Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Πάντοτε μου άρεσαν τα ντοκιμαντέρ. Από μικρό παιδί, καθώς σου έλεγαν μια ιστορία, τις περισσότερες φορές για την ακρίβεια σου μιλάνε για την ίδια την ιστορία, χρησιμοποιώντας την αφήγηση και τη δύναμη της εικόνας. Ξεκούραστα κάπως και με τρόπο που αναμφίβολα αποτυπώνεται. Διότι σε βοηθάει, να κάνεις εικόνα την ιστορία που ακούς.
Στην πατρίδα μας φαίνεται, να τα ξαναθυμόμαστε, καθώς παρακολουθούμε τον τελευταίο καιρό δύο στην ελληνική τηλεόραση. Πρόκειται για πολύ προσεγμένες παραγωγές, για να ξεκινήσουμε από το καθαρά τεχνικό τους σκέλος. Η θεματολογία έχει ενδιαφέρον και άπτεται της νεότερης ιστορίας μας. Αναμφίβολα όμως -και αυτό δεν έχει την παραμικρή σχέση με την αρτιότητά τους- η χρονική στιγμή της επιλογής της μόνο τυχαία δεν είναι και, αν συνυπολογίσει κανείς τα γενικότερα δεδομένα- αντικατοπτρίζει έναν προσανατολισμό και ως εκ τούτου, κρίνεται και για αυτό.
Ένα περαιτέρω στοιχείο που αναμφίβολα τα χαρακτηρίζει είναι οι απουσίες. Οι οποίες είναι τελείως διαφορετικής φύσης, περιεχομένου και λογικής. Δε θα ασχοληθώ καθόλου με τις απουσίες του πρώτου ντοκιμαντέρ σε σχέση με την τρομοκρατία. Οι απόντες δικαιούνται απόλυτο, διαχρονικό και αδιαπραγμάτευτο σεβασμό, οπότε ό,τι κάνουν είναι κατά τεκμήριο ορθό και καλώς καμωμένο.
Στο δεύτερο όμως, οι απουσίες έχουν μία σημασία. Όπως και το χρονικό σημείο, το τάιμινγκ που λέμε εδώ στη Θεσσαλονίκη, που επιλέγεται, να γίνει η προβολή του. Τίποτα από τα δύο δεν είναι τυχαίο. Για να ξεκινήσουμε από το δεύτερο, γίνεται ένας διάλογος σε σχέση με πολιτικοοικονομικά γεγονότα προ μιας δεκαετίας (περίπου) την ώρα που η πατρίδα μας -αφήνω για λίγο τα πολιτικά κατά μέρος- μυρίζει μπαρούτι και θυμίζει Σικάγο. Ανεξέλεγκτη βία, αυτοδικίες, θυμός και τοξικότητα. Και σίγουρα επικείμενες εξελίξεις, οι οποίες του δίνουν ώθηση αν μη τί άλλο και για να κρατήσουμε την πλέον αθώα εκδοχή.
Οι απουσίες έχουν και αυτές τη δική τους σημασία και σίγουρα δημιουργούν το κλίμα τους. Παρακολουθώντας τους παρόντες και τους απόντες, καταλήγεις στο συμπέρασμα, ότι μάλλον ο καθένας από αυτούς διηγείται μία τελείως διαφορετική ιστορία που κινείται παράλληλα με εκείνη του άλλου. Διαφορετικά μπορεί και να τρελαθείς. Τόσο εκ διαμέτρου αντίθετες είναι οι απόψεις που προβάλλονται.
Αυτό που εγώ αντιπαθώ σφόδρα σε όλον αυτόν το διάλογο είναι, κατά κύριο λόγο, δύο πράγματα. Για το ένα έχω γράψει πολλές φορές από εδώ. Είναι η αμετροέπεια και η διάθεση, να εκμηδενιστεί σε απόλυτο βαθμό ο αντίπαλος ή, ακόμα χειρότερο, όποιος δε συμφωνεί.
Η άλλη το ότι μεγάλο μέρος των ανθρώπων αυτών, παρόντων και κυρίως απόντων, κυκλοφορούν εδώ και δεκαετίες με το ύφος και την αίσθηση, ότι είναι φωτεινοί παντογνώστες. Αλαζόνες, νάρκισσοι, εξυπνάκηδες και μισαλλόδοξοι θεωρούν, ότι οι υπόλοιποι είμαστε αδαείς και πρέπει να μας δείξουν στο σωστό. Διότι εκείνοι το γνωρίζουν και κουβαλάνε μαζί τους επιπλέον ένα κάρο πλεονεκτήματα, πνευματικά και ηθικά, πράγμα που επιβάλει, να τους ακούμε ευλαβικά. Το χειρότερο είναι, ότι πείθουν πολλούς, ότι μπορεί και να είναι έτσι, καθώς τους λένε πράγματα που θέλουν, να ακούσουν.
Όπως ξέρουμε από την ιστορία, όμως, οι πραγματικά σπουδαίοι άνθρωποι και εκείνοι που μπορούν, να μας πάνε ένα βήμα παραπέρα, είναι πρώτα από όλα υποδείγματα ταπεινότητας και, τις περισσότερες τουλάχιστον φορές, αντιπαθείς και όχι ελκυστικοί για τη μάζα. Διότι, αυτά που μας λένε, είναι δυσάρεστα που καθόλου δε θέλουμε, να ακούμε. Όπως το έλεγε ο μακαρίτης ο Νιόνιος στο «Άγγελος Εξάγγελος», αφού δεν έχει λόγια ευχάριστα να πει, καλύτερα, να μη μας πει κανένα.
Στο τέλος βέβαια, τις περισσότερες φορές, οι δυσάρεστοι δικαιώνονται, μετά πολύ καιρό και αγώνα. Αντίστοιχα, οι φωτεινοί παντογνώστες, αποκαλύπτονται ως απολύτως αδαείς και ο κόσμος τους γυρίζει την πλάτη, αφού έχει πληρώσει το τίμημα. Δεν αποσύρονται όμως όλοι αυτοί. Αντίθετα, εφευρίσκουν ένα εντελώς δικό τους αφήγημα, το οποία δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με την πραγματικότητα, πείθονται για το πόσο δίκιο είχαν και έχουν και προσπαθούν, να μας πείσουν κι εμάς για το ίδιο και να επανέλθουν. Για να μην παρεξηγούμαστε, διευκρινίζω, ότι τέτοιους βρίσκει κανείς σε όλες τις πολιτικές παρατάξεις, ακόμα και τις λεγόμενες συστημικές και τις πιο μετριοπαθείς. Επίσης, για να αιτιολογήσουν την παταγώδη δεν τέλει αποτυχία τους, δεν κάνουν την παραμικρή αυτοκριτική, αλλά ανακαλύπτουν ανύπαρκτες σκευωρίες και φανταστικούς εχθρούς, προσπαθώντας να προβάλουν τους εαυτούς τους ως κάποιου είδους ήρωες του παρελθόντος, αγγίζοντας την ύβρη εντελώς ξεδιάντροπα. Οι πάντες ήταν απέναντί μας και ήθελαν, να μας οδηγήσουν στην αποτυχία. Εμάς που τόσο ειλικρινείς και σωστοί ήμαστε στις απόψεις μας.
Ας πάψουμε λοιπόν επιτέλους να πιστεύουμε σε θαύματα, σωτήρες, ηθικά και πνευματικά κυριαρχούντες και, ιδίως, παντογνώστες. Είναι προτιμότερο, να αναζητήσουμε χαμηλότερα προφίλ και ανθρώπους που θα μας βάλουν δύσκολα. Έχουμε αφήσει το μυαλό μας αποχαυνωμένο και κοιμισμένο για αρκετό καιρό και οφείλουμε πια να βγούμε από το λήθαργο.
Άλλωστε με τα όσα έχουμε ζήσει τις τελευταίες δεκαετίες είμαστε πια εξαιρετικά μπαρουτοκαπνισμένοι, αλλά είναι κιόλας καιρός να ξυπνήσουμε επιτέλους και να μην τρώμε κουτόχορτο. Α, και να γίνουμε επιτέλους πιο εκλεκτικοί σε σχέση με το ποιους ακούμε και χαρίζουμε την προσοχή μας.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
