*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Ένας χαμένος χάρτης, μια ζούγκλα γεμάτη κινδύνους και μια αποστολή που γρήγορα παίρνει απρόβλεπτη τροπή. Ο Καραγκιόζης, ο Δημητράκης και η Ισαβέλα ξεκινούν για να εντοπίσουν τον πολύτιμο χάρτη, αλλά τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται….
Τα υπόλοιπα θα τα μάθουμε επί σκηνή στο Ανοιχτό Θέατρο Ασπροβάλτας όπου θα ανεβεί η παράσταση «Ο Καραγκιόζης και ο Ταρζάν στη Φωλιά του Γορίλα», την Δευτέρα 28 Ιουλίου ώρα 21:00.
Πρόκειται για μια δουλειά από τον Μιχαήλ Καντήλωρο. Ο ίδιος ήταν παιδί όταν πρωτοείδε παράσταση Καραγκιόζη. Το θέατρο σκιών τον μάγεψε και δεν το εγκατέλειψε ποτέ. Μάλιστα το έκανε και επάγγελμα και το υπηρετεί με όρεξη και μεράκι! «Το θέατρο σκιών δεν είναι απλώς παράδοση, είναι τρόπος να επικοινωνείς», ανέφερε στο «ΤyposThes». Μίλησε για τα πρότυπά του αλλά και για το πώς κατασκευάζει τις φιγούρες, σχολιάζοντας πως «Ο Καραγκιοζοπαίχτης είναι ουσιαστικά ένας “άνθρωπος ορχήστρα”», καθώς ασχολείται με πολλά πράγματα ταυτόχρονα.
-Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το θέατρο σκιών;
-Η αλήθεια είναι πως δεν αποφάσισα ακριβώς εγώ, κάπως με διάλεξε εκείνο. Από πολύ μικρός, οι γονείς μου με πήγαιναν σε παραστάσεις Καραγκιόζη. Θυμάμαι ακόμα την αίσθηση όταν άναβε το φως πίσω από το πανί, ήταν σαν να άνοιγε μια μυστική πόρτα προς έναν άλλο κόσμο. Δεν έβλεπα απλώς φιγούρες να κινούνται, έβλεπα χαρακτήρες να ζωντανεύουν, να γελούν, να θυμώνουν, να λένε την αλήθεια με τρόπο που μόνο το θέατρο σκιών ξέρει.
Από τότε κάτι μέσα μου είχε "κολλήσει". Μπορεί να ήμουν παιδί, αλλά ήξερα βαθιά μέσα μου πως αυτός ο κόσμος δεν θα με άφηνε ποτέ. Δεν ήταν μόνο ενθουσιασμός – ήταν μαγεία. Και όσο μεγάλωνα, αυτή η μαγεία δεν ξεθώριασε. Αντίθετα, έγινε πάθος, μετά ανάγκη, και τελικά επάγγελμα.
Έμαθα να σέβομαι την τέχνη, να την υπηρετώ όπως της αξίζει , όχι μόνο με σκηνική παρουσία, αλλά και με δουλειά πίσω από το πανί: μελέτη, κατασκευή φιγούρων, φωνές, ρυθμό, μνήμη. Το θέατρο σκιών δεν είναι απλώς παράδοση, είναι τρόπος να επικοινωνείς. Είναι μια ζωντανή γλώσσα που περνά από γενιά σε γενιά και εγώ, απλώς, στάθηκα τυχερός που τη γνώρισα από νωρίς και κατάφερα να την κάνω κομμάτι της ζωής μου.
-Ποιες αλλαγές υπάρχουν στην προσέγγιση του θεάτρου σκιών σήμερα;
-Το θέατρο σκιών, όπως κάθε ζωντανή τέχνη, εξελίσσεται. Δεν αλλάζει ως προς την ουσία του – παραμένει μια άμεση, λαϊκή, αφηγηματική τέχνη με σατιρικό χαρακτήρα – αλλά μεταμορφώνεται ως προς τη μορφή και τα μέσα έκφρασης. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις δεν ακυρώνουν την παράδοση· την επεκτείνουν. Από την τεχνική φωτισμού μέχρι τις δυνατότητες της σκηνής, από τη μουσική συνοδεία μέχρι τη θεματολογία, όλα έχουν εξελιχθεί.
Ο Καραγκιόζης σήμερα μπορεί να διατηρεί την κλασική του μορφή, αλλά λειτουργεί πλέον και ως όχημα για σύγχρονες αφηγήσεις: κοινωνικά ζητήματα, οικολογικές ανησυχίες, θέματα ταυτότητας, ακόμα και ανατρεπτικό χιούμορ που συνομιλεί με την πραγματικότητα του θεατή. Η ενσωμάτωση ζωντανής μουσικής, η συνεργασία με ηθοποιούς ή μουσικούς επί σκηνής, αλλά και η χρήση νέων τεχνολογιών, δίνουν στο είδος μια νέα δυναμική.
Προσωπικά, αντιλαμβάνομαι τον Καραγκιόζη όχι μόνο ως θεματοφύλακα της προφορικής μας παράδοσης, αλλά και ως εργαλείο σύγχρονης καλλιτεχνικής έκφρασης. Δεν θεωρώ ότι αλλοιώνεται η αυθεντικότητα όταν ανανεώνεται η φόρμα – αρκεί να παραμένει ζωντανός ο πυρήνας: το σχόλιο, ο ρυθμός, η επαφή με τον θεατή, το χιούμορ και η συγκίνηση.
Η σκιά παραμένει, αλλά το φως που την αναδεικνύει έχει αλλάξει. Και αυτό είναι απολύτως φυσικό – και απαραίτητο – για να συνεχίσει να μιλά στις επόμενες γενιές.
– Ποιον από τους καραγκιοζοπαίχτες του παρελθόντος θαυμάζετε περισσότερο και γιατί;
-Δύο καραγκιοζοπαίχτες του παρελθόντος που πάντα θαύμαζα και εξακολουθώ να θεωρώ πρότυπα είναι ο Γιάννης Μουρελάτος – ο γνωστός Γιάνναρος – και ο Αβραάμ Αντωνάκος. Δεν είναι μόνο η τεχνική τους αρτιότητα ή το χιούμορ τους που ξεχώριζε, αλλά η βαθιά τους αφοσίωση στην τέχνη του θεάτρου σκιών. Και οι δύο υπηρέτησαν τον Καραγκιόζη με σεβασμό, μεράκι και συνέπεια, διατηρώντας τον ζωντανό και ουσιαστικό, ακόμα και σε δύσκολες εποχές για την παράδοση.
Ταυτόχρονα, νιώθω την ανάγκη να αναφέρω και τη νέα γενιά καραγκιοζοπαικτών, γιατί εκεί βρίσκεται η συνέχεια – και πολλές φορές και η ανανέωση. Είχα την τύχη να συνεργαστώ και, με έναν τρόπο, να μαθητεύσω δίπλα σε εξαιρετικούς σύγχρονους τεχνίτες, όπως ο Νικόλας Τζιβελέκης, ο Χάρης Μπιλλήνης, ο Μιχάλης Θεοδωρόπουλος και αρκετοί άλλοι. Ο καθένας τους κουβαλά τη δική του αισθητική, τη δική του ματιά, αλλά όλοι έχουν κοινό παρονομαστή την αγάπη και τον σεβασμό για την τέχνη.
Ο θαυμασμός μου, λοιπόν, δεν αφορά μόνο μια εποχή ή ένα πρόσωπο. Είναι ένας διάλογος ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα — ανάμεσα σε όσους άνοιξαν τον δρόμο και σε εκείνους που τον περπατούν με πίστη και φαντασία.
– Πέρα από τη σκηνοθεσία ασχολείστε και με την κατασκευή των φιγούρων. Τι σας εμπνέει; Πόσο δύσκολο είναι να γίνουν;
-Κατασκευάζω ο ίδιος όλες τις φιγούρες και τα σκηνικά που χρησιμοποιώ — όχι μόνο γιατί αυτό διασφαλίζει την αισθητική και λειτουργική συνοχή του έργου, αλλά γιατί αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ίδιας της τέχνης του Καραγκιοζοπαίκτη.
Η έμπνευση έρχεται από πολλαπλές πηγές: από την ελληνική λαϊκή παράδοση και την αρχιτεκτονική της κάθε εποχής, μέχρι τον κινηματογράφο, τα κόμικς και την παρατήρηση της καθημερινότητας. Κάθε φιγούρα και κάθε σκηνικό είναι μια μικρή αφήγηση από μόνα τους, και απαιτούν μεράκι, φαντασία και δεξιοτεχνία. Η διαδικασία είναι απαιτητική – όχι μόνο καλλιτεχνικά, αλλά και τεχνικά: πρέπει να σκεφτείς σαν ζωγράφος, κατασκευαστής, φωτιστής, ηχολήπτης και, τελικά, σκηνοθέτης.
Ο Καραγκιοζοπαίχτης είναι ουσιαστικά ένας «άνθρωπος ορχήστρα»: από την κατασκευή μέχρι τον φωτισμό και την ηχητική κάλυψη, από την πρόβα μέχρι την παράσταση, επιμελείται κάθε λεπτομέρεια με προσωπική φροντίδα. Και αυτό, αν και εξαντλητικό, είναι και το πιο γοητευτικό στοιχείο αυτής της τέχνης – ότι σε καλεί να είσαι ταυτόχρονα δημιουργός και τεχνίτης, αφηγητής και ερμηνευτής.
– Τι θα δούμε επί σκηνής;
-Στην παράσταση «Ο Καραγκιόζης και ο Ταρζάν στη Φωλιά του Γορίλα», ο μπερντές μεταμορφώνεται σε μια ζωντανή, απρόβλεπτη ζούγκλα γεμάτη μυστήριο, γέλιο και περιπέτεια. Ένας χαμένος χάρτης, μια αποστολή γεμάτη κινδύνους και ανατροπές, και μια διαδρομή που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.
Ο Καραγκιόζης, ο Δημητράκης και η Ισαβέλα ξεκινούν για να βρουν τον πολύτιμο χάρτη, αλλά στη διαδρομή τους περιμένουν παράξενα πλάσματα, μυστήριες παγίδες και απρόσμενες συμμαχίες. Στο βάθος της ζούγκλας καραδοκεί ο μυστηριώδης φύλακας: ο Ταρζάν. Μαζί του, η παμπόνηρη και ξεκαρδιστική μαϊμού Τσίτα, που ξέρει πολύ περισσότερα απ’ όσα αφήνει να φανεί.
Η παράσταση αξιοποιεί με ευρηματικό τρόπο τα εκφραστικά μέσα του θεάτρου σκιών, συνδυάζοντας το χιούμορ με τη δράση, την παραδοσιακή αφήγηση με τον σύγχρονο ρυθμό.
Με διάρκεια περίπου μιας ώρας και τριάντα λεπτών, είναι μια παράσταση που απευθύνεται σε παιδιά από 3 ετών και πάνω, αλλά παράλληλα κλείνει το μάτι και στους ενήλικες θεατές, διατηρώντας την πνευματώδη σάτιρα και τον λαϊκό χαρακτήρα που χαρακτηρίζει διαχρονικά τον Καραγκιόζη.
-Τι θα λέγατε στα παιδιά για να έρθουν στην παράσταση;
-Θα τους έλεγα να έρθουν για να ζήσουν κάτι που δεν μοιάζει με τίποτα απ’ όσα βλέπουν στις οθόνες. Γιατί είναι μια από τις λίγες τέχνες που μπορεί να σε κάνει να γελάσεις, να σκεφτείς και να συγκινηθείς — όλα αυτά μέσα από σκιές που ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια σου.
Η παράστασή μας, «Ο Καραγκιόζης και ο Ταρζάν στη φωλιά του γορίλα», είναι απλώς η αφορμή. Όπως κάθε έργο Καραγκιόζη. Αφορμή για να γελάσουμε, να αναρωτηθούμε, να μιλήσουμε για τον κόσμο και τους ανθρώπους. Μα πάνω απ’ όλα, είναι μια εμπειρία που θέλω να μοιραστώ με τα παιδιά και με τους γονείς τους.
Το θέατρο σκιών ήταν ανέκαθεν ένα λαϊκό θέατρο – θέατρο της οικογένειας. Δεν έχει ηλικία, έχει φαντασία.
Όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, τα παιδιά έχουν ακόμη ανάγκη από ιστορίες που λέγονται ζωντανά, μπροστά τους, με αλήθεια. Και οι μεγάλοι έχουν ανάγκη να ξαναδούν τον Καραγκιόζη με τα μάτια του παιδιού που υπήρξαν κάποτε.
Γιατί ο Καραγκιόζης δεν είναι απλώς μια φιγούρα πίσω από το πανί. Είναι ο τρόπος μας να βλέπουμε τον κόσμο – με χιούμορ, με ευαισθησία, με καρδιά.
Χρήσιμα
*Εισιτήριο: 7€. Προπώληση: more.com.
