Μ. Κ.
Η συνύπαρξη αρχαιολογικού χώρου και δημόσιας πλατείας μέσα από δύο συμβολικούς αρχιτεκτονικούς χειρισμούς, το «θέατρο» και την «πασαρέλα», βρίσκεται στον πυρήνα της πρότασης για την ανάπλαση της πλατείας Διοικητηρίου, που αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές πλατείες της Θεσσαλονίκης, μπροστά από το κτήριο του Διοικητηρίου, έργο του Ιταλού αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλι, που στεγάζει σήμερα τον τομέα Μακεδονίας-Θράκης του υπουργείου Εσωτερικών.
Στην εκδήλωση του ΤΕΕ/ΤΚΜ παρουσιάστηκε για πρώτη φορά δημόσια η μελέτη ανάπλασης της πλατείας Διοικητηρίου, που φέρει την υπογραφή των αρχιτεκτόνων μηχανικών Βενετίας Τσακαλίδου, Αναστασίας Παπαδοπούλου και Ελευθερίας Δισλή.
Τη μελέτη για την Ανάπλαση της Πλατείας Διοικητηρίου – ένα αποτέλεσμα της συνεργασίας του Δήμου Θεσσαλονίκης, του ΥΠΠΟ, της ΕΦΑΠΟΘ και της ομάδας μελέτης παρουσίασε στην εκδήλωση η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής ΑΠΘ Βανέσσα Τσακαλίδου.
Όπως αναφέρει η ομάδα μελέτης, μέσα από την ανάπλαση αναζητείται ένας δημόσιος χώρος άνετος και προσβάσιμος από όλους, όπου ο καθένας να μπορεί να περπατήσει -είτε βιάζεται είτε όχι- και να μπορεί να προσεγγίσει το κέντρο της, να αναπνεύσει, να σταθεί και να αναμετρηθεί με την ιστορία σε κάθε φάση εξέλιξής της, στο παρελθόν και στο παρόν.
Τριμερής διάταξη
Η νέα Πλατεία Διοικητηρίου αποκτά τριμερή διάταξη:
Στο βόρειο τμήμα της διαμορφώνεται μια αστική πλατεία υποδοχής. Προτείνεται ένα τμήμα κύκλου, το οποίο έρχεται να ολοκληρώσει την ημικυκλική διαμόρφωση που υπάρχει σήμερα στο προαύλιο του ιστορικού κτιρίου του Poselli.
Στο κεντρικό τμήμα διαμορφώνεται το θέατρο με τα διαδοχικά πλατώ-βαθμίδες και τον Περίπατο-Πασαρέλα. Η μεγάλη υψομετρική διαφορά μεταξύ των οδών Αγίου Δημητρίου και Ολύμπου μετατρέπεται σε επάλληλες βαθμίδες που ενσωματώνονται πλήρως στο ανάγλυφο της περιοχής μελέτης και παρακολουθούν την έντονη κλίση των πλάγιων οδών.
Εκεί οι άνθρωποι μπορούν να καθίσουν και να απολαύσουν τον ελεύθερο χρόνο και τον αρχαιολογικό χώρο που αποκαλύπτεται μπροστά τους.
Στα πλευρικά πεζοδρόμια διαμορφώνονται στάσεις που λειτουργούν ως ‘θεωρεία’ θέασης των ευρημάτων και της δημόσιας ζωής.
Το απαιτούμενο μήκος για τη γεφύρωση της υψομετρικής διαφοράς μετατρέπεται σε έναν πολυλειτουργικό Περίπατο, στον οποίο ανακαλύπτει κανείς τελετουργικά τα ευρήματα ακριβώς από κάτω.
Ο Περίπατος λειτουργεί ως τόπος κίνησης, διασταύρωσης, συνάντησης, θέασης -της ιστορίας και του ‘άλλου’. Επινοείται ως πυκνωτής κινήσεων και ως μουσειογραφικό τέχνασμα για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου.
Στο νότιο τμήμα της προτείνεται μια πλατεία γειτονιάς -με μαλακά δάπεδα και υψηλή φύτευση- ως χώρος δρώμενων, παιχνιδιού και καθημερινής ζωής.
Τα μάρμαρα της παλιάς πλατείας γίνονται φύλακες του σήμερα
Από την αρχή της μελέτης οι μελετητές πρότειναν την επαναχρησιμοποίηση του υλικού της παλιάς Πλατείας Διοικητηρίου -γνωστής ως τα ‘Μάρμαρα’. Τα μάρμαρα αναζητήθηκαν και όπως έχει γράψει ήδη ο «Τύπος Θεσσαλονίκης» βρέθηκαν σε οικόπεδο του Δήμου στο Πανόραμα «θαμμένα» κάτω από βλάστηση.
Με ειδική επεξεργασία οι μελετητές προτείνουν τα μάρμαρα αυτά που εμπεριέχουν τη συλλογική μνήμη του ‘χθες’ να αποτελέσουν τους φύλακες του ‘σήμερα’. Τα μάρμαρα αυτά μετατρέπονται σε εργαλεία περιφρούρησης του νέου δημόσιου χώρου, τα οποία οικειοποιούνται ξανά οι κάτοικοι της πόλης, κάθε ηλικίας, για να αναδυθούν οι μνήμες των επόμενων γενεών.
Η μελέτη σχεδιάζεται πάνω σε δύο άξονες: τα αρχαία και τους ανθρώπους, το χθες και το σήμερα. Προτείνεται η συνύπαρξη ενός αρχαιολογικού χώρου και μιας δημόσιας πλατείας μέσα από τις δύο συμβολικές χειρονομίες του ‘θεάτρου’ και της ‘πασαρέλας’ που δίνουν προστιθέμενη αξία και κάνουν μοναδικό τον νέο αυτόν δημόσιο χώρο.
Δείτε το βίντεο
Ένα ανοικτό μουσείο
Ο αρχαιολογικός χώρος είναι ένα ανοικτό μουσείο. Τα αρχαία έχουν αποκαλυφθεί εδώ και πολλές δεκαετίες. Είναι εκεί. Όμως ο κόσμος δεν τα γνωρίζει. Τα προσπερνάει.
Σύμφωνα με τη μελέτη, δημιουργούνται δύο σημεία αναφοράς που φέρουν ζωή στο κέντρο της πλατείας και μας καλούν να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τα μέσα και προς τα κάτω για να γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε την αρχαία ιστορία μας.
Όπως τονίζουν οι μελετητές:
Δημιουργούμε ένα δυναμικό τοπίο για αναστοχασμό, με στοχεία προσπέλασης και συμπερίληψης που λειτουργούν ως εργαλεία θέασης και ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, εναρμονίζοντας την αρχαιολογική αξία με τη χρήση της Πλατείας.
Μετουσιώνουμε την κληρονομιά της ιστορίας μας σε ένα βιώσιμο κληροδότημα για το μέλλον.
Η νέα Πλατεία Διοικητηρίου έρχεται να συνθέσει την πνευματικότητα, το μνημειακό αποτύπωμα και αποδοτικότητα της ύλης σε ένα δοχείο μνήμης και συλλογικής εμπειρίας. Η κύρια συνθετική αρετή των αρχιτεκτονικών στοιχείων της πρότασης δεν είναι η μορφή ή η γεωμετρία τους. Είναι το ότι φέρουν διαρκώς ανθρώπους στην καρδιά και πάνω από τα ευρήματα, και αυτό είναι που προσδίδει νόημα και αξία στον αρχαιολογικό χώρο αλλά και στον δημόσιο χώρο που έρχεται να τον περιφρουρήσει.
Όψη της πλατείας από την οδό Αγίου Δημητρίου
Όψη της πλατείας από την οδό Βενιζέλου
Η σημερινή εικόνα: Ένα ρήγμα στον ιστό της πόλης
Η Πλατεία Διοικητηρίου επί σειρά ετών αποτελεί ένα ρήγμα στον ιστό της πόλης· ένα σημείο ασυνέχειας ανάμεσα στην ιστορική και συλλογική μνήμη και την αστική συνέχεια.
Για αυτό και από τις αρχιτεκτόνισσες αναζητείται ο ενοποιητικός χειρισμός με απλότητα και σαφήνεια στη γεωμετρία που θα ενεργοποιήσει το αστικό ρήγμα. Αναζητείται αυτό που επί σειρά ετών έπαψε να υπάρχει και περιορίστηκε σε μια οριοθετημένη κίνηση -έντονης κλίσης έως 11%- περιμετρικά στα 4 πεζοδρόμια που περικλείουν την πλατεία.
Έχοντας λάβει εγκριτική απόφαση από το ΚΑΣ στις 03.03.2026, η μελέτη βρίσκεται σήμερα στο στάδιο ολοκλήρωσης της Οριστικής Μελέτης.
Στα ευρήματα του χώρου της Πλατείας -που ανάγονται σε διαφορετικές χρονικές εποχές και παρουσιάζουν διαχρονικά την ιστορία της πόλης- περιλαμβάνεται το διοικητικό κέντρο της Θεσσαλονίκης τόσο των ελληνιστικών όσο και των ρωμαϊκών χρόνων, με ταύτιση ενός σημαντικού οικοδομήματος με το ρωμαϊκό πραιτώριο, το αίθριο με δάπεδο από εξαγωνικές πλάκες, ίχνη της περιμετρικής στοάς, ένα τμήμα του cardo, το υαλουργείο και το ταφικό παρεκκλήσι της παλαιοχριστιανικής περιόδου.
Υπενθυμίζεται ότι η ιδέα δημιουργίας υπόγειου πάρκινγκ στο σημείο «σκόνταψε» στα αρχαία που αποκαλύφθηκαν κάτω από την τότε πλατεία, η οποία από τότε έμεινε ως «ανοιχτή πληγή» για δεκαετίες.
H κατάργησή της την δεκαετία του ΄90, δημιούργησε ένα "τραύμα" στο κέντρο της πόλης, όπως έχει ειπωθεί.
Παράλληλα με το έργο της δημιουργίας της πλατείας, θα γίνουν και εργασίες ανάδειξης των αρχαίων.
Η ιστορία
Η Πλατεία Διοικητηρίου βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης και είναι μια από τις 11 πλατείες που σχεδιάστηκαν μετά το 1917 με συγκεκριμένο οργανωτικό ρόλο στο δίκτυο των πολεοδομικών χαράξεων της πόλης.
Βρίσκεται μπροστά στο εκλεκτικιστικό κτίριο του Διοικητηρίου και συνιστά εστιακό σημείο από το οποίο ξεκινούν ακτινωτά 10 δρόμοι.
Η διαμόρφωση της πλατείας με τη μορφή που είχε ως την έναρξη του ανασκαφικού έργου ανάγεται στη δεύτερη μεσοπολεμική δεκαετία.
Απετέλεσε την μοναδική αρχιτεκτονημένη πλατεία της Θεσσαλονίκης σε επίπεδο αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και με τη μνημειακή μορφή της εισήγαγε στην πόλη την ιταλική εκδοχή του Art Deco.
Ταυτότητα της μελέτης για την Ανάπλαση της Πλατείας Διοικητηρίου:
ΕΙΔΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ
Ελευθερία Δισλή [διπλ. αρχιτέκτων ΑΠΘ, ΜSc Aναστηλωτής ΑΠΘ],
Δρ. Αναστασία Παπαδοπούλου [διπλ. αρχιτέκτων ΑΠΘ, ΜLA Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ]
Δρ. Βενετία Τσακαλίδου [διπλ. αρχιτέκτων ΑΠΘ, ΜArch in architectural design UCL]
Συνεργάτες:
Δήμητρα Καραβασίλη [διπλ. αρχιτέκτων ΑΠΘ, ΜLA Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ]
Απόστολος Κατράνας [τελειόφοιτος αρχιτεκτονικής ΑΠΘ]
ΣΤΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ
Ιωάννης Μαυράκης [διπλ. πολιτικός μηχανικός]
Γιώργος Μαυράκης [διπλ. πολιτικός μηχανικός]
Η/Μ ΜΕΛΕΤΗ
Αθηνά Σίβη [διπλ. ηλεκτρολόγος μηχανικός & μηχ/κος Υ]
ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ
Μιχάλης Ματθαιάκης [Γεωπόνος ΑΠΘ, ΜLA Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ]
ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ
Κωνσταντίνος Βραγγάλας [διπλ. πολιτικός μηχανικός]
ΠΡΟΙΣΤΑΜΕΝΗ Δ.Α.Μ.Τ.Ε.
Αικατερίνη Δαναδιάδου [διπλ. αρχιτέκτων μηχανικός]
ΝΟΜΙΜΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ
Σουλτάνα Μίχου [Διευθύνουσα Σύμβουλος ΜΑΘ Α.Ε. - Α.Ο.Τ.Α.]
ΠΡ/ΝΟΣ Δ.Τ.Υ.ΜΑΘ Α.Ε. - Α.Ο.Τ.Α.
Ιωακείμ Κανδυλιάρης [διπλ. πολιτικός μηχανικός]
