Θεσσαλονίκη: Εργαστήρι ιστορίας και συλλογικής μνήμης για τα Τροχιοδρομικά

Διαδραστικό εργαστήρι με τη συμμετοχή κατοίκων της γειτονιάς των Τροχιοδρομικών και πέριξ αυτής στη Θεσσαλονίκη, αρχιτεκτόνων και αρχαιολόγων - πολιτιστικών διαχειριστών θα πραγματοποιηθεί αύριο, 27 Σεπτεμβρίου 2026 στο πλαίσιο του εορτασμού του θεσμού «Ευρωπαϊκές ημέρες πολιτιστικής κληρονομιάς 2026».

 Στόχος είναι η ενημέρωση των κατοίκων γύρω από την αρχιτεκτονική αξία των Τροχιοδρομικών, το ιστορικό πλαίσιο του μοντερνισμού, το έργο του Άρη Κωνσταντινίδη και τη θέση του στην ιστορία της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα καθώς και τις σύγχρονες προσεγγίσεις στην προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς υπό την πίεση της κλιματικής αλλαγής και στο πλαίσιο της βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας των πόλεων. Από την άλλη, στόχος είναι η ανάδειξη της ιστορίας των Τροχιοδρομικών μέσα από την καταγραφή των βιωμένων εμπειριών των κατοίκων τους, την τεκμηρίωσή τους μέσα από τη συλλογή υλικών μαρτυριών και την επανερμηνεία της.

Tο συγκρότημα εργατικών κατοικιών γνωστό ως “Τροχιοδρομικά” χτίστηκε σε σχέδια του μοντερνιστή αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη (1913 - 1993) από τον Οργανισμό Εργατικών Κατοικιών μεταξύ των ετών 1955-1957 (Κωνσταντινίδης 1981, σελ. 74). Πρόκειται για ένα σχετικά άγνωστο έργο, δείγμα ενός μη διαδεδομένου τύπου μεταπολεμικής μοντέρνας αρχιτεκτονικής και πιθανώς το δεύτερο μοναδικό διασωθέν μέχρι σήμερα υλοποιημένο έργο του Κωνσταντινίδη στην περιοχή της Θεσσαλονίκης.

Στη δράση τα Τροχιοδρομικά αντιμετωπίζονται όχι απλά ως αρχιτεκτονικά κελύφη, αλλά ως ίχνη συλλογικών εμπειριών, κοινωνικών σχέσεων και ιστορικών μετασχηματισμών. Ο Άρης Κωνσταντινίδης εξάλλου έλεγε ότι έκτιζε "δοχεία ζωής".

Η εκδήλωση απευθύνει ανοιχτή πρόσκληση στους κατοίκους που επιθυμούν να συμμετέχουν. Κατά την ημέρα και ώρα της εκδήλωσης, στη διάρκεια του πρώτου μέρους, προτείνεται η συγκέντρωση των συμμετεχόντων σε ένα προκαθορισμένο χώρο (προτεινόμενοι χώροι: πλατεία Αγίας Κυριακής, Ι.Ν. Αγίας Κυριακής, 4ο Δημοτικό Σχολείο Πυλαίας, εντός της γειτονιάς των Τροχιοδρομικών), ώστε να συζητηθούν η αρχιτεκτονική και ιστορική αξία των Τροχιοδρομικών με τη βοήθεια εποπτικών μέσων, αρχειακού υλικού, εικόνων και σχεδίων, και να μοιραστούν οι συμμετέχοντες τις οικογενειακές και προσωπικές τους ιστορίες γύρω από τη ζωή στη γειτονιά και την εμπειρία του χώρου. Κατά το δεύτερο μέρος της εκδήλωσης, θα πραγματοποιηθεί περίπατος στον οικισμό προκειμένου να γίνει επιτόπια παρατήρηση των αρχιτεκτονικών μορφών αλλά και να κινητοποιηθούν περαιτέρω οι μνήμες των κατοίκων. Κατά το τρίτο μέρος και καταληκτικό της εκδήλωσης, θα δοθούν φόρμες αξιολόγησης στους συμμετέχοντες ώστε να κατανοήσουμε το ενδιαφέρον τους, τα κίνητρα της συμμετοχής τους.

Το εργαστήρι πραγματοποιείται από την Εταιρεία Συμβούλων Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΕΣΔΙΑΠΟK), σε συνεργασία με την κ. Μαρία Γεωργίου – αρχιτέκτονα, το Studio Mneme και Heritagent.

Η εκδήλωση οργανώνεται με τη συμβουλευτική συνεργασία της MONUMENTA. Στη διοργάνωση θα κληθεί να συμβάλει η ομάδα Facebook Πρωτοβουλία κατοίκων για την περιοχή Τροχιοδρομικών - Χαριλάου.