">
Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΜΠΑΝΗ, συγγραφέα-ερευνητή
Στωικός φιλόσοφος του Α΄ μ.X. αιώνα. Ακριβείς βιογραφικές πληροφορίες περί αυτού ελλείπουν, αλλά πιθανότατα γεννήθηκε στην Ιεράπολη της Φρυγίας από γονείς δούλους. Επί Νέρωνος ήταν απελεύθερος του Επαφρόδιτου στη Ρώμη και δίδασκε τη φιλοσοφία, την οποία είχε εκμάθει από τον Μουσώνιο Ρούφο, γνωστό στωικό. Συμπεριληφθείς στην απέλαση των φιλοσόφων, επί Δομιτιανού το 90 μ. X., κατέφυγε στη Νικόπολη της Ηπείρου, όπου δίδαξε για πολλά χρόνια, διάγοντας βίο ενάρετο, καθ' όλα σύμφωνο προς τις αρχές της διδασκαλίας του. Είχε ασθενική υγεία και ήταν χωλός, κατά άλλους μεν συνεπεία κατάγματος, από βάναυση συμπεριφορά του κυρίου του, κατά δε τον Σουίδα, από ρευματισμούς. Αυτό όμως δεν τον ενοχλούσε διόλου. Αντίθετα, αποτελούσε μια μεγαλειώδη έμπρακτη αποδοχή της φιλοσοφίας του, που διεκήρυττε ότι,
«Η αρρώστια είναι εμπόδιο για το σώμα, όχι όμως και για την ελεύθερη βούληση, αν αυτή δεν θέλει. Αν κουτσαθείς, αυτό θα είναι εμπόδιο για το σώμα, όχι όμως για την ελευθερία της κρίσεως. Και να το λες αυτό για ό,τι σου συμβαίνει, και θα βρίσκεις ότι είναι αλλουνού εμπόδιο και το δικό σου».
Η στωική θεωρία του Επικτήτου είναι συνέχεια της σχολής του Ζήνωνος, του Κλεάνθους και του Χρύσιππου. Ο Επίκτητος ολίγον ασχολείται με τη μελέτη της φύσεως και τη θεολογία αλλά απορροφάται από την εξέταση του ανθρώπου σε σχέση προς το περιβάλλον του και τον καθορισμό των καθηκόντων του, προς εαυτόν, προς τους ομοίους του και προς την θεότητα.
«Τα καθήκοντα γενικά κανονίζονται σύμφωνα με τις σχέσεις. Είναι πατέρας σου; Επιβάλλεται να φροντίζεις γι' αυτόν, να κάνεις παντού παραχωρήσεις, να ανέχεσαι όλα, αν σε βρίζει ή αν σε δέρνει, με υπομονή. "Μα είναι κακός πατέρας". Μα μήπως η φύσις σου έδωσε "καλόν πατέρα;" Όχι, σου έδωσε απλώς "πατέρα". "Ό αδελφός μου με αδικεί". Κράτα εσύ απέναντί του την αδελφική θέση σου, και μην κοιτάζεις τί κάνει εκείνος, αλλά τί πρέπει να κάμεις εσύ, ώστε η ελεύθερή σου σκέψη να ενεργεί σύμφωνα με τη φύση, γιατί εσένα δεν μπορεί να σε βλάψει κανείς, αν εσύ δεν το θέλεις. Έτσι και με το γείτονα, με τον πολίτη, με το στρατηγό, αν εξετάζεις τις σχέσεις, θα συνηθίσεις να βρίσκεις ποιό είναι το καθήκον σου».
Φιλοσοφία λιτή, χωρίς δύσκολα νοήματα, πομπώδεις και ακατανόητους συλλογισμούς και φράσεις, απλές προτροπές που ο καθένας μπορεί να κάνει πράξη χωρίς μεγάλο κόπο και χωρίς την ανάγκη δασκάλου ή εκπαιδευτού στο πλάι του. Το ίδιο απλή και η θέση του για τη σχέση μας προς το Θεό.
«Μάθε ότι για την ευλάβεια προς τους θεούς το κυριότερο είναι τούτο: να έχεις ορθές αντιλήψεις γι' αυτούς, ότι υπάρχουν και κυβερνούν τα πάντα καλά και δίκαια, και ότι δικό σου καθήκον είναι να υπακούς στα θελήματά τους, να πείθεσαι σ’ αυτούς, να παραδέχεσαι όσα γίνονται στον κόσμο και να υποτάσσεσαι σ' αυτά με προθυμία, με την πεποίθηση, ότι όλα αυτά γίνονται με την πιο τέλεια ιδέα και πρόθεση, που υπάρχει. Και έτσι ούτε θα κατηγορήσεις τους θεούς, ούτε θα παραπονεθείς εναντίον τους, ότι παραμελούν εσένα. Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΥΡΙΟ...
