">
Πιο φτωχός είναι ο χώρος των γραμμάτων μετά το θάνατο του Εμμανουήλ Κριαρά. Ο φιλόσοφος πέθανε στο σπίτι του στη Θεσσαλονίκη αργά το βράδυ της Παρασκευής από ανακοπή καρδιάς, σε ηλικία 107 ετών.
Η κηδεία του θα γίνει στην γενέτειρά του, τα Χανιά της Κρήτης. Η νεκρώσιμη ακολουθία θα ψαλεί στις 12 σήμερα το μεσημέρι (η σορός θα βρίσκεται εκεί από τις 11 πμ), από τον Ιερό Ναό της Του Θεού Σοφίας, στη Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με επιθυμία που είχε εκφράσει ο ίδιος, η σορός του θα μεταφερθεί και θα ενταφιαστεί την Τετάρτη στο Κοιμητήριο Ακρωτηρίου Χανίων.
Ο Εμμανουήλ Κριαράς γεννήθηκε στις 28 Νοεμβρίου του 1906 στον Πειραιά από οικογένεια κρητικής καταγωγής, ενώ τα πρώτα παιδικά του χρόνια έζησε στη Μήλο.
Το 1914 με την οικογένειά του εγκαταστάθηκε στα Χανιά της Κρήτης, όπου και τελείωσε τις γυμνασιακές του σπουδές. Το 1924 ξεκίνησε τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε το 1929. Από το 1930 έως το 1950 εργάστηκε στο Μεσαιωνικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών, αρχικά ως συνεργάτης και από το 1939 ως διευθυντής.
Παράλληλα με την εργασία του στο Μεσαιωνικό Αρχείο συνέχισε τις σπουδές του και το 1930 μετέβη στο Μόναχο με υποτροφία της Ακαδημίας Αθηνών για να ενημερωθεί σε θεωρητικά και τεχνικά ζητήματα της λεξικογραφίας στο περιβάλλον του Thesaurus Linguae Latinae. Το 1938-1939 και το 1945-1948, ως διδάκτορας πλέον, φεύγει για μετεκπαίδευση στο Παρίσι, την πρώτη φορά στη βυζαντινολογία και τη δεύτερη στη συγκριτική γραμματολογία. Πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1938 από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τη διατριβή Μελετήματα περί τας πηγάς του Ερωτοκρίτου.
Το 1948 ήταν υποψήφιος για την έδρα της νέας ελληνικής φιλολογίας στην Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, την οποία όμως κατέλαβε ο Λίνος Πολίτης. Δύο χρόνια αργότερα, εκλέχτηκε στην θέση του τακτικού καθηγητή της μεσαιωνικής ελληνικής φιλολογίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο.
Στην Θεσσαλονίκη δίδαξε κυρίως μεσαιωνική φιλολογία, εκτάκτως μεσαιωνική ελληνική ιστορία, νεοελληνική φιλολογία, αλλά και γενική και συγκριτική γραμματολογία, αφού χάρη στις δικές του ενέργειες ιδρύθηκε (το 1965) η πρώτη -και για πολλά χρόνια μοναδική στην Ελλάδα- έκτακτη αυτοτελής έδρα της Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας.
Το διδακτικό έργο του Εμμανουήλ Κριαρά διακόπηκε βίαια τον Ιανουάριο του 1968, όταν η Χούντα των Συνταγματαρχών αποφάσισε να τον απολύσει για τα δημοκρατικά του φρονήματα. Η απόλυσή του από το Πανεπιστήμιο τον έστρεψε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη σύνταξη του «Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (1100-1669)».
Η σύζυγός του, καθηγήτρια της ψυχοτεχνικής στη Βιομηχανική Σχολή της Θεσσαλονίκης (σημερινό Πανεπιστήμιο Μακεδονίας), Αικατερίνη Στριφτού-Κριαρά, με την οποία είχε παντρευτεί το 1936, απεβίωσε την 1η Μαΐου του 2000.
Δηλώσεις πολιτειακής και πολιτική ηγεσίας
«Αν τα όρια της γλώσσας είναι πράγματι τα όρια του κόσμου, ο Εμμανουήλ Κριαράς μας έμαθε πώς να τα αναγνωρίσουμε και πώς να τα εκτείνουμε. Ένας υπέροχος δάσκαλος και διανοητής που μας αφήνει το ανεκτίμητο Λεξικό του μαζί με μαθήματα σκέψης και ζωής. Το βάθος του στοχασμού του δεν τον απομάκρυνε αλλά τον έφερνε ακόμα πιο κοντά στους πολλούς, στους οποίους προσέφερε τη σοφία του με τρυφερότητα και απλότητα» δήλωσε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας, επισημαίνοντας: «Αξίζει να ανατρέξουμε ξανά στο λόγο του, προφορικό και γραπτό, για να βρούμε λέξεις και ιδέες με διαχρονική δύναμη».
Θερμά συλλυπητήρια για την απώλεια του καθηγητή Εμμανουήλ Κριαρά εκφράζει με δήλωσή του ο πρωθυπουργός. Ο Αντ. Σαμαράς χαρακτηρίζει τον εκλιπόντα ως εμβληματική προσωπικότητα του επιστημονικού και δημόσιου βίου της χώρας, με μεγάλη προσφορά στην πνευματική ζωή της Ελλάδας.
«Καθηγητής της Φιλοσοφίας, ο Εμμανουήλ Κριαράς σφράγισε με την παρουσία και τη δράση του δύο αιώνες πνευματικών και πολιτικών αγώνων, διδάσκοντας ήθος και σεβασμό στις πανανθρώπινες αξίες.
» Παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, διατήρησε μέχρι τέλος τη διαύγεια και την ικανότητά του να ξεχωρίζει το Καλό από το Κακό, προσφέροντας γνώσεις, εμπειρία και ψύχραιμο λόγο μέχρι την τελευταία ημέρα μιας ζωής της οποίας τη μεγάλη διάρκεια αξιοποίησε υπέρ της πατρίδας του» επισημαίνει ο πρωθυπουργός.
«Αποχαιρετούμε με βαθύ σεβασμό τον Εμμανουήλ Κριαρά, που έφυγε πλήρης ημερών όντας πάντα ενεργός πολίτης, προοδευτικός διανοούμενος, αυθεντικός δάσκαλος και ακαταπόνητος ερευνητής» δήλωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ευάγγελος Βενιζέλος.
«Ας μου επιτραπεί να πω σε προσωπικό τόνο πως ήταν για μένα μοναδική εμπειρία μαθητείας η συνεργασία μας, πριν τριάντα περίπου χρόνια, στη μεταφορά του κειμένου του Κανονισμού της Βουλής των Ελλήνων στη δημοτική» ανέφερε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ.
«Ο Εμμανουήλ Κριαράς ήταν ένας σπουδαίος επιστήμονας, ένας βαθιά προοδευτικός και ευαίσθητος άνθρωπος, του οποίου το πνευματικό έργο είναι ανεκτίμητο. Η τεράστια συμβολή του στη μελέτη της ελληνικής γλώσσας και την καθιέρωση της δημοτικής τον κατατάσσουν στους σημαντικότερους Έλληνες διανοούμενους και ερευνητές. Η αγάπη του για τη νεοελληνική γλώσσα και η αφοσίωσή του στην παιδεία και την έρευνα αποτελούν παράδειγμα για τις νέες γενιές» ανέφερε σε ανακοίνωσή του ο ΣΥΡΙΖΑ.
Με τον θάνατο του Εμμανουήλ Κριαρά, τα ελληνικά γράμματα χάνουν μια εμβληματική φυσιογνωμία, τονίζεται σε ανακοίνωση της ΔΗΜΑΡ. «Ο μεγάλος φιλόλογος και καθηγητής που έφυγε πλήρης ημερών, υπήρξε μέχρι τέλους για μας πηγή γνώσης και αστείρευτης αισιοδοξίας. Συλλυπητήρια στους οικείους του» καταλήγει η ανακοίνωση.
Τη θλίψη τους για την απώλεια του ακαδημαϊκού Εμμανουήλ Κριαρά εξέφρασαν ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μπουτάρης, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, Παναγιώτης Αβραμόπουλος, το Δημοτικό Συμβούλιο και η Διοίκηση του Δήμου Θεσσαλονίκης.
«Η πνευματική κληρονομιά που παρέδωσε στις επόμενες γενιές είναι ανεκτίμητη καθώς μεταξύ άλλων στο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνεται το μνημειώδες “Λεξικό της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας”, δεκάδες βιβλία και εκατοντάδες άρθρα, στα οποία υπερασπίστηκε με πάθος τον δημοτικισμό και το μονοτονικό σύστημα», αναφέρουν.
Τη βαθιά θλίψη και τα ειλικρινή της συλλυπητήρια εξέφρασε και η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Έλλη Χρυσίδου. «Την γλώσσα την διαμορφώνουν οι ομιλητές της και όχι οι κανόνες και οι γραμματικές” αυτήν την παρακαταθήκη αφήνει ο μεγάλος φιλόλογος και καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς, σε μία στιγμή που η γλώσσα μας καταταλαιπωρείται από άγνοια και αμετροέπεια», αναφέρει.
Ψήφισμα ΑΠΘ
Ψήφισμα για την απώλεια του καθηγητή Εμμανουήλ Κριαρά εξέδωσαν οι πρυτανικές αρχές του ΑΠΘ εκφράζοντας τα συλλυπητήριά τους στην οικογένειά του.
Σε αυτό μεταξύ άλλων τονίζεται: «Το 2006, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης τον τίμησε με την ανώτατη τιμητική του διάκριση, το Χρυσό Αριστοτέλη.
Το “Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας” του Εμμανουήλ Κριαρά, σε ένδειξη σεβασμού και εκτίμησης στο έργο του μεγάλου δασκάλου, συνεχίζει να εκδίδεται μέχρι σήμερα από το ΑΠΘ, παρά τη δυσμενή οικονομική συγκυρία. Πρόσφατα μάλιστα, ο Πρύτανης του Ιδρύματος, καθηγητής Γιάννης Μυλόπουλος, ο διευθυντής σύνταξης του τόμου, καθηγητής Γιάννης Καζάζης και η δεκαμελής συντακτική ομάδα επισκέφθηκαν τον ομότιμο καθηγητή του ΑΠΘ και του παρέδωσαν το χειρόγραφο του 18ου τόμου, πριν δοθεί στο τυπογραφείο.
Ο Εμμανουήλ Κριαράς υπήρξε πρότυπο πανεπιστημιακού, πρότυπο επιστήμονα και πρότυπο διανοούμενου, καθώς εκτός από την αφοσίωση στην επιστήμη του, διακρινόταν για το κοινωνικό του όραμα και την προσήλωσή του στη Δημοκρατία (…). Η προσφορά του εκλιπόντος είναι ανεκτίμητη και η απώλειά του είναι μεγάλη για τη χώρα, τα γράμματα, την επιστήμη και το ΑΠΘ».
Το Διοικητικό Συμβούλιο του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΜ-Θ προσθέτει το δικό του νεύμα αποχαιρετισμού στο κατευόδιο του Εμμανουήλ Κριαρά.
Όπως αναφέρεται σε ανακοίνωσή του: «Το ερευνητικό και μελετητικό έργο του Εμμανουήλ Κριαρά, κολοσσιαίο στην έκταση, τη σημασία και την επιρροή του, δεν προώθησε απλώς την επιστημονική γνώση, αλλά παρέδωσε στην εκπαίδευση και την κοινωνία μέθοδο και μέσα για να αξιοποιήσει αποτελεσματικά το πιο κρίσιμο εργαλείο της, τη γλώσσα. Παράλληλα, κόμισε ο ίδιος με αυτόν τον εφαρμοσμένο τρόπο στοιχεία και πνεύμα ανανέωσης στη γλώσσα, έγινε διαμορφωτής της εξέλιξής της, κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι των Γραμμάτων κατορθώνουν. Ευτυχώς πρόλαβε να δει το αποτέλεσμα της προσφοράς του και να χαρεί, με τον γενναιόδωρο και πάντα μετριοπαθή τρόπο του, την αναγνώριση που άξιζε στην προσωπικότητα και το έργο του.
Το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΜ-Θ είχε αφιερώσει την πρώτη εκδήλωσή του, τον Φεβρουάριο του 2007, στον Εμμανουήλ Κριαρά, ως συμβολική υπόμνηση του μεγέθους, της εμβέλειας, της αποτελεσματικότητας που χρησιμεύει να έχουν ως οδηγό όσοι επιχειρούν να προσεγγίσουν τα πεδία της επιστήμης και του πνεύματος. Είναι βέβαιο ότι η μετά θάνατον διαδρομή του έργου του αείμνηστου δασκάλου θα διευρύνει ακόμη περισσότερο τα πεδία αυτά».
