">
Γράφει ο Γιώργος Παπαδημητρίου
Σκηνοθεσία: Μισέλ Χαζαναβίσιους
Παίζουν: Ζαν Ντιζαρντέν, Μπερενίς Μπεζό
Διάρκεια: 101’
Αξιολόγηση: **1/2
Προβάλλεται στο Ολύμπιον
Η 6η Οκτωβρίου 1927 έμελλε να αποδειχθεί μία ημερομηνία σημαδιακή για την πορεία και την εξέλιξη της τέχνης του κινηματογράφου. Η ταινία «Ο τραγουδιστής της τζαζ», του Άλαν Κρόσλαντ (Alan Crosland), με πρωταγωνιστή τον Αλ Τζόλσον (Al Jolson) και σε παραγωγή της Warner, κάνει παγκόσμια πρεμιέρα. Μία νέα εποχή ανατέλλει και σηματοδοτεί την -ίσως έως και τις μέρες μας- μεγαλύτερη τομή στην ιστορία αυτής της τέχνης. Οι ταινίες δεν είναι πια βωβές αλλά ομιλούσες. Οι εισπράξεις της ταινίας είναι ιλιγγιώδεις και την επόμενη χρονιά η Warner παρουσιάζει και δεύτερη ομιλούσα ταινία, με τον παραπλήσιο τίτλο «Ο τρελός τραγουδιστής». Το νερό έχει μπει στο αυλάκι και με συνοπτικές διαδικασίες τα πάντα γκρεμίζονται και χτίζονται από την αρχή. Κάθε κεφάλαιο που ανοίγει με λάμψη προϋποθέτει και ένα αντίστοιχο που κλείνει με πάταγο και ο κανόνας ίσχυσε και σε αυτή την περίπτωση. Υπέρλαμπροι σταρ της βωβής εποχής καταποντίστηκαν με αστραπιαίες διαδικασίες είτε γιατί δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα είτε επειδή το star system τους απέβαλε μονομιάς αναζητώντας φρέσκα πρόσωπα και είδωλα.
Ο σκηνοθέτης Μισέλ Χαζαναβίσιους πατάει πάνω σε αυτό το νοσταλγικό έδαφος για να χτίσει μία παλιομοδίτικη πρωτοτυπία, μία ρετρό καινοτομία. Εξιστορώντας τον βίο ενός αστέρα του βωβού κινηματογράφου (με όνομα που παραπέμπει στον Ροδόλφο Βαλεντίνο και μουστάκι που φέρνει στο νου τον Ντάγκλας Φέρμπανκς) επιλέγει να ακολουθήσει τη φόρμα της ζωής του ήρωά του, δηλαδή αυτή της βωβής ταινίας, εγχείρημα εξ ορισμού ενδιαφέρον. Βλέποντας την ταινία, αναρωτιόμουν τι μορφή θα είχε ένα ανάλογο tribute πχ σε κάποιον Σοβιετικό σκηνοθέτη (βλέπε Αϊζενστάιν) των χρόνων μεταξύ της Οκτωβριανής Επανάστασης (1917) και της εγκαθίδρυσης του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού (1935) ή σε ένα Γερμανό ηθοποιό (βλέπε Εμίλ Γιάνινγκς) που μεσουράνησε στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης (1919-1933). Μία ταινία εν έτει 2012 δηλαδή, γυρισμένη εξ ολοκλήρου με τη μέθοδο του ιδεολογικού μοντάζ των ατραξιόν ή των διδαχών του γερμανικού εξπρεσιονισμού και του κάμερσπιλ…
Για να επιστρέψουμε στα της ταινίας μας, ο Χαζαναβίσιους αποστέλλει μία μελαγχολική ερωτική επιστολή στο ίδιο του το αντικείμενο, το σινεμά, προσπαθώντας να φέρει στην επιφάνεια εκείνη την ανεπαίσθητη μαγεία αυτής της τέχνης. Για να πετύχει στην αποστολή του, επιχειρεί να αναπλάσει μία εποχή όπου η εκφραστική δύναμη και τεχνική του κινηματογράφου διατηρούσε την πιο αγνή της μορφή. Οικειοποιείται στοιχεία του βωβού σινεμά, όπως τις ερμηνευτικές μανιέρες με τους σπασμούς του προσώπου και τα έντονα βλέμματα, χρησιμοποιεί φακούς και φίλτρα που προσδίδουν μία χροιά ξεχασμένη, επενδύει στο μοντάζ και τη κινησιολογία. Ταυτόχρονα όμως, η ταινία εξακολουθεί να είναι μία βωβή ταινία του 2011 και όχι της δεκαετίας του ’20. Η μουσική επένδυση είναι μοντέρνας υφής, όπως και το χιούμορ και η απεικόνιση της θηλυκής πρωταγωνίστριας. Το σενάριο του θυμίζει εντονότατα την ταινία «Ένα αστέρι γεννιέται» («A Star is Born»), αλλά καθώς ξετυλίγεται το νήμα της ιστορίας, παρατηρούμε πως οι σινεφίλ αναφορές αφθονούν, τόσο σε βωβές όσο και σε ομιλούσες ταινίες.
Σε μία εποχή όπου το σινεμά δεν έχει ακόμη ανακαλύψει με ποιον τρόπο θα ενσωματώσει τις νέες τεχνολογίες, τις οποίες άλλοτε εκλαμβάνει ως απειλή και άλλοτε ως ευλογία, η ταινία γίνεται με συγκυριακό τρόπο εξαιρετικά «επίκαιρη». Η γενικότερη κρίση που μας σφιχταγκαλιάζει σε όλους τους τομείς, γεννά αυτόματα την ανάγκη για αναπόληση των good old days, οι οποίες φαντάζουν ξάφνου υπερβολικά ονειρεμένες. Για του λόγου το αληθές, η ταινία σάρωσε στις Χρυσές Σφαίρες και καλπάζει με τον αέρα του φαβορί στην κούρσα των Όσκαρ. Φυσικά, μία πραγματικότητα που έχει παρέλθει ίσως μπορεί να αναπαρασταθεί ποτέ όμως να ανασυσταθεί ολοκληρωτικά. Η υβριδική συνύπαρξη ενός πεπαλαιωμένου στυλιζαρίσματος με μία σύγχρονη essence μας δίνει μία καλοδουλεμένη ρομαντική κομεντί που αποθεώνει μία αφελή αθωότητα και αναδύει μία τρυφερή μελαγχολία. Μολαταύτα, αδυνατεί να ξεφύγει από το a priori συγκεχυμένο πλαίσιο των συντεταγμένων της που προσπαθούν να περιλάβουν σχεδόν τα πάντα καταλήγοντας ολίγον θολές. Το παρελθόν φαντάζει πάντοτε πιο ποθητό και το σινεμά είναι η πιο λεπτοδουλεμένη οικουμενική ψευδαίσθηση που έχει χαρίσει ο άνθρωπος στον εαυτό του. Το ψέμα είναι πιο γλυκό από την αλήθεια, μόνο και μόνο επειδή δ ε ν είναι η αλήθεια.
