">
«Όσο η λαλιά των προγόνων μας ακούγεται στα χείλη των παιδιών μας, ο Πόντος δεν θα αποτελεί μόνο μια χαμένη πατρίδα της Ιστορίας. Θα παραμένει μια ζωντανή πατρίδα της ψυχής, της γλώσσας και του πολιτισμού μας».
Με τα παραπάνω λόγια ο Φιλόλογος Γιάννης Λαζαρίδης που είναι και Γενικός Γραμματέας Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών, επισήμανε την σημασία διατήρησης της Ποντιακής διαλέκτου.
Ο ίδιος μιλώντας στο «ΤyposThes» με αφορμή την εκδήλωση «Διάλεκτος του Πόντου – Χθες, σήμερα, αύριο», που θα γίνει την Τετάρτη 11/11 στις 19:30, στο Αμφιθέατρο «Σταύρος Κουγιουμτζής» στο Δημαρχείο Πανοράματος από το Δήμο Πυλαίας – Χορτιάτη σε συνεργασία με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ποντίων Εκπαιδευτικών, τόνισε την σημασία της διδασκαλίας, της γραφής, αλλά και της μελέτης. Παράλληλα δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στην μετάδοση της διαλέκτου στους νέους. Αναφέρθηκε στο έργο του Συνδέσμου Εκπαιδευτικών.
Η αυριανή εκδήλωση περιλαμβάνει την ενότητα «Το χθες» με την καθηγήτρια φιλόλογο και συγγραφέα Γιώτα Ιωακειμίδου, ένα θεατρικό δρώμενο με την καθηγήτρια Αγγλικών και συγγραφέα Γιούλη Γεωργιάδου και τον καθηγητή φιλόλογο Γιάννη Λαζαρίδη καθώς και την ενότητα «Το σήμερα – Το αύριο» με ομιλητή τον Γιάννη Λαζαρίδη.
«Η γλώσσα μ’ έν’ η ψυ μ’. Για εμάς τους Έλληνες του Πόντου η γλώσσα μας είναι η ψυχή μας. Γιατί είναι η απόδειξη της συνέχειας του απανταχού Ελληνισμού. Ζωντανή γλώσσα, σημαίνει μνήμη, σημαίνει πολιτισμός. Για όλα αυτά, η πρωτοβουλία του Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών είναι εξαιρετικά σημαντική. Ο ξεριζωμός από την πατρώα γη έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στο dna μας. Ο Δήμος μας που γεννήθηκε από Ποντίους πρόσφυγες και φιλοξένησε τον πόνο αλλά και τη δημιουργικότητά τους, δεν θα μπορούσε παρά να αγκαλιάσει την συγκεκριμένη εκδήλωση, η οποία δείχνει τον δρόμο στα παιδιά μας. Γιατί η Ιστορία δεν είναι παρελθόν, είναι παρόν, είμαστε εμείς και το μέλλον μας» δηλώνει σχετικά ο Δήμαρχος Πυλαίας-Χορτιάτη και Πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας, Ιγνάτιος Καϊτεζίδης.
Από την πλευρά της η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Τουρισμού, Βίκυ Κανέλλου, σημειώνει: «Μέσα στη γλώσσα ζουν οι ιστορίες, τα τραγούδια και οι εμπειρίες μας. Με άλλα λόγια, οι πραγματικοί θησαυροί των παππούδων, των γιαγιάδων, των γονιών και των παιδιών μας. Με τη συνεργασία του Πανελλήνιου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών, αναδεικνύουμε αυτόν τον πλούτο και προσκαλούμε μικρούς και μεγάλους να τον γνωρίσουν».
-Πόσο ζωντανή είναι η ποντιακή διάλεκτος;
-Η Ποντιακή διάλεκτος αποτελεί μία από τις πιο ζωντανές και ιδιότυπες διαλέκτους της ελληνικής γλώσσας. Φέρει έντονα τα ίχνη της αρχαίας ιωνικής και της αττικής ελληνικής, εμπλουτισμένα με στοιχεία από τη μεσαιωνική ελληνική, αλλά και δάνεια από γλώσσες με τις οποίες συνυπήρξε ιστορικά (τουρκικά, περσικά, καυκάσια, αρμενικά ιδιώματα κ.ά.).
Σήμερα, η Ποντιακή δεν είναι απλώς ένα γλωσσικό κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ένα σημαντικό στοιχείο πολιτισμικής ταυτότητας των ανθρώπων που την ομιλούν. Η Ποντιακή διάλεκτος μιλιέται κυρίως:
Στην Ελλάδα από απογόνους Ποντίων, κυρίως στη Μακεδονία (Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Σέρρες, Πέλλα, Ημαθία), στη Θράκη, αλλά και σε αστικά κέντρα όπως η Αθήνα.
Στη διασπορά σε χώρες όπου εγκαταστάθηκαν Πόντιοι μετά τον ξεριζωμό, όπως η Γερμανία, η Αυστραλία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς.
Στον Εύξεινο Πόντο (Μαύρη Θάλασσα) σε περιοχές της ΒΑ Τουρκίας (Τραπεζούντα, Όφεως, Σούρμενα, Τόνια) μιλιέται ακόμη και σήμερα από μουσουλμανικούς πληθυσμούς ελληνικής καταγωγής μια μορφή της ποντιακής, γνωστή ως «Ρωμαίικα».
Στη νότια Ρωσία και τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, στην Χερσόνησο της Κριμαίας και την Ουκρανία, στη Γεωργία κ.ά..
Δεν υπάρχουν απολύτως ακριβή στατιστικά στοιχεία, ωστόσο στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι δεκάδες έως εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατανοούν την Ποντιακή, ενώ δυστυχώς κατά πολύ λιγότεροι τη μιλούν καθημερινά.
Στην Τουρκία, επίσης αρκετές χιλιάδες άτομα μιλούν τη διάλεκτο προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες.
-Κατά πόσο την γνωρίζουν οι Πόντιοι;
-Η Ποντιακή, σήμερα, ομιλείται κυρίως από απογόνους της πρώτης γενιάς και χρησιμοποιείται κυρίως σε τραγούδια και μοιρολόγια, στο ποντιακό θέατρο, σε λαογραφικά και γλωσσολογικά έργα. Ωστόσο, ενώ έχει καταγραφεί, τείνει προς εξαφάνιση, εάν δεν ομιληθεί. Είναι, λοιπόν, ιδιαιτέρως σημαντικά τα γραπτά εργαλεία, γιατί δίχως αυτά, η γνώση μένει μόνο προφορική, πράγμα που μειώνει αισθητά την πιθανότητα εκμάθησης από νεότερους και την ενσωμάτωσή της σε σχολικά ή ανεπίσημα εκπαιδευτικά πλαίσια.
Βέβαια, πολλοί από εμάς μάθαμε, ό,τι μάθαμε από τους παππούδες μας, τις γιαγιάδες, τους γονείς μας. Αυτή η ανάγκη να ακούγεται η γλώσσα είναι αδήριτη. Τα επόμενα 20 χρόνια θα τείνει προς αφανισμό, αφού θα είναι καταγεγραμμένη, αλλά όχι ομιλούσα.
Υπάρχουν, βέβαια, προσπάθειες καταγραφής, λεξικά και μαθήματα, ακόμη και διπλωματικές εργασίες, όπως και η Έδρα Ποντιακών Σπουδών του Α.Π.Θ., που όμως κυρίως ασχολείται με ιστορικές πηγές και έχει ερευνητικό περιεχόμενο. Αξιομνημόνευτο είναι το έργο του Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών που ως επιστημονικό σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με έδρα την Αθήνα και μέλη του εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης απ’ όλη την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό.
Στοχεύει στην ανάδειξη και διδασκαλία της ιστορίας του Πόντου σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, αλλά κυρίως στην ανάδειξη και διάσωση της Ποντιακής Διαλέκτου και προστασία της πολιτιστικής και πνευματικής κληρονομιάς του Πόντου.
Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ποντίων Εκπαιδευτικών για τη προώθηση των στόχων του κατέγραψε την ποντιακή διάλεκτο σε γραπτή μορφή, που είναι κρίσιμη για τη διατήρησή της. Έτσι εξέδωσε το «Νέο Εγχειρίδιο Εκμάθησης της Ποντιακής Διαλέκτου σε ενήλικες», 31 Μαθήματα, δύο εκδόσεις.
-Πόσο σημαντική είναι η διατήρηση της μνήμης και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς;
-Η μνήμη είναι η γέφυρα που συνδέει το χθες με το σήμερα και το αύριο. Ένας λαός που διατηρεί τη μνήμη του γνωρίζει την ιστορική του διαδρομή, αναγνωρίζει τις ρίζες του και αντιλαμβάνεται καλύτερα την πολιτιστική του ταυτότητα.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν περιορίζεται στα μνημεία, στα ιστορικά αρχεία, στα αντικείμενα και στις παραδόσεις. Περιλαμβάνει τη γλώσσα, τη μουσική, τους χορούς, τα τραγούδια, τα ήθη, τα έθιμα, τις αφηγήσεις και τον τρόπο με τον οποίο οι προηγούμενες γενιές αντιλαμβάνονταν και ερμήνευαν τον κόσμο.
Ειδικά για τον Ποντιακό Ελληνισμό, η διατήρηση της μνήμης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ο ξεριζωμός, η προσφυγιά και η αναγκαστική απομάκρυνση από τις πατρογονικές εστίες δημιούργησαν την ανάγκη να διασωθεί ό,τι μπορούσε να μεταφερθεί από τον ιστορικό Πόντο στη νέα πατρίδα.
Και αυτό που μεταφέρθηκε δεν ήταν μόνο οι άνθρωποι. Ήταν η ιστορία τους, η γλώσσα τους, οι συνήθειές τους, η μουσική τους, η συλλογική τους μνήμη.
Η Ποντιακή διάλεκτος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φορείς της ιστορικής και πολιτιστικής συνέχειας του Ποντιακού Ελληνισμού.
Δεν είναι απλώς ένας ιδιαίτερος τρόπος ομιλίας. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος συναισθημάτων, βιωμάτων, αντιλήψεων και πολιτισμικών αναφορών.
Μέσα στις λέξεις της διασώζονται ιστορικά γλωσσικά στοιχεία, γλωσσικές ιδιαιτερότητες, εκφράσεις και σημασίες που αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης επιστημονικής μελέτης.
Μέσα από την Ποντιακή διάλεκτο επιβιώνουν:
Η ιστορική διαδρομή και η συλλογική μνήμη του λαού μας.
Η λαϊκή σοφία, αποτυπωμένη στις παροιμίες και στις παροιμιακές εκφράσεις.
Η προφορική λογοτεχνία, τα παραμύθια, οι θρύλοι και οι αφηγήσεις.
Τα τραγούδια, τα μοιρολόγια και η ιδιαίτερη μουσική μας παράδοση.
Τα ήθη, τα έθιμα και οι κοινωνικές σχέσεις των παλαιότερων γενεών.
Ας αναλογιστούμε κάτι: Όταν χάνεται μια λέξη, δεν χάνεται απλώς ένας γλωσσικός τύπος. Μπορεί να χάνεται μαζί της μια ιστορία, μια συνήθεια, ένα συναίσθημα, μια ολόκληρη αντίληψη ζωής. Γι' αυτό η διάσωση της Ποντιακής Διαλέκτου δεν αποτελεί μια νοσταλγική αναφορά στο παρελθόν. Είναι μια ουσιαστική επένδυση στο μέλλον.
Και εδώ χρειάζεται να τονίσουμε κάτι: Η διάλεκτος δεν διασώζεται όταν απλώς την ακούμε σε μια εκδήλωση ή όταν τη χρησιμοποιούμε σε ένα επετειακό αφιέρωμα. Διασώζεται όταν τη μιλάμε, όταν τη διδάσκουμε, όταν τη γράφουμε, όταν τη μελετούμε και όταν τη μεταδίδουμε στα παιδιά μας.
Η UNESCO αναγνωρίζει τη γλώσσα ως θεμελιώδες μέσο μετάδοσης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και επισημαίνει ότι η εξαφάνιση μιας γλώσσας συνεπάγεται απώλεια πολιτισμικής και πνευματικής γνώσης.
Εδώ θεωρώ ότι βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες ευθύνες της οργανωμένης ποντιακής εκπαιδευτικής κοινότητας. Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ποντίων Εκπαιδευτικών δεν είναι απλώς ένας πολιτιστικός φορέας. Είναι ένας επιστημονικός και εκπαιδευτικός φορέας που μπορεί να συνδέσει την ιστορική μνήμη με τη γνώση, την επιστημονική έρευνα και την οργανωμένη διδασκαλία. Ο ρόλος του μπορεί να αναπτυχθεί σε αρκετά επίπεδα:
α) Εκπαιδευτικό έργο
Η δημιουργία οργανωμένων τμημάτων εκμάθησης της Ποντιακής Διαλέκτου, η παραγωγή κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού και η αξιοποίηση σύγχρονων διδακτικών μεθόδων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διάσωσή της.
β) Επιστημονική τεκμηρίωση
Η συστηματική καταγραφή του λεξιλογίου, της γραμματικής, της σύνταξης, των τοπικών ιδιωμάτων, των παροιμιών και των προφορικών μαρτυριών είναι απαραίτητη, ώστε η διάλεκτος να διασωθεί όχι μόνο ως προφορική παράδοση αλλά και ως επιστημονικά τεκμηριωμένο γλωσσικό κεφάλαιο.
γ) Επιμόρφωση εκπαιδευτικών
Η δημιουργία ενός δικτύου εκπαιδευτικών με εξειδικευμένη γνώση και διδακτική επάρκεια μπορεί να εξασφαλίσει τη συνέχεια και την ποιότητα της διδασκαλίας.
δ) Συνεργασία με την εκπαιδευτική και ακαδημαϊκή κοινότητα
Η συνεργασία με πανεπιστήμια, την πολιτεία, τους δήμους και τους ποντιακούς συλλόγους μπορεί να δημιουργήσει σταθερές εκπαιδευτικές δομές και να ενισχύσει την επιστημονική μελέτη της διαλέκτου.
ε) Προσέγγιση της νέας γενιάς.
Ίσως το σημαντικότερο στοίχημα. Να φέρουμε τα παιδιά και τους νέους κοντά στην Ποντιακή διάλεκτο μέσα από το θέατρο, τη μουσική, το τραγούδι, τα ψηφιακά μέσα, τη δημιουργική γραφή και τη βιωματική μάθηση. Ο Σύνδεσμος έχει ήδη αναπτύξει σχετική δραστηριότητα, μεταξύ άλλων με την έκδοση εγχειριδίου διδασκαλίας της Ποντιακής Διαλέκτου και εκπαιδευτικές συνεργασίες.
Δεν διατηρούμε την πολιτιστική μας κληρονομιά επειδή απλώς τιμούμε τους προγόνους μας. Τη διατηρούμε επειδή θέλουμε να έχουμε τη δυνατότητα να συστήσουμε τον εαυτό μας στους απογόνους μας.
Και ειδικά για την Ποντιακή διάλεκτο:
Όσο η λαλιά των προγόνων μας ακούγεται στα χείλη των παιδιών μας, ο Πόντος δεν θα αποτελεί μόνο μια χαμένη πατρίδα της Ιστορίας. Θα παραμένει μια ζωντανή πατρίδα της ψυχής, της γλώσσας και του πολιτισμού μας.
Θα ήθελα να προσθέσω και κάτι που θεωρώ ουσιαστικό: Η διάσωση της Ποντιακής Διαλέκτου δεν είναι αποκλειστική υπόθεση των Ποντίων. Είναι υπόθεση του ευρύτερου ελληνικού πολιτισμού.
Κάθε διάλεκτος που χάνεται φτωχαίνει τη γλωσσική μας κληρονομιά. Κάθε διάλεκτος που διασώζεται εμπλουτίζει τη συλλογική μας ταυτότητα.
Η μνήμη μάς δίνει ρίζες. Η γλώσσα μάς δίνει φωνή. Η παιδεία μάς δίνει τη δυνατότητα να μεταφέρουμε και τα δύο στο μέλλον.
Αυτή, πιστεύω, πρέπει να είναι και η κεντρική φιλοσοφία του έργου του Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών.
