Του Κυριάκου Μερελή*
Η φορολόγηση των ελεύθερων επαγγελματιών με βάση το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα αποτελεί μία από τις πιο αμφιλεγόμενες παρεμβάσεις της τελευταίας περιόδου στο ελληνικό φορολογικό σύστημα. Παρότι η δημόσια συζήτηση έχει ατονήσει σε σχέση με τους πρώτους μήνες εφαρμογής του μέτρου, τα προβλήματα που δημιουργεί όχι μόνο παραμένουν, αλλά σε πολλές περιπτώσεις γίνονται ακόμη πιο έντονα στην καθημερινότητα χιλιάδων επαγγελματιών.
Η βασική φιλοσοφία του μέτρου στηρίζεται στην παραδοχή ότι ένας ελεύθερος επαγγελματίας δεν μπορεί να δηλώνει εισόδημα κάτω από ένα ελάχιστο όριο, το οποίο προσδιορίζεται τεκμαρτά από το κράτος. Με απλά λόγια, ακόμη κι αν ένας επαγγελματίας έχει πραγματικά χαμηλότερα έσοδα ή ακόμη και ζημίες, φορολογείται σαν να είχε ένα προκαθορισμένο εισόδημα. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι έτσι αντιμετωπίζεται η εκτεταμένη φοροδιαφυγή και αποκαθίσταται η φορολογική δικαιοσύνη. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι το μέτρο της τεκμαρτής φορολόγησης, αγνοεί τις πραγματικές οικονομικές συνθήκες κάθε επαγγελματία. Δεν έχουν όλοι οι ελεύθεροι επαγγελματίες σταθερό κύκλο εργασιών, ούτε λειτουργούν σε ίδιες αγορές ή περιοχές. Ένας επαγγελματίας στην περιφέρεια με περιορισμένη ζήτηση ή μια μικρομεσαία επιχείρηση που δραστηριοποιείται εποχικά, αντιμετωπίζονται φορολογικά σαν να έχουν δεδομένη και σταθερή κερδοφορία. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί να καλούνται να πληρώσουν φόρους για χρήματα που ουσιαστικά δεν κέρδισαν ποτέ.
Αυτό δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα βιωσιμότητας, ιδιαίτερα για τις μικρές ατομικές επιχειρήσεις. Σε μια περίοδο όπου το κόστος λειτουργίας αυξάνεται συνεχώς ενοίκια, ενέργεια, ασφαλιστικές εισφορές, πρώτες ύλες και την κυβέρνηση να αυξάνει και το μισθολογικό κόστος, η επιβολή φόρου σε ανύπαρκτο εισόδημα οδηγεί αρκετούς επαγγελματίες σε οικονομική ασφυξία. Πολλοί αναγκάζονται να καταφύγουν ακόμη και σε δανεισμό για να καλύψουν φορολογικές υποχρεώσεις, ενώ άλλοι εξετάζουν ακόμη και τη διακοπή δραστηριότητας.
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι, ότι το τεκμαρτό σύστημα δημιουργεί αίσθημα άνισης μεταχείρισης. Αντί να επιβραβεύεται η συνέπεια και η διαφάνεια, αρκετοί επαγγελματίες αισθάνονται ότι «τιμωρούνται» επειδή δηλώνουν τα πραγματικά τους εισοδήματα. Η οριζόντια αντιμετώπιση διαφορετικών επαγγελματικών περιπτώσεων προκαλεί εύλογη επιφυλακτικότητα απέναντι στο φορολογικό σύστημα. Άλλωστε, η φοροδιαφυγή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μόνο με τεκμήρια, αλλά απαιτεί στοχευμένους ελέγχους και ουσιαστική φορολογική μεταρρύθμιση.
Η αξιοποίηση νέων ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών έχει δώσει στο κράτος τη δυνατότητα να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα του φορολογικού μηχανισμού, καθώς ο έλεγχος και η διασταύρωση στοιχείων πραγματοποιούνται πλέον με πιο άμεσο και αξιόπιστο τρόπο. Έτσι, διευκολύνεται ο εντοπισμός όσων φοροδιαφεύγουν συστηματικά και δεν ανταποκρίνονται στις φορολογικές τους υποχρεώσεις.
Μπορεί η επικαιρότητα να μετακινήθηκε σε άλλα ζητήματα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα λύθηκε.
Αντίθετα, χιλιάδες επαγγελματίες συνεχίζουν να βιώνουν τις συνέπειες ενός μέτρου που επηρεάζει άμεσα την επιβίωση και την προοπτική τους. Το πρόβλημα παραμένει ενεργό.
Η ανάγκη για ένα δίκαιο και αποτελεσματικό φορολογικό σύστημα είναι δεδομένη. Όμως η δικαιοσύνη δεν μπορεί να στηρίζεται σε γενικεύσεις και τεκμαρτές παραδοχές που αγνοούν την πραγματική οικονομική κατάσταση των πολιτών. Αν το ζητούμενο είναι η πάταξη της φοροδιαφυγής, τότε απαιτούνται λύσεις που θα στοχεύουν τους πραγματικούς παραβάτες χωρίς να εξοντώνουν όσους αγωνίζονται καθημερινά να διατηρήσουν ζωντανή την επιχειρηματική τους δραστηριότητα.
Το μέτρο πλέον έχε δοκιμαστεί και έχει καταγραφεί το αδιέξοδο στο οποίο έχουν περιέλθει χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες, με το ιδιωτικό χρέος να αυξάνεται. Πολυτέλεια χρόνου δεν υπάρχει. Η λύση είναι, η άμεση απόσυρση του τεκμαρτού τρόπου φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών και αντικατάσταση του με ένα πιο δίκαιο και αναλογικό σύστημα, ώστε να μην ασφυκτιά η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, η οποία αποτελεί τον εργοδότη που προσφέρει τις περισσότερες θέσεις εργασίας σε εθνικό επίπεδο.
*Ο Κυριάκος Μερελής είναι πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης
