Ένα εγκαταλειμμένο UFO ενός Έλληνα αρχιτέκτονα εξαφανίστηκε κι ένα ολόιδιο έργο του ίδιου, αγοράστηκε από τον διάσημο ηθοποιό Μπραντ Πιτ (Brad Pitt). Ένας δημιουργός, του οποίου οι πρώτες -σχεδόν προφητικές- ταινίες είχαν δεχθεί σκληρή κριτική, αποδεικνύεται σήμερα πιο επίκαιρος από ποτέ. Κι ένας Βρετανός δημιουργός επιχειρεί να βρει το αισιόδοξο στοιχείο μέσα σε μια καταστροφή που ήδη συντελείται.
Αντιμέτωποι με απανωτές ανατροπές έρχονται οι επισκέπτες της έκθεσης «Ανατροπή (η επιστημονική φαντασία σαν αλλαγή)», η οποία φιλοξενεί σε τρεις ανεξάρτητους χώρους έργα της ομάδας Errands, του Κώστα Σφήκα και του Μπεν Ρίβερς (Ben Rivers). Η έκθεση αποτελεί συνεργασία της Μπιενάλε 9 με το 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και εγκαινιάστηκε σήμερα στο MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών (Αποθήκη Β1, Προβλήτα Α, λιμάνι Θεσσαλονίκης), παρουσία του υφυπουργού Πολιτισμού Ιάσονα Φωτήλα, της υπουργού Τουρισμού Όλγας Κεφαλογιάννη, του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΦΚΘ Ορέστη Ανδρεαδάκη, του προέδρου του MOMus Νότη Χριστοφιλόπουλου και του αντιπεριφερειάρχη Πολιτισμού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Χρήστου Μήττα.
Πρόκειται για την εναρκτήρια εκδήλωση της 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, «όλα πρέπει να αλλάξουν. ΡNΣ9» και παράλληλα για την έκθεση που συνοδεύει το μεγάλο αφιέρωμα του 66ου ΦΚΘ στο Plot Twist, το οποίο προσπερνά τις προφανείς και διάσημες κινηματογραφικές ανατροπές, προβάλλοντας σπάνιες και λιγότερο γνωστές ταινίες.
Από την καταστροφή στη φαντασία
H έκθεση ξεκινά από την εγκατάσταση του τρίπτυχου «Urthworks» (Slow Action [2010], Urth [2016], Look Then Below [2019]), του Βρετανού καλλιτέχνη Μπεν Ρίβερς. Στην τριλογία αυτή ο καλλιτέχνης εμπλέκει χρόνους και τόπους πραγματικούς (Ιαπωνία, Τουβαλού, Λανθαρότε, Αριζόνα, Μέντιπ Χιλς, Σόμερσετ) και κατασκευασμένους, καθώς και την εναλλάξ χρήση φιλμ 16mm και τεχνολογίας digital imaging, για να παρουσιάσει τα στάδια μιας περιβαλλοντικής καταστροφής η οποία δεν αποτελεί πιθανό σενάριο ανατροπής (plot twist) αλλά βιωμένη πραγματικότητα την οποία δεν αναγνωρίζουμε ως τέτοια.
«Ένας παράδρομος της ριζικής αλλαγής είναι αυτό που λέμε plot twist, η ανατροπή, αλλά διαφορετική ανατροπή», δήλωσε η Νάντια Αργυροπούλου, ανεξάρτητη επιμελήτρια και συνεπιμελήτρια της έκθεσης, μαζί με τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Ορέστη Ανδρεαδάκη.
Αναφερόμενη στον Μπεν Ρίβερς, ο οποίος παρευρέθηκε στα εγκαίνια, πρόσθεσε: «Συχνά λέει “ plot twist; Βαρετό... Όλοι περιμένουν μία ανατροπή στο τέλος της μέρας. Άρα πώς μπορούμε να αλλάξουμε την ιδέα για το πώς μπορεί να γίνει ένα plot twist;”». Έτσι, δημιούργησε την τριλογία των βίντεο με «απίθανες ιστορίες», ακόμα και από το εσωτερικό του ψυγείου του, τις οποίες ο θεατής παρακολουθεί σε μια σκοτεινή αίθουσα, καθισμένος αναπαυτικά σε μαξιλάρες στο πάτωμα.
Το χαμένο UFO του Ξάστερου, η Μπιενάλε και ο Μπραντ Πιτ
Στον επάνω όροφο της έκθεσης, παρουσιάζεται -σε οθόνη σε σχήμα UFO, ένα βίντεο με συνεντεύξεις σχετικά με το πρωτότυπο εγχείρημα του Νικόλαου Ξάστερου τη δεκαετία του 1970: ένα σπίτι-UFO, από τα ελάχιστα σωζόμενα παραδείγματα φουτουριστικής προκατασκευασμένης κατοικίας από fiberglass, συνοδευόμενο από τα αυθεντικά αρχιτεκτονικά σχέδια και τις μακέτες του.
Την απίθανη ιστορία του Ξάστερου φέρνει στο φως για δεύτερη φορά η ομάδα Errands με το έργο «U.F.O. Lost in HEAVEN (2025) - The Journey of a Forgotten Future». Το 2009 είχαν παρουσιάσει στη 2η Μπιενάλε της Αθήνας το εγκαταλελειμμένο «σπίτι-ούφο» σε παραλιακή περιοχή του Λουτρακίου, το οποίο αγόρασαν για 1 ευρώ και μετέφεραν κομμάτι-κομμάτι στην παραλία του Φλοίσβου, όπου όμως εξαφανίστηκε μυστηριωδώς μία ημέρα μετά τη λήξη της διοργάνωσης.
«Ο Ξάστερος είχε ξεκινήσει να κατασκευάζει τέτοια σπίτια ως λύση για οικονομικές εξοχικές κατοικίες, που ο καθένας θα μπορούσε να τοποθετήσει στο οικόπεδό του. Όταν όμως άλλαξε η νομοθεσία και απαγορεύτηκε η τοποθέτηση λυόμενων κατοικιών σε τόσο μικρά οικόπεδα, όλα σταμάτησαν», αφηγήθηκε η Σοφία, μέλος των Errands. Ο αρχιτέκτονας καταστράφηκε οικονομικά και αργότερα πέθανε, ωστόσο η ιστορία του γίνεται ξανά γνωστή χάρη στην ομάδα, που αποκάλυψε πως ένα από τα δέκα σπίτια που είχε κατασκευάσει ο Ξάστερος αγοράστηκε από τον Μπραντ Πιτ.
Οι αλληγορίες του Σφήκα και ο χρόνος που επιστρέφει
Τη σύντομη εκθεσιακή περιήγηση στην έννοια της ανατροπής ολοκληρώνουν τα ιστορικά έργα του σπουδαίου δημιουργού Κώστα Σφήκα (1927-2009). Στον πίσω χώρο της έκθεσης, ο επισκέπτης βιώνει μια αντισυμβατική εμπειρία θέασης των τριών περίφημων αλληγοριών του - Αλληγορία Ι (1986), Ο Αινιγματικός κύριος Ιούλιος Βερν - Αλληγορία ΙΙ (1993), Η Γυναίκα της... και ο Συλλέκτης - Αλληγορία ΙΙΙ (2002) - καθώς και των έργων Προμηθέας Εναντιοδρομών (1998) και Το Προφητικό Πουλί των Θλίψεων του Πάουλ Κλέε (1995), που συμπληρώνουν τη συγκεκριμένη εγκατάσταση στο MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών.
«Πιο επίκαιρες από ποτέ, οι ταινίες του Σφήκα ανατέμνουν τον εικονολάγνο βαμπιρισμό της κυρίαρχης κουλτούρας, τη σκηνογραφική αντίληψη του κόσμου, τα δεσμά της αφηγηματικής τελετουργίας και τον χρόνο του βλέμματος· εξετάζουν τις κάθε λογής κατασκευές, συμπεριλαμβανομένης αυτής της “ κινούμενης εικόνας” - της αναπαράστασης του χρόνου», αναφέρει η επιμελήτρια.
Πηγή: ΑΠΕ - ΜΠΕ
