Με μεγάλη ανακούφιση υποδέχθηκαν ο νομικός κόσμος, αλλά και το σύνολο των δανειοληπτών που είχαν υπαχθεί στις διατάξεις του Νόμου Κατσέλη (Ν. 3869/2010), την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, η οποία αποφάσισε με ευρεία πλειοψηφία (35 ανώτατοι δικαστικοί υπέρ των δανειοληπτών και 12 κατά) ότι οι τόκοι στα δάνεια όσων έχουν υπαχθεί στον Νόμο «Κατσέλη» θα υπολογίζονται με βάση τη μηνιαία δόση και όχι με βάση το σύνολο του οφειλόμενου ποσού.
Τι συνέβαινε πριν από την έκδοση της απόφασης;
Μέχρι πρότινος, οι τόκοι στα δάνεια των ανωτέρω δανειοληπτών υπολογίζονταν με βάση το σύνολο του άληκτου κεφαλαίου. Αυτό είχε ως συνέπεια πολλοί δανειολήπτες να αδυνατούν να αποπληρώνουν τη μηνιαία δόση τους, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούσε να φτάσει μέχρι τον διπλασιασμό της λόγω του τρόπου υπολογισμού των τόκων.
Συνέπεια αυτής της πρακτικής ήταν ορισμένοι δανειολήπτες να μην μπορούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, ενώ σε άλλες περιπτώσεις, δυστυχώς, να καταγγέλλεται το δάνειό τους μετά την τρίμηνη υπερημερία. Η καταγγελία αυτή οδηγούσε από την πλευρά των servicers στην έκδοση διαταγής πληρωμής, στην επιβολή κατάσχεσης και, εν τέλει, στον πλειστηριασμό της κατοικίας.
Η ανωτέρω πρακτική δημιούργησε, επομένως, ένα νέο κύμα υπερχρεωμένων δανειοληπτών και πλειστηριασμών. Πολλοί δανειολήπτες κατέθεσαν αιτήσεις ερμηνείας των αποφάσεών τους ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων και ανέμεναν την κρίσιμη απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.
Η απόφαση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επαναφέρει την αρχή της αναλογικότητας και της προστασίας του αδύναμου μέρους στη δανειακή σχέση, όπως ακριβώς είχε τεθεί ως βασικός στόχος του Νόμου Κατσέλη. Η ερμηνεία που τελικά επικράτησε αποτρέπει την έμμεση ανατροπή δικαστικών ρυθμίσεων μέσω λογιστικών πρακτικών και διασφαλίζει τη βιωσιμότητα των ρυθμίσεων που έχουν ήδη επιβληθεί δικαστικά. Παράλληλα, θέτει σαφή όρια στη διακριτική ευχέρεια των servicers ως προς τον τρόπο υπολογισμού των οφειλών, ενισχύοντας την ασφάλεια δικαίου και την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δικαστική προστασία.
Ένα ακόμη ερώτημα που ανακύπτει αφορά τους δανειολήπτες που ρυθμίζουν τα δάνεια τους μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών ή μέσω διμερών διαπραγματεύσεων με τις τράπεζες. Αν και η απόφαση της Ολομέλειας αφορά αποκλειστικά δάνεια υπαγόμενα στον Νόμο Κατσέλη, δημιουργεί ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων. Η ερμηνεία ότι οι τόκοι πρέπει να υπολογίζονται με βάση τη μηνιαία δόση και όχι το σύνολο του οφειλόμενου κεφαλαίου μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιχειρηματολογικά στις διαπραγματεύσεις ή σε τυχόν προσφυγές όσων δεν είχαν υπαχθεί στις ευεργετικές διατάξεις του Νόμου Κατσέλη.
Για τις ρυθμίσεις εκτός Νόμου Κατσέλη, εάν δεν προβλέπεται αντίστοιχη ρύθμιση στην απόφαση, θα πρέπει να ληφθούν από την Πολιτεία αντίστοιχα μέτρα προστασίας για τους δανειολήπτες, και ειδικά για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα δημιουργηθεί νέο κύμα υπερχρεώσεων, καταγγελιών δανείων και πλειστηριασμών, διατηρώντας τη βιωσιμότητα των δόσεων και την κοινωνική σταθερότητα.
Ένα ακόμη ερώτημα που ανακύπτει μετά την έκδοση της ανωτέρω απόφασης αφορά το τι θα ισχύσει ως προς τις δόσεις που έχουν ήδη καταβληθεί τα προηγούμενα χρόνια από τους δανειολήπτες, στις οποίες οι τόκοι είχαν υπολογιστεί με βάση το σύνολο του οφειλόμενου ποσού. Θα επιστραφούν τα επιπλέον καταβληθέντα ποσά ή θα υπάρξει συμψηφισμός; Θα προβλέπεται, δηλαδή, αναδρομική εφαρμογή της απόφασης;
Αναμένουμε λοιπόν την καθαρογραφή της απόφασης, προκειμένου να διαπιστωθεί τι ακριβώς θα ισχύσει.
*Ο Κωνσταντίνος Τζίκας είναι Δικηγόρος Παρ'Αρείω Πάγω, Πιστοποιημένος Διαμεσολαβητής Υ.Δ.Δ.Α.Δ.
www.tzikas-lawfirm.g
