">
Της ΛΕΜΟΝΙΑΣ ΒΑΣΒΑΝΗ
Η καταπίεση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και ελευθεριών, αλλά και το προσφυγικό βρέθηκαν στο επίκεντρο τριών σκηνοθετών που μίλησαν το μεσημέρι για τις ταινίες τους που προβάλλονται στο 18 Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Ο Μίκαελ Γκράβερσεν γύρισε το ντοκιμαντέρ «Ονειρεύομαι τη Δανία» παρακολουθώντας την ιστορία ενός νεαρού πρόσφυγα, ο οποίος έφτασε ολομόναχος από το Αφγανιστάν στην Δανία. «Τον γνώρισα από την προηγούμενή μου ταινία το No Man’s Land. Όταν ενηλικιώθηκε, μου τηλεφώνησε και συναντηθήκαμε ξανά. Είχε υποστεί νευρικό κλονισμό, δεν μπορούσε να με θυμηθεί πολλά και έπρεπε να πιάσουμε το νήμα από την αρχή», σχολίασε ο σκηνοθέτης. Πρόσθεσε πως όταν γύριζε την ταινία δεν πίστευε πως θα ήταν τόσο επίκαιρη.
«Στα 80 χιλιόμετρα από εδώ είναι η Ειδομένη όπου βρίσκονται 14.000 πρόσφυγες, που μάλιστα πριν λίγες μέρες προσπάθησαν να διασχίσουν τα σύνορα. Υπάρχει μεγάλη αντιπαράθεση και διχασμός στην κοινωνία για το συγκεκριμένο ζήτημα. Η χώρα μου είναι διχασμένη. Αρκετοί πιστεύουν πως πρέπει να κλείσουμε τα σύνορα όχι μόνο στη Δανία, αλλά σε όλη την ΕΕ. Όμως αυτό δεν είναι λύση, γιατί το βάρος θα επωμιστούν χώρες όπως Ελλάδα και η Ιταλία. Πρέπει να δείξουμε αλληλεγγύη. Το να απομονωνόμαστε δεν είναι η λύση», σχολίασε.
Μια Κινέζα ακτιβίστρια Γε Χαϊγιάν, με το παρατσούκλι «σπουργίτι», η οποία χρησιμοποιεί το σώμα της ως εργαλείο ακτιβισμού είναι το θέμα με το οποίο ασχολείται η σκηνοθέτης Νάνφου Ουάνγκ στο ντοκιμαντέρ της με τίτλο «Σπουργίτι-χούλιγκαν». Η ίδια μίλησε για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε γυρίζοντας την ταινία λέγοντας πως αρχική πρόθεσή της ήταν να εστιάσει σε όσους εργάζονται στη βιομηχανία του σεξ. Στην πορεία όμως, το θέμα της έγινε η ίδια η ακτιβίστρια, που λόγω της διαμαρτυρίας της για μια υπόθεση βιασμού μαθητριών από έναν διευθυντή σχολείου και έναν κυβερνητικό αξιωματούχο, τέθηκε υπό στενή παρακολούθηση από τις κινεζικές αρχές.
Η σκηνοθέτης ανακρίθηκε από τις κινεζικές αρχές και είπε ψέματα ότι δεν ολοκλήρωσε την ταινία της. Ωστόσο μεγαλύτερους περιορισμούς έχουν υποστεί οι κεντρικοί χαρακτήρες της ταινίας της.
«Άνθρωποι σαν τη Γε Χαϊγιάν αγωνίζονται να υπερασπιστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρότι το τίμημα είναι μεγάλο. Η ίδια συνελήφθη δυο φορές και της πήραν το διαβατήριο, ενώ μια συνεργάτιδά της που επίσης εμφανίζεται στην ταινία είναι καταδικασμένη σε ισόβια» σημείωσε η σκηνοθέτιδα.
Μια άλλη μορφή καταπίεσης των ελευθεριών στην Κίνα βρίσκεται στο επίκεντρο της ταινίας «Μέσα στην κινέζικη ντουλάπα» που υπογράφει η Σοφία Λουβαρά. Η δημιουργός στην ταινία της θίγει το πώς αντιμετωπίζουν τους ομοφυλόφιλους η κοινωνία αλλά και οι οικογένειές τους.
«Οι ομοφυλόφιλοι στην Κίνα δέχονται μεγάλη πίεση και η κρατική πολιτική που δημιούργησε μια ολόκληρη γενιά από μοναχοπαίδια επιδεινώνει την κατάσταση. Θέλησα να προσεγγίσω το θέμα από μια ανθρώπινη κι όχι από μια πολιτική οπτική γωνία», σημείωσε η κα. Λουβαρά.
Συζήτηση για το προσφυγικό
Πτυχές του προσφυγικού ζητήματος, όπως αποτυπώθηκαν μέσα από ντοκιμαντέρ δημιουργών που συμμετέχουν στο 18ο ΦΝΘ προσεγγίστηκαν στη συζήτηση «Αποτυπώνοντας το προσφυγικό ζήτημα: Μέθοδοι, στόχοι, προκλήσεις, δεοντολογία», που πραγματοποιήθηκε το πρωί στην αίθουσα Παύλος Ζάννας.
Έμφαση στην ανάγκη δημοσιοποίησης του προσφυγικού, παρά τη σκληρότητα των εικόνων που καταγράφει ή ίσως και εξαιτίας τους, έδωσε ο φωτορεπόρτερ Γιώργος Μουτάφης.
Από την πλευρά του ο σκηνοθέτης Ανέστης Αζάς αναφέρθηκε στην προσωπική του εμπλοκή στο προσφυγικό μέσα από την παράσταση «Υπόθεση Φαρμακονήσι ή το δίκαιο του νερού». Αφετηρία της παράστασης ήταν η τραγωδία της 20ής Ιανουαρίου 2014 στο Φαρμακονήσι, όπου δώδεκα άνθρωποι, μεταξύ των οποίων οχτώ παιδιά ηλικίας 3 έως 11 ετών, έχασαν τη ζωή τους. Ο ίδιος εξήγησε πως ως υπεύθυνος θεωρήθηκε και καταδικάστηκε ένας 21χρονος Σύριος διακινητής σε 145 έτη φυλάκισης. «Δεν το χωρούσε ο νους μου πώς είναι δυνατόν να ρίχνουν την ευθύνη σε έναν από τους επιζώντες. Η προσέγγισή μας ήταν να δείξουμε ή να καταλάβουμε τον εγχώριο ρατσισμό, ο οποίος έχει να κάνει με το πώς αναπαράγεται ένα καθεστώς αποκλεισμού στη νομοθεσία», εξήγησε ο δημιουργός.
Στο πώς αποφάσισε να κάνει το ντοκιμαντέρ της «Ο πιο μακρύς δρόμος», που προβάλλεται στο 18ο ΦΝΘ αναφέρθηκε η σκηνοθέτιδα Μαριάννα Οικονόμου.
Όπως εξήγησε από ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο στο οποίο ανήλικοι πρόσφυγες αφηγούνταν το ταξίδι τους στην Βόρεια Ευρώπη, «Προέκυψε το ερώτημα πώς τα παιδιά αυτά που ξεκινούν από την Ασία καταλήγουν στη φυλακή κατηγορούμενα για κακουργηματική πράξη αντιμετωπίζοντας ποινές ως και 25 χρόνια. Αυτό ήταν το έναυσμα για να κάνω το ντοκιμαντέρ».
Απαντώντας στο ερώτημα για το αν έχει νόημα να κάνει κανείς τέχνη σε συνθήκες ακραίες ή ιδιαίτερες, η σκηνοθέτης της παράστασης «Υπόθεση Φαρμακονήσι ή το δίκαιο του νερού» Μάρθα Μπουζιούρη παρατήρησε: «Αυτοί οι άνθρωποι είναι πηγή της έμπνευσής μας, ωστόσο δεν διανοούμαι απλά να μπω στο πεδίο, να πάρω το υλικό μου και να βγω από αυτό. Στην έρευνα πεδίου σε προσφυγικούς καταυλισμούς νιώθω την ανάγκη να ερμηνεύσω ποιες είναι οι επιθυμίες αυτών των ανθρώπων. Το γεγονός ότι μας μιλάνε, μοιράζονται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, δεν είναι αυτονόητο». Ο Ανέστης Αζάς τόνισε: «Προσπαθώ να αποφεύγουμε τη θυματοποίηση των ανθρώπων που ανεβάζουμε στη σκηνή, να μην τους δείχνουμε ως θύματα αλλά ως υποκείμενα υπεύθυνα που είτε φεύγουν από τον πόλεμο είτε θέλουν καλύτερες συνθήκες ζωής».
Ο Γιώργος Μουτάφης αναφέρθηκε και στο θέμα της ευθύνης που αναλαμβάνει κάθε επαγγελματίας, ο οποίος ασχολείται με το προσφυγικό ζήτημα. «Με απασχολεί ιδιαίτερα η ευθύνη που έχουμε ως φωτογράφοι, δημοσιογράφοι ή και ιστορικοί του μέλλοντος, όπως θα έλεγα χαριτολογώντας. Γράφεται Ιστορία τώρα στην Ειδομένη και στα νησιά και κάποιες φορές αναπτύσσεται ένας δημοσιογραφικός ή ανθρωπιστικός τουρισμός. Έχουμε μεγάλη ευθύνη προς το θεατή, αλλά και το πώς σεβόμαστε τον φωτογραφιζόμενο. Το θέμα είναι να μη συνηθίσουμε τον θάνατο, να μην πάθουμε ανοσία. Πιστεύω στη δύναμη της εικόνας, πιστεύω ότι πρέπει να δείχνουμε ακόμη πιο σκληρές εικόνες μήπως με τις εικόνες αυτές τους σοκάρουμε».
