">
Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΜΠΑΝΗ, συγγραφέα-ερευνητή
Η μυστηριώδης Σφίγγα στέκονταν αινιγματική και αμείλικτη προ της εισόδου των μυστηριακών ναών της αρχαιότητος. Απαθής φύλακας του κατωφλίου, ήταν εκεί ως εντεταλμένος την φύλαξη του ιερού οίκου του Οσίριδος και του Ερμού. Σύμβολοτης αποκρύφου γνώσεως, ήτοι της γνώσεως εκείνης η οποία περιλαμβάνει ολόκληρη τη φύση και τον θείο κόσμο, υπεδείκνυε στους μυημένους ότι η Καθολική Επιστήμη είναι συνθετική, ιεραρχική και βαθμιαία. Γνώση είναι η θεία αποκάλυψη, ο θείος Λόγος. Η διάδοση δε αυτού στους άξιους, υπήρξε ανέκαθεν το κύριο μέλημα όλων των κατά χρόνους ιερατικών σχολών.
Τρεις, ήταν οι κυριότερες μυσταγωγικές σχολές της αρχαιότητας. Η Ινδική Σχολή, της όποιας η αγνότερη έκφραση εμφανίζεται στις Βέδες, η Αιγυπτιακή Σχολή, της όποιας οι διασωθέντες διάλογοι του Ερμού, ο Σμαράγδινος Πίναξ και κάποιοι ιεροίπάπυροι ή χαραγμένες στήλες που μας παρέχουν πολύτιμα δείγματα της Σοφίας της, και τέλος η Ιρανική Σχολή, η μυστηριώδης Λευκή Στοά της Κεντρικής Ασίας.
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η Αιγυπτιακή παράδοση υπήρξε η μεγάλη εστία φωτός από την οποία ξεπήδησε η ενιαία αλήθεια η οποία συνέδεσε τους περισσότερους σοφούς της αρχαιότητας. Είναι σε όλους γνωστή η προθυμία και ο ζήλος, με τον οποίο πολυάριθμοι ζηλωτές της αλήθειας έσπευσαν να μυηθούν στην κοιλάδα του Νείλου, υπομείναντες με καρτερία τις αναγκαίες δοκιμασίες από τις οποίες και εξήλθαν νικητές. Οι ερμητιστές ή αλχημιστές υπήρξαν οι άμεσοι διάδοχοι των διδασκαλιών των Πυραμίδων, στα έργα των οποίων παρά τις αλλοιώσεις και τις παραποιήσεις από την επίδραση του χρόνου ή από τη βεβήλωση, αναγνωρίζει κανείς ευκρινώς το ενιαίο δόγμα της αιγυπτιακής διδασκαλίας.
Η μετάδοση του δόγματος της ερμητικής διδασκαλίας στην Ευρώπη έγινε δια μέσου των μυσταγωγικών κέντρων, ίσως αραβικής καταγωγής, ίσως γνωστικής ή ιουδαϊκής, ενδεχομένως δε να χρησιμοποιήθηκε ως κέντρο δράσεως το Τάγμα των Ναϊτών. Είναι δύσκολο να φωτίσουμε τη σκοτεινή προέλευση της Ερμητικής Τέχνης, όμως θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε το ρόλο που έπαιζε στη δυτική μυσταγωγία το σκοτεινό κείμενο της αιγυπτιακής παραδόσεως, το οποίο ονομάσθηκε από τους αλχημιστές Σμαράγδινος Πίναξ και αποδόθηκε στον Ερμή τον Τρισμέγιστο.
Σμαράγδινος Πίναξ καλείται ένα σχετικά σύντομο κείμενο, το οποίο θεωρείται ως το σύμβολο της πίστεως των ερμητιστών, και το οποίο ευρίσκουμε σε πολλά αλχημικά συγγράμματα, των οποίων αποτελεί είτε τον πρόλογο είτε την ερμηνευτικήκλείδα αυτών.
Οι αλχημιστές του μεσαίωνα πρέσβευαν ότι ο Σμαράγδινος Πίναξ είχε γραφεί σε σμαράγδινη πλάκα από τον ίδιο τον Ερμή τον Τρισμέγιστο, τον οποίο ταύτιζαν με τον Θεύθ ή Θωθ, το Μέγα Διδάσκαλο της Αιγύπτου. Σύμφωνα όμως με τατελευταία συμπερασμάτα της επιστήμης, αυτό δεν φαίνεται να είναι ακριβές διότι το εν λόγω κείμενο έλκει την καταγωγή του από της αλεξανδρινής περιόδου, όπως και γενικότερα η αλχημεία. Εξετάζοντες όμως βαθύτερα το πνεύμα του κειμένου αυτού, ανακαλύπτουμε έναν στενό σύνδεσμο, μεταξύ της αλεξανδρινής εποχής και της αιγυπτιακής παραδόσεως, ο οποίος μας οδηγεί στην παραδοχή, ότι η συμβολική απορροή του Σμαραγδίνου Πίνακος συνάπτεται με τις διδασκαλίες της παραδόσεως τουαιγυπτιακού Θεού Ερμού ή Θεύθ.
Ο Ερμής ο Τρισμέγιστος, που θεωρείται ο συγγραφέας του Σμαραγδίνου Πίνακος, αποκαλείται, Καρδία του Ρα, Γλώσσα του Ρα, Κύριος των Βιβλίων ή Γραμματέας των θεών, και είναι η προσωποποίηση της αιγυπτιακής παραδόσεως, που εικονίζεται με τον ιβεοκέφαλο Θεό, άνωθεν της κεφαλής του οποίου λάμπει ο ηλιακός δίσκος σε συνδυασμό με τον σεληνιακό μηνίσκο.
Από το όνομα Σμαράγδινος Πίναξ, μπορούμε να υποθέσουμε, αν όχι με βεβαιότητα, ότι, λόγω του χρώματός του, μπορεί να έχει αιγυπτιακή προέλευση, δεδομένου ότι καθώς είναι γνωστό, οι αρχαίοι Αιγύπτιοιαπέδιδαν αξία μόνον στους πολύτιμους λίθους που είχαν πράσινη ή κυανή χροιά. Τα κοσμήματά τους θεωρούνταν πολύτιμα όταν έφεραν λίθους αυτών των χρωμάτων, αν και δεν αγνοούσαν τους υπόλοιπους.Επομένως, ένεκα αυτού, αλληγορικά ο Σμαράγδινος Πίναξ, πιθανόν να σήμαινε, το πολυτιμότερο των κειμένων.
Είναι φανερό ότι το κείμενο του πίνακα αυτού είναι αρκετά σιβυλλικό και νεφελώδες, εάν κανείς δεν έχει εντρυφήσει στην αλληγορική λογοτροπία των Ερμητιστών. Πολλοί επιφανείς επιστήμονες, προσπαθώντας να ερμηνεύσουν πώς οι Αιγύπτιοι είχαν φθάσει στην υψηλή αυτή επιστήμη, παραδέχονται ότι ένα μυθικό πρόσωπο, το οποίο εκκαλείτο Ερμής ο Τρισμέγιστος, παρέδωσε την επιστήμη αυτή. Ο Σμαράγδινος Πίναξ, είναισυντεταγμένος σε μυστική και ακατανόητη γλώσσα και κατά τους αρχαιότερους αλχημιστές, είναι το παλαιότερο κείμενο το οποίο ασχολείται με την Αλχημεία. Όπως και αν έχει όμως το πράγμα, η διδασκαλία αυτή,μας υπενθυμίζει ακόμη και σήμερα το μυθικό δημιουργό της Αλχημείας.
Για να κατανοήσουμε την νοηματική και συμβολική αξία του Σμαραγδίνου Πίνακος, είναι ανάγκη να τον επισκοπήσουμε με τις αναγκαίες μυσταγωγικές αρχές της ερμηνείας των κειμένων αυτών, και νααντιληφθούμε ότι για να ανασύρουμε τον πέπλο του μυστηρίου απαιτείται μία κλεις, δια της οποίας να καταστεί δυνατή η επεξήγηση του εσωτερικού του συμβολισμού.
Ο μεγαλύτερος των αναμορφωτών του νεωτέρου Αποκρυφισμού,3 ο σοφός Eliphas Levi, ασχολήθηκε με αληθινό ζήλο και σοβαρότητα με την εσωτερική υπόσταση των πραγμάτων αυτών, ώστε με δικαιολογημένοενθουσιασμό να διακηρύττει ότι, ο Σμαράγδινος Πίναξ, είναι ολόκληρη η Μαγεία σε μία σελίδα και ότι «ουδέν δύναται να υπερβάλλει, ουδέν να ομοιωθεί, ως σύνοψις πασών των αληθειών του αρχαίου κόσμου, προς τας ολίγας παραγράφους τας χαραχθείσας επί πολυτίμου Λίθου υπό του Ερμού, τας γνωστάς υπό την επωνυμίαν Σμαράγδινος Πίναξ».
Η αξία όμως του κειμένου αυτού, όσο και αν χρησιμοποιείται από τους αλχημιστές προς επίλυση όλων των προβλημάτων της παρασκευής της φιλοσοφικής Λίθου, δεν έγκειται ακριβώς σ' αυτό, διότι το μεταλλικό Μέγα Έργον, όπως καλείται ημεταστοιχείωση των αγενών μετάλλων σε ευγενή, όσο ενδιαφέρον και αν παρουσιάζει από εμπορικής ή επιστημονικής απόψεως, δεν αποτελεί πάντως το ύψιστο σημείο επί του οποίου συγκεντρώθηκε η προσοχή των πραγματικών μυστών.
Όσο σημαντικές και αν είναι οι καθαρά αλχημικές αποκαλύψεις τού Σμαραγδίνου Πίνακος, ωχριούν απέναντι των ερμητικών και μυσταγωγικών υποδείξεων τις οποίες το πραγματικά μαγικό αυτό κείμενο δίνει. Είναι αρκετή η παρατήρηση μιας μόνο λέξεωςτου Σμαραγδίνου Πίνακος, η οποία θεωρείται ως η κλεις ολοκλήρου της υψηλής επιστήμης. Η λέξη αυτή, περιλαμβάνεται στην πέμπτη παράγραφο ή πρόταση των Λόγων του Ερμού, καλείται δε Τέλεσμα, από την αντίστοιχη Ελληνική λέξη η οποίασημαίνει τετελεσμένο μυστήριο.
Είναι χαρακτηριστικές οι παρατηρήσεις του μεγάλου καββαλιστή Eliphas Levi, που αναφέρονται στην "Ιστορία της Μαγείας": «Υπάρχει ένας μικτός παράγων, ένας παράγων φυσικός και θείος, σωματικός και πνευματικός, ένας παγκόσμιος πλαστικός διάμεσος, ένας κοινός αποδέκτης των δονήσεων της κινήσεως και των εικόνων της μορφής, ένα ρευστό και μία δύναμις την οποία θα ηδυνάμεθα τρόπον τινά να αποκαλέσουμε φαντασία της Φύσεως. Βοηθεία της δυνάμεως ταύτης, όλα τα νευρικά όργαναεπικοινωνούν προς άλληλα, εξ αυτής γεννάται η συμπάθεια και η αντιπάθεια, εξ αυτής πηγάζουν τα όνειρα, εκείθεν έρχονται τα φαινόμενα της διοράσεως και της προφητείας. Ο παγκόσμιος ούτος παράγων των Έργων της Φύσεως, είναι το Ομπ των Εβραίων και του Reichenbach , το Τέλεσμα του Ερμού του Τρισμεγίστου, το αστρικό Φως των Μαρτινιστών. Η ύπαρξη και η χρησιμοποίηση του παράγοντος τούτου είναι το μέγα Απόρρητο της πρακτικής μαγείας. Το αστρικό Φως μαγνητίζει, θερμαίνει,φωτίζει, έλκει, απωθεί, ζωοποιεί, φθείρει, συμπυκνώνει, διαχωρίζει, διασπά και αποκαθιστά τα πάντα, υπό την ώθηση ισχυρών θελήσεων... Μετά ταύτα έρχεται η αποκάλυψις και η σοφή περιγραφή του δημιουργικού παράγοντος, του παντομόρφου πυρός,του μεγάλου μέσου της αποκρύφου ισχύος, του αστρικού φωτός με μίαν λέξιν».
Ο Ερμής διδάσκει, πώς από αυτό το φως το οποίο είναι μία δύναμη, μπορεί κανείς να σχηματίσει ένα μοχλό και έναν παγκόσμιο διαλύτη και έναν διαμορφωτικό και συμπυκνωτικό παράγοντα. Πώς πρέπει να εξαχθεί η δύναμη αυτή από τα σώματα,όπου ευρίσκεται σε λανθάνουσα κατάσταση, το φως αυτό υπό μορφή πυρός κινήσεως, λάμψεως, φωτεινού αερίου, δραστικού πυρός και τέλος πυρώδους γης, προς μίμηση, δι' όλων των ουσιών αυτών, όλων των δημιουργιών της φύσεως.
Ιδού ήδη τί γράφει εν προκειμένω ο γνωστότερος εκλαϊκευτής του νεωτέρου Αποκρυφισμού, ο Γάλλος αποκρυφιστής Papus, στο "Μεθοδικό Εγχειρίδιο της Αποκρύφου Επιστήμης": «Όταν από γενικότητος εις γενικότητα και από Σύμπαντος εις Σύμπαν, αναχθούμε εις την υψηλοτέραν αντίληψιν περί Κόσμου και Φύσεως, θα ειδούμε μίαν ενιαίαν δύναμιν αντιτιθέμενην προς εαυτήν, δια να δημιουργήσει εν τη ενεργεία της την κίνησιν, εν τη παθητικότητι αυτής την ύλιν, και εν τη ισορροπία της πανό,τι περιλαμβάνεται μεταξύ διαιρετότητος και μονάδος, την απειρίαν των βαθμίδων δια των οποίων η δύναμις ανέρχεται, από της στερεάς καταστάσεως της ύλης, μέχρις των υψηλότερων μορφών της διανοίας, της μεγαλοφυΐας, και τέλος μέχρις αυτού του σημείου της προελεύσεώς της, μέχρις του Θεού, του οποίου η ενέργεια καλείται Πατήρ ή Όσιρις, η παθητικότης Υιός ή Ίσις, και η Ισορροπία, αιτία του Παντός, εικών της Μονάδος-Τριάδος την οποίαν αποτελεί, το Άγιον Πνεύμα ή Ώρος».
Ο Luis Lucas, ένας από τους κυριότερους προδρόμους της αναγεννήσεως των εσωτερικών ερευνών, στο έργο του "Η Νεωτέρα Χημεία", θεωρεί και αυτός τη δύναμη αυτή ως την πρωταρχική ενέργεια και την απόλυτο κίνηση: «Η κίνησις, λέγει, είναι η θεία πνοή εν δράσει μεταξύ των δημιουργημένων όντων. Είναι η στερρουμένη ορισμού κατάστασις της γενικής δυνάμεως, της εμψυχούσης την φύσιν. Είναι μία στοιχειώδης δύναμις, δια της χρησιμοποιήσεως της οποίας, όλα τα φυσικά φαινόμενα δύνανται να εξηγηθούν. Διότι η κίνησις είναι επιδεκτική αυξήσεως και ελαττώσεως, ήτοι συμπυκνώσεως και διαστολής, ηλεκτρισμός, θερμότης, φως».
Η δύναμη αυτή είναι η πρωταρχική ενέργεια, εκείνη από την οποία πηγάζουν όλες οι γνωστές και άγνωστες υλικές δυνάμεις. Τίθεται σε κίνηση με τη βοήθεια ισχυρών θελήσεων. Είναι η λέξη η οποία έφερε σε αμηχανία τους μεταφραστές τουΣμαραγδίνου Πίνακος, οι οποίο έγραψαν αντί Τέλεσμα, που ευρίσκεται στο λατινικό πρωτότυπο, τη λέξη Θέλημα. Αυτή η δύναμη ήταν η βάση των υψηλών Μυστηρίων τα οποία διδάσκονταν στις μυσταγωγικές σχολές της αρχαιότητας. Ο ΣμαράγδινοςΠίναξ περιλαμβάνει 12 προτάσεις διαφορετικού περιεχομένου, με επί πλέον κάποιο είδος συμπληρωματικής υποσημειώσεως. Ο αριθμός αυτός μπορεί, να παραβληθεί με τις 12 φάσεις του Μεγάλου Έργου, ανάλογες προς τα 12 ζώδια.
Ακολουθούν οι προτροπές του Σμαραγδίνου Πίνακος, και την επόμενη Κυριακή θα δοθούν ερμηνευτικά στοιχεία, του πολύτιμου αυτού κειμηλίου της Ερμητικής Φιλοσοφίας, των πλέον εμβριθών μελετητών της υφισταμένης σχέσεως μεταξύ Ερμητισμού και θεραπευτικής και της αριθμοσοφίας, την οποία χρησιμοποιούν ως ερμηνευτική κλείδα.
Ο ΣΜΑΡΑΓΔΙΝΟΣ ΠΙΝΑΞ
ΕΡΜΟΥ ΤΟΥ ΤΡΙΣΜΕΓΙΣΤΟΥ
ΚΕΙΜΕΝΟΝ
Ι. Εἶναι ἀληθέστατον, ἀψευδέστατον, βεβαιότατον.
II. Τὸ πρὸς τὰ κάτω, ἀναλογεῖ τῷ πρὸς τὰ ἄνω, καὶ τὸ πρὸς τὰ ἄνω εἶναι ἀνάλογον τῷ πρὸς τὰ κάτω, πρὸς ἐπιτέλεσιν τῶν θαυμασίων τοῦ Ἑνὸς μόνου πράγματος.
III. Καὶ ὅπως τὰ πάντα προῆλθον ἐξ Ἑνὸς πράγματος, διὰ τῆς Σκέψεως Ἑνός, οὕτω τὰ πάντα ἐγεννήθησαν ἐκ τοῦ Ὄντος τούτου διὰ προσαρμογῆς.
IV. Πατὴρ του εἶναι ὁ Ἥλιος, μήτηρ του ἡ Σελήνη, ὁ ἄνεμος ἔφερεν αὐτὸ ἐν γαστρί, ἡ γῆ εἶναι ἡ τροφός του.
V. Ὁ πατὴρ τοῦ παντὸς εἶναι τὸ Τέλεσμα. Ἡ δύναμις αὐτοῦ γίνεται μεγίστη, ὅταν μετατραπῇ εἰς γῆν.
VI. Θέλεις χωρίσει τὴν γῆν ἀπὸ τοῦ πυρός, τὸ λεπτὸν ἀπὸ τοῦ πυκνοῦ ἠπίως καὶ μετὰ μεγάλης ἐπιδεξιότητος.
VII. Θέλει τότε ἀνέλθει ἀπό τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ πάραυτα θέλει κατέλθει ἐκ νέου ἐπὶ τῆς γῆς, ἔνθα θὰ συλλέξῃ τὴν δύναμιν τῶν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων πραγμάτων.
VIII. Θέλεις οὕτω ἀποκτήσει πᾶσαν του Κόσμου τὴν δόξαν καὶ πᾶσα σκοτία θέλει στῆ μακράν σου.
IX. Αὕτη ἐστὶν ἡ κραταιὰ δύναμις πάσης δυνάμεως, διότι θὰ νικήσῃ πᾶν τὸ λεπτόν, καὶ θὰ διαπεράσῃ πᾶν τὸ στερεόν.
Χ. Οὕτω ἐδημιουργήθη ὁ Κόσμος.
XI. Ἐκ τῶν ἄνω ὑποδείξεων θέλουσι πηγάσει ἀπειράριθμοι ἐφαρμογαὶ τῶν ὁποίων τὸ μέσον ἐπιτεύξεως ἐνδείκνυται ἐνταῦθα.
XII. Διὰ τοῦτο ἐκλήθην Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος, κεκτημένος τὰ τρία μέρη τῆς Παγκοσμίου Φιλοσοφίας. — (Ἀληθῶς λέγω Ὑμῖν: πᾶν ὅ,τι εἶπον περὶ τῆς κατεργασίας τοῦ Ἡλίου εἶναι πλῆρες).
