*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
«Υπάρχει μεγάλη αγωνία, ένα άγχος για την επόμενη μέρα για το μέλλον της κτηνοτροφίας και των κτηνοτρόφων».
Με αυτά τα λόγια κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ο Καθηγητής του Τμήματος Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Γεώργιος Αρσένος για την κατάσταση που επικρατεί στον κλάδο με την επιζωοτία της ευλογιάς των προβάτων και τις νέες προκλήσεις που αναδεικνύονται από τον αφθώδη πυρετό στο νησί της Λέσβου.
Όπως εξήγησε σε τηλεφωνική μας συνομιλία με αφορμή το Ομόφωνο Ψήφισμα που εξέδωσε την Παρασκευή η συνέλευση του τμήματος Κτηνιατρικής Σχολής Επιστημών Υγείας του ΑΠΘ: «Η εικόνα που επικρατεί είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Το ψήφισμα εκδόθηκε επειδή, δύο χρόνια μετά, η κατάσταση εξακολουθεί να παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, με σοβαρές συνέπειες για τον κτηνοτροφικό κόσμο.
Έντονος είναι ο προβληματισμός σχετικά με την ανασύσταση των κοπαδιών, ενώ πολλοί κτηνοτρόφοι βρίσκονται εδώ και δύο χρόνια χωρίς εισόδημα και χωρίς εργασία. Πρόκειται για ανθρώπους με οικογένειες, παιδιά και αυξημένες υποχρεώσεις, οι οποίοι επιθυμούν να παραμείνουν στο επάγγελμά τους. Ωστόσο, η πολιτική που ακολουθείται σήμερα, αντί να τους στηρίζει, τους οδηγεί ουσιαστικά στην εγκατάλειψη της κτηνοτροφίας».
Ο ίδιος ανέφερε πως με το ψήφισμα που εξέδωσαν αποφάσισαν να πάρουν θέση αναλογιζόμενοι και το ρόλο του ΑΠΘ ως δημόσιου πανεπιστήμιου αλλά και την υποχρέωση που έχουν απέναντι στην κτηνοτροφία της χώρας.
«Ζητάμε συγκεκριμένες δράσεις. Κατ’ αρχήν ζητάμε από την πολιτεία να ακούσει τους ειδικούς της Κτηνιατρικής σχολή του ΑΠΘ. Μέχρι σήμερα δεν έχει έρθει κάποιος από το υπουργείο να συζητήσει σοβαρά για το τι κάνουμε, πού πάμε, ποιο είναι το μέλλον. Η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη ειδικά για τους κτηνοτρόφους που βιώνουν το πρόβλημα».
Δημιουργία θεσμικού φορέα
Παράλληλα επισήμανε πως υπάρχουν επιπτώσεις και στο εμπόριο. «Όποια γαλακτοβιομηχανία κι αν καλέσετε θα σας πει ότι αυτή την στιγμή έχει τρομακτικό πρόβλημα στο να βρει πρώτη ύλη: γάλα. Όλο αυτό μετακυλάται στην πραγματική οικονομία της χώρας με αυξήσεις.
Η έλλειψη πρώτης ύλης δεν αποτελεί πρόβλημα μόνο για τους κτηνοτρόφους. Δημιουργεί σημαντικές επιπτώσεις σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας του γάλακτος, από την παραγωγή έως τη μεταποίηση και τη διάθεση των προϊόντων στον καταναλωτή.
Το μεγάλο ζήτημα που ανέδειξαν οι πρόσφατες επιζωοτίες είναι ότι στον τομέα της κτηνοτροφίας συχνά εφαρμόζονται αποσπασματικά μέτρα, χωρίς μια συνολική και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Μέσα από το ψήφισμά μας ζητούμε τη δημιουργία ενός θεσμικού φορέα, ενός σταθερού σημείου διαλόγου, όπου οι κτηνοτρόφοι και οι εκπρόσωποί τους θα μπορούν να συνεργάζονται ουσιαστικά με την πολιτεία.
Η κτηνοτροφία δεν έχει πολιτικό χρώμα. Είναι ένας κρίσιμος παραγωγικός κλάδος που αφορά ολόκληρη την κοινωνία. Για αυτό ζητούμε τη θεσμοθέτηση ενός οργάνου στο οποίο θα συμμετέχουν οι παραγωγοί, η επιστημονική κοινότητα, οι θεσμικοί φορείς και η γαλακτοβιομηχανία — όλοι όσοι εμπλέκονται στην αξιοποίηση της πρώτης ύλης και στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας για το ελληνικό γάλα».
«Μεταφέρουμε την αγωνία των κτηνοτρόφων που έχουν χάσει τα κοπάδια τους»
Κληθείς να σχολιάσει τα αίτια της σημερινής κατάστασης είπε πως αυτό «είναι αποτέλεσμα πολλών παραμέτρων. Ας χρησιμοποιήσουμε ένα απλό παράδειγμα: μια μικρή φωτιά, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα και ενισχυθεί από τον αέρα, μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφική πυρκαγιά. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με την ευλογιά και τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο. Η αρχική αντίδραση ήταν πολύ μικρότερης κλίμακας από αυτή που απαιτούσε η σοβαρότητα του προβλήματος.
Παράλληλα, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες της χώρας έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά. Σε πολλές περιπτώσεις οι οργανικές θέσεις παραμένουν κενές και αυτή η έλλειψη δεν μπορεί να καλυφθεί από τη μια ημέρα στην άλλη. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο και μια ξεκάθαρη πολιτική αντιμετώπιση του προβλήματος.
Για την εικόνα στη Λέσβο, η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα ανησυχητική. Όπως και πριν από δύο μήνες, εξακολουθούν να καταγράφονται νέα κρούσματα καθημερινά, ακόμη και σε περιοχές όπου είχαν ήδη πραγματοποιηθεί έλεγχοι.
Σε ό,τι αφορά τον συνολικό αριθμό των κρουσμάτων και των ζώων που έχουν θανατωθεί, τα επίσημα στοιχεία δίνονται ανά διαστήματα από το αρμόδιο υπουργείο. Το ουσιαστικό ερώτημα όμως είναι άλλο: μέχρι πότε θα συνεχίσουμε αυτή τη διαδικασία; Ποιος είναι ο τελικός στόχος; Θα φτάσουμε στο σημείο να χαθεί ολόκληρο το ζωικό κεφάλαιο;
Μεταφέρουμε την αγωνία των κτηνοτρόφων που έχουν χάσει τα κοπάδια τους και περιμένουν μια σαφή απόφαση, ώστε να μπορέσουν να ξαναχτίσουν την παραγωγή τους. Κάθε εβδομάδα δίνεται μια νέα παράταση και πλέον έχει οριστεί η 31/12/26. Όμως αυτή η ημερομηνία για εκείνους σημαίνει απώλεια ακόμη μιας παραγωγικής χρονιάς.
Η αντικατάσταση των ζώων και η επανεκκίνηση της παραγωγής θα πρέπει να γίνει εγκαίρως. Διαφορετικά, είναι σαν να στέλνουμε το μήνυμα στους ανθρώπους αυτούς ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν το επάγγελμά τους».
Κρίσιμοι οι επόμενοι δύο μήνες
Κατά τον ίδιο: «Δεν έχουμε αντιμετωπίσει το ζήτημα με την προσοχή και τη σοβαρότητα που απαιτεί. Ήδη χάνεται μια νέα γενιά ανθρώπων που δεν θα επιστρέψει εύκολα στην κτηνοτροφία. Και σταδιακά θα βρεθούμε μπροστά στο ερώτημα: ποια προϊόντα θα καταναλώνουμε στη χώρα μας; Θα συνεχίσουμε να τα παράγουμε ή θα εξαρτόμαστε από εισαγωγές;
Μέσα σε αυτή τη μεγάλη αγωνία βρισκόμαστε καθημερινά σε επαφή με τους παραγωγούς. Στο ψήφισμά μας μεταφέρουμε επίσης την ανησυχία της επιστημονικής κοινότητας για την πορεία της κατάστασης. Ζητούμε ένα σαφές σχέδιο: ποιος είναι ο στόχος, ποια είναι τα επόμενα βήματα και ποια μέτρα θα εφαρμοστούν.
Αυτός ο σχεδιασμός πρέπει να γίνει με τη συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων. Είναι το αυτονόητο και θα έπρεπε ήδη να έχει γίνει.
Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα κρίσιμο περιθώριο δύο μηνών για να στηρίξουμε όσους παραγωγούς θέλουν να παραμείνουν στην κτηνοτροφία και να συνεχίσουν να έχουν ζώα. Αυτούς πρέπει να βοηθήσουμε τώρα. Διαφορετικά, θα τους χάσουμε και μαζί τους θα χάσουμε ένα σημαντικό κομμάτι της παραγωγικής βάσης της χώρας. Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Προσπαθούμε να πείσουμε υπουργείο και υπηρεσίες πως πρέπει να ληφθούν αποφάσεις με βάση όλα τα επιστημονικά δεδομένα. Οι συνάδερφοί μας είναι στην διάθεση της πολιτείας. Να καθίσουμε σε ένα τραπέζι και να κάνουμε έναν αντικειμενικό διάλογο για να δούμε τι θα γίνει. Και αν χρειαστεί αντιπροσωπεία να συνομιλήσει με συναδέρφους από την Ευρώπη. Πρέπει να βρούμε λύση να μην συνεχιστεί αυτή η κατάσταση από την οποία όλοι βγαίνουν χαμένοι».
Τι αναφέρεται στο ψήφισμα
Στο ψήφισμα τονίζεται πως: «παρά τις υπεράνθρωπες προσπάθειες των κτηνιατρικών υπηρεσιών, η επιζωοτία εξακολουθεί να προκαλεί ερωτήματα ως προς την πραγματική έκταση και τη δυναμική της σε διάφορες περιοχές της χώρας. Η πρόσφατη μείωση των κρουσμάτων αποτελεί θετική εξέλιξη, η οποία όμως πρέπει να αξιολογείται με προσοχή και να ερμηνεύεται στη βάση αξιόπιστων επιδημιολογικών δεδομένων. Η ακριβής αποτύπωση της επιδημιολογικής εικόνας της επιζωοτίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ορθή λήψη αποφάσεων και τον αποτελεσματικό σχεδιασμό των μέτρων ελέγχου».
Όπως τονίζεται: «το Τμήμα Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, θεωρεί απολύτως αναγκαία την ενεργητική επιδημιολογική επιτήρηση μέσω συστηματικών δειγματοληψιών και εργαστηριακών ελέγχων σε αντιπροσωπευτικό αριθμό εκτροφών σε όλες τις περιοχές της χώρας, ανεξαρτήτως της παρουσίας κλινικών συμπτωμάτων. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη καταγραφή της επιδημιολογικής εικόνας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που έχουν μέχρι σήμερα εφαρμοστεί, καθώς και τον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων για την αντιμετώπιση της κρίσης. Η ελληνική αιγοπροβατοτροφία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρούς κινδύνους αποδυνάμωσης των θεμελίων της, καθώς χιλιάδες κτηνοτρόφοι βιώνουν παρατεταμένη οικονομική και επαγγελματική αβεβαιότητα και προβληματίζονται για το μέλλον των εκτροφών τους. Όσο παρατείνεται η σημερινή κατάσταση, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα και χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο επανεκκίνησης της παραγωγής, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οριστικής εγκατάλειψης του επαγγέλματος από σημαντικό αριθμό κτηνοτρόφων. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σήμερα δεν είναι μόνο να χαθούν περισσότερα ζώα. Είναι να χαθούν οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι. Μπορεί η ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου να είναι δύσκολη υπόθεση, αλλά πολύ δυσκολότερη και σε πολλές περιπτώσεις αδύνατη, καθίσταται πλέον η ανασύσταση του ανθρώπινου δυναμικού της ελληνικής κτηνοτροφίας. Η απώλεια ανθρώπινου δυναμικού από τον κλάδο, ιδιαίτερα νέων παραγωγών, συνιστά απειλή με μακροχρόνιες συνέπειες για την ελληνική ύπαιθρο, την παραγωγή τροφίμων και την εθνική οικονομία. Για τον λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητη η άμεση εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου εθνικού σχεδίου ανασύστασης των εκτροφών και επανεκκίνησης της παραγωγικής δραστηριότητας, με σαφή χρονοδιαγράμματα, τεχνική υποστήριξη και επαρκή οικονομική ενίσχυση των κτηνοτρόφων.
Ταυτόχρονα, η πρόσφατη επιζωοτία του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο αποδεικνύει ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με διαρκείς απειλές από σοβαρά μεταδοτικά νοσήματα των παραγωγικών ζώων. Η εξέλιξη αυτή καθιστά επιτακτική την ανάγκη ενίσχυσης του ανθρώπινου δυναμικού και της ετοιμότητας των κτηνιατρικών υπηρεσιών. Η εμπειρία από τη διαχείριση της ευλογιάς και οι νέες προκλήσεις που ανακύπτουν από τον αφθώδη πυρετό, αναδεικνύουν την ανάγκη μιας ρεαλιστικής, ευέλικτης και επιστημονικά τεκμηριωμένης προσέγγισης στη διαχείριση των λοιμωδών νοσημάτων των παραγωγικών ζώων. Τα μέτρα που λαμβάνονται πρέπει να είναι αποτελεσματικά ως προς τον περιορισμό της διασποράς των νοσημάτων, αλλά ταυτόχρονα εφαρμόσιμα στις πραγματικές συνθήκες των ελληνικών εκτροφών και συμβατά με τη διατήρηση της βιωσιμότητάς τους(…).
Είναι απαραίτητο να ληφθούν υπόψη οι πιθανές επιπτώσεις οποιασδήποτε μελλοντικής στρατηγικής στη διακίνηση και εξαγωγή προϊόντων ζωικής προέλευσης και ειδικότερα της φέτας, η οποία αποτελεί εθνικό προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας και βασικό πυλώνα της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας. Η προστασία του ζωικού κεφαλαίου και η διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της φέτας δεν θα πρέπει να αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Αντιθέτως, απαιτείται συντονισμένη εθνική και ευρωπαϊκή στρατηγική που θα επιτρέπει την επίτευξη και των δύο».
Η Συνέλευση του Τμήματος Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου καλεί την Πολιτεία και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να προχωρήσουν στα παρακάτω:
• στην ενίσχυση της ενεργητικής επιδημιολογικής επιτήρησης και της συστηματικής συλλογής και αξιολόγησης δεδομένων για την ευλογιά των αιγοπροβάτων σε εθνικό επίπεδο,
• στην εκπόνηση και δημοσιοποίηση ολοκληρωμένου εθνικού σχεδίου ανασύστασης των εκτροφών που το ζωικό κεφάλαιο θανατώθηκε και επανεκκίνησης της παραγωγικής δραστηριότητας,
• στη θεσμοθέτηση ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ της Πολιτείας, των κτηνοτρόφων, των εκπροσώπων της γαλακτοβιομηχανίας και της επιστημονικής κοινότητας για τον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας,
• στην αξιολόγηση όλων των διαθέσιμων επιστημονικά τεκμηριωμένων μέτρων διαχείρισης της ευλογιάς και του αφθώδους πυρετού, με γνώμονα την αποτελεσματικότητα, αλλά και τη βιωσιμότητα των εκτροφών,
• στην ανάληψη πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο για διαβούλευση με αντικείμενο τη διασφάλιση της εμπορικότητας των προϊόντων ζωικής προέλευσης και κυρίως της φέτας.
Το Τμήμα Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου παραμένει στη διάθεση της Πολιτείας και όλων των εμπλεκόμενων φορέων του κτηνοτροφικού οικοσυστήματος για την παροχή επιστημονικής γνώσης και τεκμηρίωσης, με στόχο την αποτελεσματική προστασία της υγείας των ζώων, τη στήριξη της ελληνικής κτηνοτροφίας και τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης του πρωτογενούς τομέα».
