Συνέντευξη στην Λεμονιά Βασβάνη
Την «Ανδρομάχη» του Ευριπίδη, ένα έργο που ανεβαίνει σπάνια, σκηνοθετεί η Μαρία Πρωτόπαπα. Χρησιμοποιώντας τη μετάφραση του Γ. Β. Τσοκόπουλου, η σκηνοθέτιδα και ηθοποιός, επεξεργάζεται δραματουργικά και σκηνοθετικά μια τραγωδία που ενώ μιλά για ένα σπίτι, ασχολείται στην ουσία με το ήθος και την πολιτική διαχείριση ενός κράτους σε καιρό ειρήνης. «Η παράσταση είναι ένα δριμύ “κατηγορώ” στον ανήθικο πόλεμο, την ανάλγητη και βρώμικη πολιτική, υπέρ των αμάχων και των παιδιών του κόσμου ανεξαρτήτως εθνικότητας. Ο συγκερασμός των δύο φύλων κάνει τα ζητήματα που θίγονται πανανθρώπινα», αναφέρει στο σκηνοθετικό της σημείωμα.
Η ίδια επιλέγει να υποδυθούν άνδρες δύο βασικούς ρόλους και τον χορό. «Αυτή η επιλογή λειτουργεί προς την κατεύθυνση της αφαίρεσης σε επίπεδο χαρακτήρων και προσθέτει σε επίπεδο ιδεών και συγκρούσεων πολιτισμών», εξήγησε στο «TyposThes» ο ηθοποιός Αργύρης Ξάφης που υποδύεται τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ερωτηθείς για το αν υπάρχουν σύγχρονες «Ανδρομάχες» σχολίασε πως «Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν γιατί η ρίζα του ανθρώπου δεν έχει αλλάξει», συμπληρώνοντας ότι «Τα αρχαία δραματικά κείμενα έρχονται από το μέλλον. Δεν αφορούν το χθες ή το σήμερα, με την στενή τους έννοια, αλλά το πάντα».
Λίγο πριν ανοίξει η αυλαία της συγκεκριμένης παραγωγής στους Δελφούς στις 19/7 και τις μετέπειτα παραστάσεις στις 21 και 22 Ιουλίου στο Θέατρο Δάσους στη Θεσσαλονίκη, ο κ. Ξάφης μίλησε για την «φοβερή δύναμη, την τρομακτικά σύγχρονη δραματουργία του κειμένου», ελπίζοντας η παράστασή τους να αποτελέσει αφορμή για μια πιο μελετημένη μετάφραση.
-Πώς προσεγγίσατε τον ρόλο της Ανδρομάχης; Τι θα λέγατε για αυτή την ηρωίδα;
-Στο αρχαίο δράμα, κατά τη γνώμη μου, το δυσκολότερο και πιο ενδιαφέρον μέρος της δουλειάς είναι το πώς θα προσεγγίσει κανείς τον λόγο. Τα πολλαπλά επίπεδα που ενώ χάνονται στην μετάφραση, είναι πολύ σημαντικό να καταφέρεις ως ερμηνευτής να τα αναδείξεις. Πώς θα ρυθμίσεις όλο σου το σώμα και τη φωνή ώστε να ανταπεξέλθει στην ποιητική πυκνότητα και πώς θα καταφέρεις να συγκεντρώσεις με την ενέργειά σου ένα μεγάλο κοινό σε ανοιχτό χώρο. Γι’ αυτά θέλει άσκηση και δοκιμές συνεχείς, ώστε να μπορέσεις ταυτόχρονα να μην υποκύψεις σε ένα βέκιο παίξιμο χωρίς να χάσεις το αντίστοιχο μέγεθος. Κάθε γράμμα έχει δική του δύναμη και θέλει ξεχωριστή προσοχή. Όσον αφορά το ήθος της ηρωίδας, τον χαρακτήρα της, και εκεί έχουν φροντίσει οι τραγικοί να μας τα δώσουν όλα γενναιόδωρα. Αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι ότι μελετάς τον χαρακτήρα βασισμένος στους υπάρχοντες μύθους για το πρόσωπο μετά, μέσα από το έργο, προσθέτεις την ιδιαίτερη οπτική του συγγραφέα στο συγκεκριμένο έργο που πάντα φέρει μια καινούρια ανάγνωση για το πρόσωπο του μύθου και τέλος συνεργάζεσαι με τον σκηνοθέτη πάνω στην δική του οπτική, αυτού του υπάρχοντος χαρακτήρα. Ίσως, τεχνικές λεπτομέρειες για κάποιον εκτός, αλλά είναι ενδεικτικές των επιπέδων μελέτης που χρειάζονται κάθε φορά.
-Πώς λειτουργεί η επιλογή της κυρίας Πρωτόπαπα να επιλέξει σε δύο βασικούς γυναικείους ρόλους, αλλά και στον χορό άνδρες;
-Θεωρώ πως λειτουργεί προς την κατεύθυνση της αφαίρεσης σε επίπεδο χαρακτήρων και προσθέτει σε επίπεδο ιδεών και συγκρούσεων πολιτισμών. Σε αυτή την κατεύθυνση είναι και όλη η σκηνοθεσία της Μαρίας και η μελέτη της λέξη-λέξη από το αρχαίο κείμενο που ξεκαθάρισε πολλές παρεξηγήσεις στα θέματα και στο τί συμβαίνει.
-Πόσο επίκαιρο είναι το έργο; Υπάρχουν σύγχρονες «Ανδρομάχες»;
-Τα αρχαία δραματικά κείμενα έρχονται από το μέλλον. Δεν αφορούν το χθες ή το σήμερα, με την στενή τους έννοια, αλλά το πάντα. Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν Ανδρομάχες γιατί η ρίζα του ανθρώπου δεν έχει αλλάξει. Η αλαζονεία της εξουσίας παραμένει ύβρις και αυτό που βλέπουμε ως πληρωμή σε ένα θεατρικό έργο, έρχεται έστω και καθυστερημένα και στη ζωή. Πρόβα για μια καλύτερη ζωή είναι το θέατρο. Αρκεί να αφεθούμε στην εμπειρία που δημιουργεί.
-Πρόκειται για μια τραγωδία που αναφέρεται στην θέση της γυναίκας. Ποιο το σχόλιο του Ευριπίδη και πώς αναδεικνύεται αυτό το ζήτημα επί σκηνής;
- Δεν αναφέρεται ειδικά στην θέση της γυναίκας. Αναφέρεται στην θέση του χαμένου, του παρία, του χτυπημένου και πεσμένου κάτω. Που συνεχίζει να τον βλέπει ο νικητής σαν υπεύθυνο για τα προβλήματά του και ως εύκολο θύμα αποφασίζει να τον εξοντώσει, σε αυτή την πιο αδύναμη στιγμή του. Και πως η δημοκρατία, αναζητώντας την, σώζει. Πως είναι διάδρομος εξανθρωπισμού η δικαιοσύνη.
-Ένα από τα θέματα που θίγονται είναι οι συγκρούσεις και ο πόλεμος, αλλά και οι επιπτώσεις τους. Πώς σχολιάζει το παράλογο του πολέμου ο Ευριπίδης; Γιατί σήμερα συνεχίζουμε να βλέπουμε γύρω μας πόλεμους;
-Δεν έχουμε την άμεση κριτική στον πόλεμο, όπως στους Πέρσες. Εδώ είμαστε λίγα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, όπου βλέπουμε τις πληγές που άφησε και στους νικητές αυτή η ματαιόδοξη βία. Μέσα από τα μάτια μιας ξένης, που έχει βρεθεί ως σκλάβα στην Ελλάδα που φθίνει. Και μέσα από τα μάτια της είναι ξεκάθαρη η έκπτωση όλων των αξιών προκειμένου να δικαιολογηθεί όπως όπως όλο αυτό το παράλογο του πολέμου. Τώρα, στο ερώτημα γιατί έχουμε ακόμα πολέμους, πέρα ότι δεν απαντιέται σε μια συνέντευξη, θα προτιμούσα να μας απαντήσουν όσοι τους υποστηρίζουν.
- Στο έργο όταν η ανθρώπινη δικαιοσύνη αποτυγχάνει, αναλαμβάνει η Νέμεσις. Πόσο αυτό φανερώνει τις δυσκολίες και τα κακώς κείμενα που υπάρχουν;
- Η στάση της Ανδρομάχης, αυτής του «στέργειν» και όχι του πολέμου, αποκαλύπτει τον λάθος δρόμο που όλοι μας πολλές φορές, από υπαρξιακό φόβο, παίρνουμε. Και όταν δεν μιλάμε πια για ανθρώπους αλλά για κράτη, αυτός ο υπαρξιακός φόβος μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε γενοκτονία. Το βλέπουμε στην Γάζα. Στην Ουκρανία βλέπουμε μια άλλου είδους πολεμική, αυτής του παντοδύναμου αλαζόνα που θεωρεί ότι όλα του ανήκουν -μιλάω για τον Πούτιν. Μοιάζει με αυτήν που οδήγησε στον Τρωικό πόλεμο του οποίου τα απόνερα ζουν οι γυναίκες που έμειναν πίσω. Χωρίς παιδιά και συζύγους πια.
-Η συγκεκριμένη τραγωδία έχει αδικηθεί από τους κριτικούς. Ποια θεωρείτε πως είναι τα στοιχεία που την κάνουν να ξεχωρίζει;
-Δεν έχει αδικηθεί από τους κριτικούς. Έχει αδικηθεί από τους μεταφραστές. Και από κάποιους παλαιότερους θεωρητικούς του θεάτρου που θεωρούσαν αδύναμη την δραματική συνοχή του έργου. Τώρα πια, οι πιο σύγχρονοι θεατρολόγοι, έχουν αναγνωρίσει την φοβερή δύναμη, την τρομακτικά σύγχρονη δραματουργία του κειμένου και αυτό που μας λείπει, νομίζω, είναι μια καινούρια καλή μετάφραση. Που θα μας βοηθήσει να δούμε το έργο χωρίς τις προκαταλήψεις που οι παλιότερες -με τις ηθικοπλαστικές προσθήκες τους, που φυσικά ο Ευριπίδης ουδέποτε είχε- μας είχαν παραπληροφορήσει. Και ελπίζω, η παράστασή μας, να λειτουργήσει και σαν αφορμή να γίνουν καινούριες μελετημένες και πιο ακριβείς μεταφράσεις αυτού του συνταρακτικού έργου. Με την σχεδόν κινηματογραφική του αφήγηση, βαθιά κατανόηση του ανθρώπου, προχωρημένη δραματουργία, πυκνή ποίηση και διαχρονική θεματική.
Χρήσιμα
Παίζουν (με σειρά εμφάνισης):
Γυναίκα: Μαρία Πρωτόπαππα
Ανδρομάχη: Αργύρης Ξάφης
Θεράπαινα: Δημήτρης Γεωργιάδης
Ερμιόνη: Τάσος Λέκκας
Μενέλαος: Γιάννης Νταλιάνης
Πηλέας: Δημήτρης Πιατάς
Τροφός: Κωνσταντίνος Πασσάς
Ορέστης: Δημήτρης Μαμιός
Αγγελιοφόρος: Γιάννης Μάνθος
Θέτιδα: Στέλλα Γκίκα.
Χορός: Δημήτρης Γεωργιάδης, Νώντας Δαμόπουλος, Δημήτρης Μαμιός, Γιάννης Μάνθος, Κωνσταντίνος Πασσάς, Γιώργος Φασουλάς. Ως Μολοσσός ακούγεται ο Γιώργος Φασουλάς και ως Νεοπτόλεμος εμφανίζεται ο Νώντας Δαμόπουλος.
Παραγωγή: ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΕΧΝΗ Ε.Ε. Προπώληση εισιτηρίων more.com. Είσοδος από 20 ευρώ.
