματα που επιφέρουν και τις αφηγήσεις που προκαλούν.
Νοέμβρης 1973: Η αρχή
Ένα τέτοιο καθοριστικό συμβάν αποτέλεσε η νεολαιίστικη και λαϊκή εξέγερση του πολυτεχνείου, το Νοέμβρη του 1973, που οδήγησε στην πτώση της χούντας. Αποτέλεσε σημείο κορύφωσης των διεργασιών της αντίστασης καθ όλη τη διάρκεια της δικτατορίας και κυρίως, καθόρισε την πολιτικοποίηση και την κουλτούρα μιας ολόκληρης γενιάς, οδηγώντας σε αυτό που ονομάστηκε μεταπολίτευση. Με αυτή την έννοια το πολυτεχνείο μπορεί να οριστεί σαν αφετηρία της μεταπολίτευσης.
Ο όρος μεταπολίτευση βέβαια έχει χρησιμοποιηθεί ως καραμέλα οπότε καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσουμε τι εννοούμε στο παρόν κείμενο. Εννοούμε μια περίοδο όπου ο λαϊκός παράγοντας, ο κυρίαρχος λαός, διεκδίκησε και κατοχύρωσε χώρο και κουλτούρα στο κοινωνικό και το πολιτικό πεδίο. Η συλλογική αφήγηση, η διεκδίκηση, η αμφισβήτηση της εξουσίας και οι αριστερές ιδέες βγήκαν από το περιθώριο (και από την παρανομία). Η πολιτική (οι φορείς, τα πάθη, ο λόγος) εισέβαλε σε κάθε πεδίο της κοινωνικής ζωής. Όλα αυτά οδήγησαν σε ένα νέο συσχετισμό δυνάμεων που ενσωματώθηκε σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο- με υλικούς και ιδεολογικούς όρους: στις προσδοκίες για μια καλύτερη ζωή που, όντως σ' ένα βαθμό, επιτεύχθηκε
Η ενσωμάτωση αυτή που κορυφώθηκε τα πρώτα χρόνια των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ λειτούργησε και με έναν άλλο τρόπο. Η οργάνωση της συναίνεσης από το κράτος είχε, σε κοινωνικό επίπεδο, σαν αποτέλεσμα τη μείωση της απήχησης των ριζοσπαστικών ιδεών και διόγκωσε σε μεγάλο βαθμό τις λεγόμενες «παθογένειες» της ελληνικής κοινωνίας: οι πελατειακές σχέσεις για τα «δικά μας παιδιά», η διαπλοκή κτλ. Υπεύθυνα γι’ αυτά ήταν κατά κύριο λόγο τα δύο κόμματα που εναλλάσσονται από τότε στην εξουσία. Ξεκίνησε έτσι αργά αλλά σταθερά μια αντίστροφη διαδικασία που είχε και αυτή τις καμπές της. Από τη συγκυβέρνηση του ’89 και την πτώση του τείχους του Βερολίνου, που επέφερε μεγάλο πλήγμα στην Αριστερά, μέχρι την είσοδο στην ΟΝΕ, τη διαδικασία απαξίωσης της πολιτικής, της σταδιακή σύγκλιση των κομμάτων εξουσίας σε μια τεχνοκρατική προσέγγιση της πολιτικής. Όμως το κοινωνικό συμβόλαιο παρέμενε ως ένα βαθμό, οι εργαζόμενοι, η νεολαία εξακολουθούσαν να είναι αξιοσέβαστοι παίχτες στην πολιτική σκακιέρα. Αυτό αρχίζει να ξηλώνεται οριστικά και αμετάκλητα με την υπογραφή του μνημονίου.
Άλλωστε οι φωνές που απαιτούσαν «να μπει ένα τέλος στην ασυδοσία της μεταπολίτευσης» πύκνωναν συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Αποτελεί «ένα ώριμο» αίτημα και ευσεβή πόθο του καθεστώτος και εκφέρεται από πολιτικούς, δημοσιογράφους κλπ: «να τελειώνουμε με τη μεταπολίτευση», «το σοβιετικό ελληνικό κράτος», τις υπερβολές...
Νοέμβρης 2011:
Ο Νοέμβρης που ζούμε και η νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να αποτελεί εκείνο το συμβάν που σηματοδοτεί το οριστικό τέλος μεταπολίτευσης και ξεσκεπάζει τις πραγματικές προθέσεις του αυτών που το επικαλούνται. Η έκφρασή του είναι η νέα κυβέρνηση- «εθνικής σωτηρίας» και η διαδικασία του κοινοβουλευτικού πραξικοπήματος που την ανέδειξε. Είναι το αποκορύφωμα μιας σειράς διεργασιών που έχουν μακρά διάρκεια. Η σύγκλιση όλων των αστικών κομμάτων σε ένα κυβερνητικό μπλοκ, με μόνη αντιπολίτευση την αριστερά, η αποδοχή της ανάμιξης και της «επιτροπείας» του ξένου παράγοντα (ως καλοδεχούμενου), η ανάδειξη σε πρωθυπουργό ενός μη εκλεγμένου τεχνοκράτη-τραπεζίτη και η συμμετοχή της άκρας δεξιάς, μέσω του ΛΑ.Ο.Σ., στην κυβέρνηση, το καθένα από μόνο του και όλα αυτά μαζί έρχονται σα φυσική συνέχεια της διάλυσης του κοινωνικού συμβολαίου και σε πολιτικό επίπεδο. Είναι μια τομή που συνοδεύεται από την άρνηση προσφυγής σε δημοκρατικές διαδικασίες και στη νομιμοποίηση από το λαό. Η «διάσωση» του έθνους, της πατρίδας συγκρούεται με τη λαϊκή εντολή και την αντικαθιστά.
Όσο απομακρυνόμασταν χρονικά από τον πρώτο, άγριο Νοέμβρη του '73, ο «εορτασμός» του έδειχνε να απομακρύνεται από μια έμπρακτη συνέχεια του νοήματός του, της παρακαταθήκης του.
Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μια αύξηση στη συμμετοχή και η αλλαγή της σύνθεσης του κόσμου που συμμετέχει. Η φετινή διαδήλωση αντικειμενικά αποκτά άλλο νόημα και αναβαθμισμένο χαρακτήρα καθώς είναι η πρώτη κινητοποίηση με τη νέα κυβέρνηση.
Ντόρη Λούκρη: φοιτήτρια αρχιτεκτονικής
Ο σύλλογος σπουδαστών αρχιτεκτονικής είναι ένας από τους φοιτητικούς συλλόγους που καλούν σε διαδήλωση την Πέμπτη στις 17.30 στο Πολυτεχνείο.
Με ποια αιτήματα ετοιμάζονται οι φοιτητικοί σύλλογοι να διοργανώσουν τις φετινές εκδηλώσεις για το Πολυτεχνείο;
Η 17η του Νοέμβρη αποτελεί ένα σταθμό ιδιαίτερης σημασίας στη διαρκή μάχη του φοιτητικού κινήματος που έχει δυναμικά ξεκινήσει από τις αρχές της ακαδημαϊκής χρονιάς, με συνελεύσεις και καταλήψεις ενάντια στο νόμο Διαμαντοπούλου. Ένα νόμο που ξεπουλά και διαλύει το κοινωνικό αγαθό της δημόσιας δωρεάν παιδείας, παγιώνει και βαθαίνει ακόμα περισσότερο τα χαρακτηριστικά του πανεπιστημίου της αγοράς και, μαζί με την αντεργατική επίθεση που εξαπολύει η κυβέρνηση, συμβάλλει αποφασιστικά στο τσάκισμα του μέλλοντος και της προοπτικής μιας ολόκληρης γενιάς. Η μάχη αυτή μένει ακόμα ανοιχτή. Η νεολαία γνωρίζει ότι η «μάχη της γενιάς μας» μπορεί να κερδηθεί μόνο αν δοθεί μαζί με όλα τα κομμάτια της κοινωνίας που πλήττονται από την πολιτική κυβέρνησης και τρόικας. Θέλουμε λοιπόν, με αφορμή την επέτειο του πολυτεχνείου, να ξαναπιάσουμε το νήμα των κινητοποιήσεων. Να αποτελέσει την αρχή για την εκ νέου εισβολή του λαϊκού παράγοντα στο προσκήνιο, για την ανατροπή της κυβέρνησης που σχεδόν ειρωνικά αποκαλείται «εθνικής σωτηρίας», για τη διεκδίκηση μιας άλλης προοπτικής για τη νεολαία και τους εργαζόμενους.
Είναι για τους φοιτητές το μήνυμα της εξέγερσης του '73 επίκαιρο; Με ποιον τρόπο;
Το μήνυμα του πολυτεχνείου είναι για εμάς πιο επίκαιρο από ποτέ. Οι αναλογίες της σημερινής κατάστασης με τη χούντα των συνταγματαρχών είναι τραγικά φανερές. Είμαστε αντιμέτωποι με μια ιδιότυπη χούντα, ίσως με το προκάλυμμα του κοινοβουλευτισμού, που κι αυτό καταρρέει με την κυβέρνηση πραξικόπημα. Μια κυβέρνηση που αρνείται και τη στοιχειώδη νομιμοποίηση που προσφέρουν οι εκλογές και αναθέτει τη διακυβέρνηση της χώρας στον αρχιτραπεζίτη Παπαδήμο.
Σύνθημα λοιπόν που μας εμπνέει: Καμία Χούντα δεν είναι ανίκητη. Τα συνθήματα στην πύλη του πολυτεχνείου «έξω οι ΗΠΑ-έξω το ΝΑΤΟ» θα μπορούσαν να μεταφραστούν με σύγχρονους όρους και να γίνουν «έξω η Ε.Ε.-έξω το ΔΝΤ» που διαλύουν το παρόν και το μέλλον μας. Αν λοιπόν η κυβέρνηση και οι συνεργάτες της διακηρύττουν σε όλους τους τόνους το τέλος της μεταπολίτευσης, το φοιτητικό κίνημα, τις φορτισμένες αυτές μέρες του πολυτεχνείου. δηλώνει ότι θα φέρουμε τη δική μας μεταπολίτευση, βάζοντας τα δικαιώματα μας μπροστά, δικαιώματα που δεν μπορούν να αναπνεύσουν στα δεσμά της Ε.Ε. και του ευρώ και στο βραχνά του χρέους.
Ρία Καλφακάκου: καθηγήτρια στο τμήμα πολιτικών μηχανικών, μέλος του ΣΦΕΑ (Σύλλογος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών)
Ακούγεται σε όλους τους τόνους ότι βαδίζουμε στο τέλος της μεταπολίτευσης; Σε αυτό το πλαίσιο αλλάζει ο χαρακτήρας της φετινής επετείου του Πολυτεχνείου; Πώς αντιλαμβάνεστε εσείς, όντας μέλος της γενιάς του πολυτεχνείου, αυτή τη διακήρυξη περί τέλους της μεταπολίτευσης;
Είναι προφανές ότι μπαίνουμε σε μια άλλη περίοδο. Η επέτειος λειτουργεί σαν αφορμή για να προβληθούν τα προβλήματα και οι διεκδικήσεις του σήμερα ενάντια στη λιτότητα, την ανεργία, την πολιτική του μνημονίου, του ΔΝΤ και της ΕΕ. Η προσπάθεια τους να τελειώσουν με τη μεταπολίτευση δε θα καταφέρουν να είναι και το τέλος του εορτασμού του Πολυτεχνείου . Παλιότερα υπήρχε ένας σεβασμός από τους κυβερνώντες προς την επέτειο, που σε αυτό το πλαίσιο πλέον δεν υπάρχει. Γι' αυτό και ενδέχεται να υπάρξουν προβοκάτσιες και μαζική καταστολή των διαδηλώσεων από την κυβέρνηση .Η γενιά του πολυτεχνείου είχε στο ενεργητικό της μια εξέγερση, μια εξέγερση με διαχρονικά χαρακτηριστικά που σηματοδοτεί την αντίσταση ενάντια στην τυραννία, τη δικτατορία και την πάλη για ελευθερία και δημοκρατία. Άλλωστε το κύριο σύνθημα «Ψωμί Παιδεία Ελευθερία» είναι επίκαιρο και ξανακούγεται όλο και πιο συχνά και πιο δυνατά. «Ψωμί» για το ζήτημα της δουλειάς, εξαιρετικά επίκαιρο με τόση ανεργία και φτώχεια. «Παιδεία» καθώς ο νόμος Διαμαντοπούλου καταργεί τη δημόσια και δωρεάν παιδεία και το δημοκρατικό πανεπιστήμιο. «Ελευθερία» καθώς αυτή πλέον δεν είναι ανεκτή από το καθεστώς και μας τη στερεί.
Άρα μια εκστρατεία δυσφήμησης της γενιάς του πολυτεχνείου, μιας γενιάς που έχει αυτά τα χαρακτηριστικά, εντάσσεται σε μια συκοφάντηση από τις κυρίαρχες πολιτικές, ακριβώς γιατί δεν τη συμφέρει το φορτίο που φέρει και η επικαιρότητα των συνθημάτων του τότε.
Βλέπετε να υπάρχει κάποια ελπίδα στο σκηνικό που διαμορφώνεται; Μπορεί η νεολαία να παίξει έναν ανάλογο ρόλο όπως το 1973;
Η ελπίδα μπορεί να έρθει μόνο από τη μαζική αντίδραση του λαού, στην πάλη του για δικαιώματα και δημοκρατία. Η αποτυχία των κομμάτων εξουσίας είναι πλήρης και η μόνη εξυπηρέτηση που μπορούν να προσφέρουν είναι να αποσυρθούν από το προσκήνιο. Ελπίδα υπάρχει στην αριστερά, υπάρχει στη νεολαία. Οι νέοι θα κάνουν τα δικά τους πολυτεχνεία, είμαι σίγουρη. Σας θυμίζω ότι και το διάστημα 1967-1972 δεν υπήρχε αντίδραση γιατί κυριαρχούσε ο φόβος. Κάποια στιγμή έσπασε ο φόβος και έγινε η εξέγερση. Η εξέγερση βέβαια είχε σαφή στόχο, να πέσει η χούντα, να υπάρξει δημοκρατία. Η νεολαία και τώρα φοβάται αλλά έχουμε ήδη σημάδια, όπως το Δεκέμβρη του 2008, για μικρή όμως διάρκεια και χωρίς στόχο. Κάτι αντίστοιχο θα ξαναγίνει πιστεύω γιατί και ο ίδιος ο στόχος αντικειμενικά γίνεται πιο σαφής από τις εξελίξεις.
