Την οσμή που βρίσκεται ακόμη και σε μια σταγόνα νερού σε μια πισίνα ολυμπιακών διαστάσεων μπορεί να εντοπίσει ένας σκύλος, σύμφωνα με τους επιστήμονες, που έχουν αναγνωρίσει ότι η όσφρηση των σκύλων είναι το στοιχείο που κάνει τη διαφορά και τους καθιστά πολύτιμους συνεργάτες περιβαλλοντικών φορέων στον εντοπισμό δολωμάτων στη φύση αλλά και ναρκωτικών και όπλων στις έρευνες της αστυνομίας.
«Μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί στην επιστήμη εργαλείο που να μπορεί να αντικαταστήσει την όσφρηση του σκύλου», επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δημοσθένης Μουμιάδης, Εφαρμοσμένος Συμπεριφοριστής Ζώων από την Ακαδημία Εκπαιδευτών Σκύλων Kynagon. Ο ίδιος ξεκίνησε το 2016 την εκπαίδευση σκύλων για δηλητήρια στην Ελλάδα και μέχρι σήμερα έχουν εκπαιδευτεί οκτώ, που δραστηριοποιούνται στη Σταυρούπολη Ξάνθης, την Ορεστιάδα, την Πίνδο, τη Δράμα και τις Πρέσπες αλλά και την Κύπρο.
Σε ό,τι αφορά τις φόλες και τα δηλητηριασμένα δολώματα, ο κ. Μουμιάδης επισημαίνει ότι δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα η κατάσταση την τελευταία δεκαετία καθώς, όπως λέει, «αυτοί που κάνουν αυτό το έγκλημα συνεχίζουν να το κάνουν -και σε κάποιες περιοχές περισσότερο, όπως η Κύπρος». Ο ίδιος αναφέρεται στα τελευταία περιστατικά που σημειώθηκαν στη Δαδιά, όπου η κατάσταση ήταν πολύ άσχημη και πεθάναν πάρα πολλά ζώα. «Τα σκυλιά μας είχαν μόλις τελειώσει την εκπαίδευση και πήγαν εκεί, δούλεψαν μαζί με τους χειριστές επιτυχημένα, και βρεθήκαν αρκετές ποσότητες», προσθέτει.
Για τη δική του εκπαίδευση σχολιάζει ότι σπούδασε εφαρμοσμένο συμπεριφορισμό στην Αγγλία και ασχολήθηκε με την εκπαίδευση σκύλων στη Θεσσαλονίκη και στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. «Αρχικά, μου έγινε μια πρόταση από την Ορνιθολογική Εταιρεία Ελλάδος για να εκπαιδεύσουμε έναν σκύλο στα δηλητήρια. Τότε δεν ήξερα τι ακριβώς ήταν αυτό, υπήρχαν μόνο κάποιοι που ασχολούνταν με το συγκεκριμένο αντικείμενο στην Ισπανία και την Ουγγαρία. Το ξεκινήσαμε πειραματικά, πήγε πάρα πολύ καλά και μετά δουλέψαμε και άλλα σκυλιά. Πλέον δουλεύουμε με χειριστές από διάφορους οργανισμούς ή ιδιώτες που επιθυμούν να εκπαιδευτούν», σχολιάζει.
Πώς εκπαιδεύονται οι σκύλοι
Η εκπαίδευση των σκύλων για τον εντοπισμό δηλητηριασμένων δολωμάτων αρχίζει με τον εντοπισμό μιας οσμής, η οποία όμως μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη, αν ο σκύλος τη μυρίζει συνεχώς. Για να προφυλαχθεί το ζώο από ένα τέτοιο ενδεχόμενο, χρησιμοποιούνται μικρές ποσότητες, ενώ για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης χρησιμοποιούνται διαφορετικές γεύσεις και ποσότητες από φαγητά.
«Θέλει πολλή δουλειά, σταδιακή εκπαίδευση, προσοχή να μην γίνονται λάθη, εφαρμογή των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων ώστε να μην κινδυνέψει ο σκύλος. Μόλις τη μυρίσει την τροφή, κάθεται και περιμένει», λέει και συμπληρώνει: «Η εκπαίδευση ενός σκύλου γίνεται όπως γίνεται η εκπαίδευση σε οποιαδήποτε συμπεριφορά. Όλες οι συμπεριφορές έχουν τις ίδιες αρχές μάθησης. Η εκμάθηση της συμπεριφοράς από έναν σκύλο πρέπει να συντηρείται και να εξασκείται από τους χειριστές ώστε να υπάρχουν υψηλά αποτελέσματα σε βάθος χρόνου». Σε γενικές γραμμές, η εκπαίδευση ξεκινάει από την ηλικία των 6 μηνών για τους σκύλους και ολοκληρώνεται σε ηλικίες από 12 ως 14 μηνών.
Εκτός από την εκπαίδευση στα δολώματα, η ακαδημία αναλαμβάνει εκπαίδευση σκύλων για την αντιμετώπιση προβλημάτων συμπεριφοράς, φοβιών, επιθετικότητας και στρες αλλά και για την προετοιμασία τους για διαγωνισμούς και εκθέσεις στο εξωτερικό, φρίσμπι, υπακοή, έρευνα και διάσωση.
Ομοιότητα με τους ανθρώπους
Ο κ. Μουμιάδης επισημαίνει ότι υπάρχει μια ομοιότητα στην εκπαίδευση σκύλων και την εκμάθηση συμπεριφορών από ανθρώπους ηλικίας 3 έως 5 ετών. Όπως λέει, «οτιδήποτε κάνει ένα ον, άνθρωπος ή σκύλος ή πουλί ή οτιδήποτε άλλο, το κάνει για κάποιο λόγο, για το κίνητρο. Από εκεί και πέρα, στην εκπαίδευση συμπεριφορών υπάρχει η ενίσχυση της συμπεριφοράς, η επιβράβευση με την ικανοποίηση του κινήτρου, δηλαδή την ικανοποίηση μιας ανάγκης κάποια δεδομένη στιγμή αλλά και η τιμωρία, που μπορεί να έχει διαφορετικές εκδοχές, όπως η πρόληψη του περιβάλλοντος ώστε να μην εκδηλώνονται οι αρνητικές συμπεριφορές και να μπορούν να ενισχυθούν οι θετικές συμπεριφορές ή η αφαίρεση του κινήτρου και της επιβράβευσης. Σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται η χρήση βίας, η οποία ουσιαστικά προκαλεί στρες, ανεβάζει την κορτιζόνη και σταματά, αναχαιτίζει τη διαδικασία της μάθησης».
Ως επιβράβευση χρησιμοποιείται κάποιο φαγητό, παιχνίδι, υλικό για μάσηση, ή ένα χάδι ώστε το ζώο να νιώσει ασφάλεια.
Πάρα πολύ καλοί συνεργάτες
Από την άλλη πλευρά, οι σκύλοι μαθαίνουν πολύ γρήγορα, είναι πολύ καλοί συνεργάτες στην αναζήτηση δολωμάτων, αλλά και άλλων ουσιών, όπως τα ναρκωτικά, και χαίρονται πάρα πολύ, όταν συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. «Νιώθουν χαρούμενοι που βγαίνουν στο πεδίο. Ψάχνουν με τους χειριστές τους, οι οποίοι είναι και η οικογένειά τους, η παρέα τους. Βγαίνουν βόλτα και ψάχνουν να βρουν τα δηλητήρια. Για εκείνους, όλο αυτό είναι χαρά είναι αυτοσκοπός. Θέλουν, τρελαίνονται να το κάνουν», υπογραμμίζει. Παράλληλα, η βοήθεια που προσφέρουν είναι πολύ μεγάλη καθώς οι άνθρωποι μπορεί να βλέπουν πάρα πολύ καλά και να εντοπίζουν με το μάτι τα δολώματα στις περιπολίες, αλλά μόνο οι σκύλοι μπορούν να κάνουν εκκαθάριση περιβάλλοντος.
Το επόμενο βήμα στην εκπαίδευση των σκύλων είναι ο εντοπισμός καρκινικών κυττάρων σε ανθρώπους. «Δώσαμε έναν σκύλο σε γιατρό που εργάζεται σε κέντρο έρευνας στην Ολλανδία για να εντοπίζει καρκινικά κύττταρα σε ανθρώπους. Στο εξωτερικό γίνονται αυτά τα πράγματα. Σκύλοι μπορούν να μυρίσουν τις ορμόνες των ανθρώπων και να αντιληφθούν το στρες, το ζάχαρο στο αίμα οπότε να βοηθήσουν έναν άνθρωπο που παρουσιάζει υπογλυκαιμία ή υπεργλυκαιμία. Η οσμή τους κάνει τη διαφορά», σημειώνει χαρακτηριστικά.
