ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 21/03/2026 07:50

Κυριάκος Αθανασιάδης: «Η ιστορία είναι η μήτρα του παρόντος»

Προσθέστε το typosthes.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google.

Ο συγγραφέας που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου το 2025, μιλάει για το νέο του μυθιστόρημα

*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"

Διακόσια χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την Έξοδο του Μεσολογγίου και ο Κυριάκος Αθανασιάδης τοποθετεί την πλοκή του νέου του παιδικού-προεφηβικού βιβλίου με τίτλο «Η πιο όμορφη λέξη του κόσμου» (ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ) στην περίοδο 1824-1826.

Κεντρικός του ήρωας ένας 12χρονος μαθητευόμενος στο τυπογραφείο του Μεσολογγίου, που εκδίδει και την εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ. Εκεί γνωρίζει σημαντικά ιστορικά πρόσωπα της εποχής, ανάμεσα στα οποία είναι και ο λόρδος Βύρωνας, τον οποίο ο νεαρός θαυμάζει πολύ.

Ταυτόχρονα με τα δραματικά ιστορικά γεγονότα (πολιορκία, πείνα, κακουχίες και βομβαρδισμούς) εκτυλίσσεται και ένα «ειδύλλιο».

Ο συγγραφέας που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου το 2025, μιλώντας στο «ΤyposThes» τόνισε πως: «μόνο μέσω της ιστορίας μπορεί κανείς να προσδιορίσει αυτό που λέμε «συλλογική ταυτότητα», και να εξηγήσει πώς και γιατί διαμορφώθηκε έτσι και όχι αλλιώς το παρόν μας (…). Μόνο μέσω της ιστορίας καλλιεργείται η συνείδηση του «ανήκειν» και η αλληλεγγύη».

Σε ερώτησή μας για τον έντυπο τύπο σχολίασε πως «οι εφημερίδες είναι πολύ βαθύ κομμάτι του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού, και πολύ ζωντανό και ακμαίο». Και συμπλήρωσε πως: «Για να επιβιώσει (…) το βιβλίο και γενικώς το έντυπο πρέπει να εξειδικευτεί, να επενδύσει στην ποιότητα, να μην κλειστεί στον εαυτό του και σε μία «ελίτ του χαρτιού», αλλά να ανοιχτεί στον κόσμο».

-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο;

-Όταν μαθαίνεις πως στο επαναστατημένο Μεσολόγγι, και μάλιστα στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, στήνεται και αρχίζει να λειτουργεί το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο, κάτι εντελώς παράδοξο, αν όχι τελείως τρελό, τότε καταλαβαίνεις πως βρίσκεσαι μπροστά σε κάτι μοναδικό, κάτι που δεν έχει προηγούμενο. Έτσι γεννιέται η ιδέα.

-Τι εντοπίσατε κατά την έρευνά σας;

-Πολλά απ’ όσα ξέρουμε για την περίοδο. Και λέω «πολλά» και όχι «όλα» γιατί το υλικό είναι πελώριο, αχανές. Πόσο από αυτό είναι αλήθεια, και πόσο όχι; Δεν έχω ιδέα, δεν είμαι ιστορικός. Αλλά αυτά που ξέρουμε με σιγουριά είναι ήδη υπεραρκετά, και πραγματικά αδιανόητα. Ξαναλέω, δεν έχει συμβεί κάτι παρόμοιο, ποτέ. Ειδικά, δε, όταν μαθαίνεις πως δεν υπήρχαν και άλλες φωνές, αντίθετες με την Έξοδο. Κανείς δεν βγήκε να πει, «Μήπως να το σκεφτούμε διαφορετικά;» «Μήπως να μη χρησιμοποιήσουμε αυτά τα όπλα;»

-Η Έξοδος του Μεσολογγίου ήταν ένα γεγονός-σταθμός για την ελληνική επανάσταση. Πώς την αγγίζει το βιβλίο σας;

-Ελπίζω με τη δέουσα προσοχή και μέριμνα, δεδομένου ότι μιλάμε για ένα παιδικό-προεφηβικό βιβλίο. Σίγουρα δεν υπάρχουν σκηνές καταστροφής και φρίκης, ας πούμε. Αλλά θέλω να πιστεύω πως ένα κάποιο ποσοστό του δέους που σε καταβάλλει όταν τη σκέφτεσαι, έχει πράγματι περάσει στις σελίδες του βιβλίου. Ο αναγνώστης, ασφαλώς, θα κρίνει.

-Πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε την Ιστορία μας; Και τους αγώνες που έδωσαν οι πρόγονοί μας;

-Απολύτως σημαντικό και κρίσιμο. Και όχι μόνο τους αγώνες τους, αλλά και όλα τα άλλα που έκαναν, πολλά από αυτά τελείως αρνητικά και τραγικά όσο δεν πάει. Σε κάθε περίπτωση, μόνο μέσω της ιστορίας μπορεί κανείς —και όχι δηλαδή επειδή είναι έξυπνος— να προσδιορίσει αυτό που λέμε «συλλογική ταυτότητα», και να εξηγήσει πώς και γιατί διαμορφώθηκε έτσι και όχι αλλιώς το παρόν μας. Μόνο μέσω της ιστορίας μπορεί κανείς να αναπτύξει την ικανότητα να αξιολογεί τις σύγχρονες πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις, και ενδεχομένως να αποφύγει κάποια σφάλματα στο μέλλον. Μόνο μέσω της ιστορίας καλλιεργείται η συνείδηση του «ανήκειν» και η αλληλεγγύη. Όταν, δε, συνειδητοποιείς πώς, με ποιους τρόπους, κανείς μπορεί να φτάσει στα άκρα για την ελευθερία του και τα άλλα αναφαίρετα ανθρώπινα δικαιώματα, ναι, τότε έχει γίνει μια καλή αρχή. Η ιστορία είναι η μήτρα του παρόντος.

-Γιατί επιλέξατε να βάλετε τον ήρωά σας να είναι τυπογράφος και μάλιστα σε μια εφημερίδα που πράγματι υπήρξε;

-Το βιβλίο είναι ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά, οπότε συνιστά μία σύνθεση με τα ιστορικά γεγονότα όπως τα ξέρουμε —κάποια από αυτά— και με τη φανταστική προσωπική ιστορία του κεντρικού ήρωα. Σαν τυπογράφος κι εγώ, δεν γινόταν παρά να γοητευτώ από την ιστορία των «Ελληνικών Χρονικών», της πρώτης ελληνικής εφημερίδας που υπήρξε ποτέ. Και ξέρετε, οι εφημερίδες είναι πολύ βαθύ κομμάτι του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού, και πολύ ζωντανό και ακμαίο. Αυτό δεν παύει να με συγκινεί. Οπότε ο Λευτέρης έγινε κι αυτός μαθητευόμενος τυπογράφος. Όλα τα παιδιά δούλευαν τότε, δεν γινόταν αλλιώς. Και έτσι γνώρισε και τον Λόρδο Βύρωνα.

-Ποια η γοητεία του έντυπου σήμερα σε σχέση με το διαδικτυακό; Πώς μπορεί να ανταπεξέλθει στον ανταγωνισμό;

-Η γοητεία του εντύπου πηγάζει από αυτό που λέμε εμπειρία των αισθήσεων. Η αφή του χαρτιού, η οσμή του μελανιού και της κόλλας, το βάρος του βιβλίου, είναι πράγματα που τα ξέρουμε και τα υποδεχόμαστε πάντα γοητευμένοι. Αλλά μόνο αν έχουμε μεγαλώσει μαζί τους. Κανείς άνθρωπος που δεν έχει ξαναδεί βιβλίο στη ζωή του, δεν θα το αγαπήσει ξαφνικά, ας πούμε, στα τριάντα του. Δεν υπάρχει λόγος να το κάνει. Για να επιβιώσει, αν υποθέσουμε πως είναι καλό να επιβιώσει (πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι;…), το βιβλίο και γενικώς το έντυπο πρέπει να εξειδικευτεί, να επενδύσει στην ποιότητα, να μην κλειστεί στον εαυτό του και σε μία «ελίτ του χαρτιού», αλλά να ανοιχτεί στον κόσμο. Σε κάθε περίπτωση πάντως ο κόσμος προχωρά, και τα πράγματα αλλάζουν. Θα δούμε τι θα γίνει. Ενδεχομένως τα πάντα να αλλάξουν πριν καν το τέλος της δεκαετίας — με την Τ.Ν.

-Πρόσφατα είχαμε την εισπρακτική επιτυχία της ταινίας Καποδίστριας. Αντίθετα με το σινεμά στο χώρο των βιβλίων υπάρχουν έργα για την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης. Θεωρείτε πως πρόκειται για μια δύσκολη θεματική;

-Πιστεύω πως δεν υπάρχουν εύκολες ή δύσκολες θεματικές. Για τη συγκεκριμένη, θεωρώ πως πρόκειται για μία θεματική —ειδικά για τον σινεμά και την τηλεόραση, που είναι ακόμη πιο λαϊκές τέχνες και από το βιβλίο— που μπορεί να την εκμεταλλευτεί πανεύκολα κανείς για να περάσει την ιδεολογία του, κυρίως δηλαδή για να λαϊκίσει. Πράγμα που έγινε κατά κόρον παλιά, έγινε πάλι πολύ-πολύ πρόσφατα, και θα ξαναγίνει οπωσδήποτε στο άμεσο μέλλον. Αυτό είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο. Το πεδίο, ασφαλώς, είναι ανοιχτό για όλους. Και για το καλό, και για το κακό, και για το μέτριο και χλιαρό. Ας μην ξεχνάμε πάντως πως η τέχνη μιλά πάντα για το σήμερα, είτε αναφέρεται στο παρελθόν, είτε εκτυλίσσεται σε ένα κάποιο μέλλον. Πάντα μιλάμε για την ανθρώπινη συνθήκη. Αυτό έχει σημασία.

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ