Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
Αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη, πόσα ευρώ κυκλοφορούν; Δεν αναφερόμαστε, βεβαίως, στις διαφορετικές ζωγραφιές που φέρουν πάνω τους τα ευρώ της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας, κτλ. Αναφερόμαστε στο γεγονός πως απ’ την μέρα που άνοιξαν οι τράπεζες της Κύπρου, η ευρωζώνη είχε ντε φάκτο χωριστεί στα δύο, καθώς ένα ευρώ στην Λευκωσία δεν αξίζει το ίδιο με ένα ευρώ στο Βερολίνο, τη Ρώμη ή την Αθήνα. Όλοι οι έγκυροι οικονομολόγοι και σύσσωμος ο διεθνής τύπος συνομολογεί πως στην ουσία η Κύπρος έχει τεθεί, μέσω των ελέγχων κεφαλαίου, σε μία προσωρινή έξοδο απ’ το ευρώ. Θα επανέλθει η Λευκωσία; Ή μήπως πρόκειται για ένα δοκιμαστικό, πριν από μεγάλες εξελίξεις;
Έκθεση της UBS φαίνεται να υποστηρίζει το δεύτερο. «Οι έλεγχοι κεφαλαίου, τα κουρέματα καταθέσεων και ο κίνδυνος μαζικής εξόδου κεφαλαίων είναι πράγματα που είδαμε στην κυπριακή διάσωση και τα οποία δείχνουν ένα πολύ χειρότερο σενάριο: τη διάλυση της ευρωζώνης». Δεν πρόκειται για κάποιο λάθος ή για μία αυθαίρετη άποψη. Η ευρωζώνη μέσα σε μία εβδομάδα αμφισβήτησε την ασφάλεια των καταθέσεων κάτω των 100.000 ευρώ (ακόμη κι αν το πήρε πίσω μετά, επ’ αυτού ψήφισε «όχι» το κυπριακό κοινοβούλιο), έθεσε ένα κράτος σε ελέγχους κεφαλαίων (εναντίον των 4 βασικών αρχών της ΕΕ) και έστω παροδικά η Κύπρος δεν είναι ισότιμο μέλος του ευρώ.
Ο οικονομολόγος της ελβετικής τράπεζας UBS, Ρέινχαρτ Κλάους, υπενθυμίζει τα 4 κοινά σημεία που έχουν εντοπιστεί στις διαλύσεις προηγούμενων νομισματικών ενώσεων. Ας δούμε τι αναφέρει. 1) Προηγούνται της διάλυσης μιας νομισματικής ένωσης οι έξοδοι κεφαλαίων από τα θεωρούμενα αδύναμα προς τα θεωρούμενα δυνατά τμήματα της ένωσης. 2) Η νομισματική διάλυση χρησιμοποιείται από τις κυβερνήσεις ως ευκαιρία για κατάσχεση ρευστού ή άλλων ενεργητικών των πολιτών. 3) Στα πρώτα στάδια της διάλυσης τείνουν να επιβάλλονται έλεγχοι κεφαλαίων, και συχνά γίνεται μεγάλη διάκριση εναντίον των ξένων ενεργητικών. 4) Η διάλυση μιας νομισματικής ένωσης συνήθως συνοδεύεται από κοινωνική αναταραχή και απολυταρχική διακυβέρνηση, σε τμήματα -τουλάχιστον- της πρώην νομισματικής ένωσης.
«Μήπως λοιπόν η Κύπρος (που καταλαμβάνει μόνο το 0,2% του ΑΕΠ της ευρωζώνης) ανοίγει τον δρόμο για τη διάλυση του ευρώ; Μήπως, αφού η Κύπρος ήδη πληροί τα τρία από τα τέσσερα σημεία του καταλόγου, έχει ήδη φύγει από το ευρώ;», αναφέρει ο Ρ. Κλάους.
Δεν σημαίνει αυτό πως η Λευκωσία έχει ήδη φύγει από το ευρώ. Άλλωστε, η απόσταση ανάμεσα από το μη ισάξιο ευρώ της Λευκωσίας μέχρι τη λίρα είναι τεράστια και ουσιαστικά κάνει όλη τη διαφορά, επιστρέφοντας στη χώρα τη νομισματική πολιτική που της στερεί το ευρώ. Δεν είναι η πρώτη φορά, όμως, που πέφτει στο τραπέζι η ιδέα για «ευρώ δύο ταχυτήτων». Από το 2010 ακόμη είχε τεθεί και συζητηθεί η ιδέα ενός «σκληρού ευρώ» στη Γερμανία και το βορρά, σε σύγκριση με ένα υποτιμημένο ευρώ για το νότο.
Το Βερολίνο, προφανώς, δεν έχει κανένα λόγο για να δημιουργήσει «ευρώ δύο ταχυτήτων» όσο μπορεί να δανείζεται φθηνά και να λειτουργεί ως καταφύγιο των επενδυτών με τη σημερινή μορφή του κοινού νομίσματος. Είναι βέβαιο πως όσο τα μνημόνια βρίσκουν συνεχιστές (ανά την ευρωζώνη έχουν αλλάξει οι περισσότερες κυβερνήσεις που φέραν μνημόνια, χωρίς να αλλάξει πολιτική), το Βερολίνο θα διατηρήσει αυτή την έκρυθμη κατάσταση. Ωστόσο, σε περίπτωση όξυνσης των αναταράξεων, οι Γερμανοί θα δράσουν πρώτοι, ώστε να μην επιτρέψουν παρεκκλίσεις απ’ την πορεία της «Γερμανικής Ευρώπης», όπως το έθεσε ακόμη και ο Λουξεμβούργιος ΥΠΕΞ Ζαν Ασελμπορν.
Εκεί προσβλέπει και η πρόταση ενισχυμένης συνεργασίας των χωρών με ΑΑΑ στην Ευρωζώνη και την ΕΕ, όπως την διατύπωσε ο Χριστιανοκοινωνιστής (CSU) επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Χριστιανοδημοκρατών/Χριστιανοκοινωνιστών (CDU/CSU) στην Επιτροπή Οικονομικών του γερμανικού Κοινοβουλίου, Χανς Μίχελμπαχ. Σε συνέντευξή του στην οικονομική εφημερίδα Χάντεσμπλατ, επισημαίνει ότι «με το πακέτο βοήθειας της Κύπρου αποδεικνύεται ότι οι χώρες με ΑΑΑ, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Φινλανδία, ώθησαν από κοινού προς μια αυστηρή πορεία σταθερότητας» και υποστηρίζει ότι αυτό το παράδειγμα θα πρέπει «να βρει μιμητές και να αποτελέσει ευκαιρία για μια στενότερη συνεργασία μεταξύ των χωρών με καλύτερη βαθμολογία».
Προ μίας εβδομάδας, ο βρετανικός Οικόνομιστ έγραφε πως το ευρώ «μοιάζει με γάμο χωρίς αγάπη, με μόνη συγκολλητική ουσία τον φόβο μπροστά στο κόστος του διαζυγίου». Όσο η κρίση βαθαίνει και το μοντέλο αμφισβητείται, δεν μπορεί να αποκλειστούν ακόμη και σενάρια που λίγα χρόνια πριν φάνταζαν επιστημονικής φαντασίας. Ωστόσο, κανένα απ’ αυτά τα σενάρια δεν θα σημαίνει μία νέα πραγματικότητα για τους δοκιμαζόμενους ευρωπαϊκούς λαούς. Για να το πούμε ξεκάθαρα, αν το Βερολίνο, μαζί με τους συνεταίρους του, αποφασίσουν πως συμφέρει είτε να διαλύσουν το ευρώ, είτε να δημιουργήσουν δύο ευρώ, μονάχα επιδείνωση μπορούν να περιμένουν οι Έλληνες, οι Ισπανοί, οι Πορτογάλοι ή οι ίδιοι οι Γερμανοί. Η σημερινή επίθεση εναντίων των λαών μπορεί να αναχαιτιστεί μονάχα μέσω των λαών.
