">
Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΜΠΑΝΗ, Συγγραφέα - Ερευνητή
Ακλουθούν και άλλα έργα, όμοιου περιεχομένου, αλλά μη περιλαμβανόμενα στην συλλογή των «Διαλόγων», σε 20 βιβλία, όπως «Περί ελέους», «Περί ευεργεσιών», «Περί ευδαίμονος βίου» «Επιστολές στον Λουκίλιο» κ.ά. Επίσης σώζονται και 124 επιστολές του, των οποίων όμως αμφισβητείται η γνησιότητα. Το πρόβλημα των επιστολών αυτών συνίσταται στο αν απεστάλησαν πράγματι ή είναι πλασματικές. Το βέβαιο είναι ότι ήταν προορισμένες προς δημοσίευση, διότι δεν ομοιάζουν με οικεία αλληλογραφία. Είναι μάλλον διατριβές επί διαφόρων θεμάτων της στωικής φιλοσοφίας, όπως περί της αληθούς δόξης του φιλοσόφου, περί της περιφρονήσεως του θανάτου, περί της σοφίας, περί της πτωχείας, περί της ευτυχίας κ.λπ. Τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία των επιστολών αυτών είναι οι αναφορές τους στη σύγχρονη ζωή, στα ήθη και τα έθιμα της ρωμαϊκής ζωής. Άλλα έργα του Σενέκα είναι: «Φυσικών ζητημάτων» σε 7 ή πιθανώς 8 βιβλία, που περιλαμβάνουν διάφορες αξιοπερίεργες δοξασίες περί φυσικών φαινομένων (κεραυνού, ανέμου, σεισμών κ.λπ.), η «Αποκολοκύνθωσις», ωραία σάτιρα, σε πεζό λόγο και στίχους, που έχει ως θέμα το θάνατο του Κλαυδίου, στην οποία ο Σενέκας διηγείται την μεταμόρφωση του Κλαυδίου σε κολοκύνθη (το τέλος του έργου έχει απολεσθεί) και οι τραγωδίες: «Ηρακλής μαινόμενος», «Τρωάδες» (ή «Εκάβη»), «Φοίνισσαι», «Μήδεια», «Φαίδρα» (ή «Ιππόλυτος»), «Οιδίπους», «Αγαμέμνων», «Θυέστης» και «Ηρακλής επί της Οίτης» Στα χειρόγραφα συνάπτεται προς τις τραγωδίες αυτές και η τραγωδία «Οκταβία», αγνώστου συγγραφέως, αλλά μεταγενέστερη πάντως του θανάτου του Σενέκα. Παλαιότερα οι τραγωδίες αυτές αποδίδονταν σε άλλον Σενέκα, τον οποίο αποκαλούσαν τραγικό, προς αντιδιαστολή από του φιλοσόφου, σήμερα όμως αυτές ομόφωνα αναγνωρίζονται ως έργα του Σενέκα του φιλοσόφου. Είχε γράψει και διάφορα άλλα απολεσθέντα έργα όπως, λόγους, επιστολές ιστορικές και γεωγραφικές πραγματείες.
Ο Σενέκας ήταν αναμφισβήτητα μεγάλος φιλόσοφος, αλλά παραδίδονταν υπερβολικά στις προτιμήσεις της εποχής του. Στα πεζογραφήματά του αναπτύσσει ως επί το πλείστον διάφορες κοινοτοπίες της στωικής ηθικής. Το ύφος του είναι ευχάριστο και εν πολλοίς πνευματώδες. Οι τραγωδίες του είναι ψυχρές απομιμήσεις των ελληνικών προτύπων, ασκήσεις λογίου μάλλον παρά έργα προορισμένα για το θέατρο. Οι ηθικολογίες σ’ αυτές κατέχουν μεγάλο μέρος, αλλά το ύφος είναι λαμπρό, ο δε λυρισμός, ενίοτε, πλήρης χάριτος.
Ας κρατήσουμε από τη φιλοσοφία του Σενέκα, σαν επίγραμμα, το παρακάτω δίδαγμα, κάτι που στην εποχή μας είναι ξένο προς εμάς, κάτι που μπορεί και από μόνο του να γίνει η πέτρα επάνω στην οποία θα κτίσουμε την ολοκλήρωσή μας.
«Δεν θέλω, Λουκίλιε, να σε απασχολήσω άλλο δεν έχεις ανάγκη από προτροπές. Ένα από τα προτερήματα της αρετής είναι ότι αρκείται στον εαυτό της κι επιμένει. Η αδύναμη φύση είναι ασυνεπής, δίχως σταματημό, μεταμορφώνεται, όχι προς το καλύτερο, αλλά για χάρη αυτής της ίδιας της αλλαγής... Στο μεταξύ, Λουκίλιε, και επειδή σου χρωστώ το σημερινό σου δίδαγμα, θα σου πω εκείνο που με ευχαρίστησε σήμερα στον Εκάτωνα: “Με ρωτάς”, λέει, “ποιά είναι η πρόοδός μου. Άρχισα να γίνομαι φίλος του εαυτού μου”. Πράγματι, προόδευσε πολύ: δεν θα είναι ποτέ πια μόνος. Μάθε, ότι ο φίλος αυτός υπάρχει για όλους τους ανθρώπους».
