Του Γιώργου Παπαδημητρίου
Είναι εκείνες οι γλαφυρές περιγραφές του πατέρα μου, για τα παιδικά του καλοκαίρια, γεμάτες με αναφορές σε ολοήμερα πλατσουρίσματα μέσα στην (ανατολική) καρδιά της πόλης και ατελείωτες βουτιές στην Αρετσού. Είναι κάτι παλιές ξεχασμένες συνεντεύξεις του Νίκου Παπάζογλου, ενός καλλιτέχνη που ζούσε και ανέπνεε Θεσσαλονίκη («νιώθω σαν να έχω ασφαλτοστρώσει όλες τις πλάκες της Θεσσαλονίκης» είχε κάποτε πει, σε μια φράση που δεν θα πάψει ποτέ να με συγκινεί), για τα μπάνια μπροστά στον Λευκό Πύργο και τις τηγανιές από ψάρια που έθρεφαν ολόκληρη οικογένεια. Είναι τα λόγια που μου είχε πει κάποτε ένας ταξιτζής-σκέτος ποιητής (ναι, η ζωή κρύβει πολλές εκπλήξεις, ιδίως στις πιο ανύποπτες καταστάσεις) για την «πόλη που τσιμέντωσε την ψυχή της», για την «πόλη που αποφάσισε να “αποκτήσει θάλασσα” λες και δεν ζούσε ήδη μέσα στη θάλασσα».
Είναι τα σινεμασκόπ πλάνα, κάδρα και χρώματα στο κωμικό μιούζικαλ (ή μουσική κωμωδία, ανάλογα με το πώς θα πάρει ο καθένας) Κάτι να καίει (1964) του Θεσσαλονικιού Γιάννη Δαλιανίδη, με τον Ντίνο Ηλιόπουλο, τη Ρένα Βλαχοπούλου και τον Κώστα Βουτσά να υποδύονται τους λουόμενους στην παραλία της Αγίας Τριάδας, η οποία δεν είχε τίποτα απολύτως να ζηλέψει από τις πιο πολυδιαφημισμένες πλαζ. Είναι οι φωτογραφίες αρχείου που έχω ξεθάψει ξανά και ξανά από φεϊσμπουκικές ομάδες με μεράκι και αγάπη για την πόλη με τα φίσκα καραβάκια που εκτελούν καθημερινά δρομολόγια με τελικό προορισμό την Αγία Τριάδα και ενδιάμεσες στάσεις την Περαία και το Μπαξέ Τσιφλίκι. Είναι οι μαρτυρίες και οι καταγραφές από αμέτρητες φιγούρες των λογοτεχνικών-συγγραφικών-πνευματικών κύκλων της Θεσσαλονίκης για τα καλοκαίρια της Επανομής, όχι μόνο στις πιο γνωστές παραλίες όπως τον Ποταμό και το Φανάρι (με το τόσο εντυπωσιακό -και κυριολεκτικό- Ναυάγιο), αλλά και τις ξεχασμένες πλέον γωνιές της Σκάλας Επανομής και του Πάλιουρα.
Κοινός συνεκτικός δεσμός σε όλες τις παραπάνω θύμησες και αναμοχλεύσεις δεν είναι άλλος από έναν πάλαι ποτέ καταγωγικό δεσμό της Θεσσαλονίκης με τη θάλασσα, ο οποίος δείχνει να έχει ατροφήσει επικίνδυνα, να έχει εξασθενήσει σχεδόν στο σημείο της εξάλειψης. Για να μην παρεξηγηθούμε, οι εποχές αναντίρρητα αλλάζουν, οι συνθήκες είναι διαφορετικές, οι πόλεις (ιδίως οι ελληνικές) διογκώνονται κατά κανόνα χωρίς μέτρο, πλάνο και σχέδιο, η σύνδεση των κατοίκων ενός μεγάλου αστικού κέντρου όπως η Θεσσαλονίκη με στοιχεία και συνιστώσες του αστικού τοπίου είναι αναπόφευκτο ότι θα αλλοιωθεί και θα ατονίσει. Αυτό που απομένει, όμως, πέρα από τις νοσταλγικές και γοητευτικές για ορισμένα ατελείωτα καλοκαίρια που μοιάζουν τόσο χειροπιαστες που δεν μπορεί παρά να είναι παραμύθια, ξεπροβάλλει και μια ανάγκη επανόρθωσης και (ψυχικής όσο και χωροταξικής-γεωγραφικής) παλιννόστησης.
Το παραλιακό μέτωπο της Θεσσαλονίκης δεν εξαντλείται μονάχα στη Νέα Παραλία, η οποία -όπως πολλάκις έχουμε αναφέρει από αυτό το βήμα- είναι ένα κόσμημα ενσωμάτωσης στον αστικό ιστό που ζηλεύουν κάτοικοι πολλών ευρωπαϊκών παραθαλάσσιων πόλεων. Ωστόσο, σε πολλά σημεία η εικόνα που παρουσιάζουν η Αρετσού και το Καραμπουρνάκι φανερώνει δείγματα εγκατάλειψης. Οι παραλίες του Θερμαϊκού τείνουν να χάσουν την αίγλη τους και τη απήχησή τους στους Θεσσαλονικείς. Και ίσως έχει έρθει ο καιρός για μια επαναπροσέγγιση και ανα(δια)μόρφωση σε όλους τους τομείς (πολεοδομικό, τουριστικό, παραθεριστικό, συγκοινωνιακό, υποδομών) ώστε τόσο η Θεσσαλονίκη όσο και οι Θεσσαλονικείς να αποκτήσουν εκ νέου μια αίσθηση αγγίγματος και ένωσης με τη θάλασσα.
Αντί επιλόγου, οι πανέμορφοι στίχοι του Νίκου Παπάζογλου από το τραγούδι «Σύνεργα»: Το Σάββατο ή την Κυριακή, αυτή την εβδομάδα / θα κάνω κάτι που καιρό το είχα κατά νου / Θα πάρω το βαρκάκι μου, ότι καιρό κι αν έχει και θ' ανοιχτώ απέναντι προς το Καραμπουρνού [..] Η πόλη από εκεί μακριά δεν είναι τόσο γκρίζα / και ο Χορτιάτης φαίνεται να είναι γαλανός / Μακριά εκεί ο ορίζοντας παύει πια να ορίζει / και γίνονται ένα θάλασσα και ουρανός
