*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Σπίτια που οι τοίχοι τους βράζουν. Ρετιρέ που οι κάτοικοί τους ξυπνούν από την ζέστη. Διαμερίσματα που μόλις κλείσει το κλιματιστικό, η ζέστη επιστρέφει δριμύτερη.
Οι συνθήκες διαβίωσης σε αρκετά από τα σπίτια στη χώρα μας κάθε άλλο παρά ιδανικές μοιάζουν.
Και με τον υδράργυρο τόσες μέρες στο «κόκκινο» η κατάσταση δυσχεραίνει.
Σύμφωνα με τα στοιχεία από έρευνα που πραγματοποιεί με αφορμή τον πρώτο ισχυρό καύσωνα του Ιουλίου, η Greenpeace σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου σε 31 κατοικίες σε όλη τη χώρα, οι εσωτερικές θερμοκρασίες σε αμόνωτα και ανεπαρκώς αναβαθμισμένα σπίτια έφτασαν έως και τους 34°C, ενώ μόνο οι παθητικές κατοικίες και εκείνες με ουσιαστική ενεργειακή αναβάθμιση διατηρούν σταθερά και χαμηλότερα επίπεδα θερμοκρασίας.
Τα δεδομένα για την περίοδο 18-23 Ιουλίου δείχνουν ότι:
Οι αμόνωτες κατοικίες είχαν σταθερά υψηλές θερμοκρασίες, μεταξύ 29 και 30°C, ήδη τις ημέρες πριν τον καύσωνα (18-20 Ιουλίου), ενώ τις ημέρες του καύσωνα (21-23 Ιουλίου) οι εσωτερικές θερμοκρασίες ανέβηκαν στους 30-32°C. Σε αυτές τις κατοικίες η θερμοκρασία παρέμενε ψηλά ακόμα και τις πρώτες πρωινές ώρες.
Ενώ κατά την κορύφωση του κύματος υψηλών θερμοκρασιών καταγράφεται μια εντατικοποίηση της προσπάθειας των κατοίκων να μειώσουν τη θερμοκρασία των σπιτιών τους μέσω συστημάτων ψύξης, στα αμόνωτα σπίτια και σε εκείνα με ήπιες ενεργειακές αναβαθμίσεις η θερμοκρασία επανέρχονταν σε υψηλά επίπεδα μόλις απενεργοποιούνταν τα συστήματα ψύξης.
Οι θερμικές συνθήκες στις κατοικίες που έχουν υποστεί ήπια ενεργειακή αναβάθμιση δεν διαφοροποιήθηκαν ουσιαστικά από τις αμόνωτες κατοικίες, Μάλιστα η μέγιστη εσωτερική θερμοκρασία (34°C) σε όλο το δείγμα κατοικιών της έρευνας καταγράφηκε σε κατοικία με ήπια ενεργειακή αναβάθμιση στην Καλαμπάκα.
Οι κατοικίες με σημαντική ενεργειακή αναβάθμιση δεν παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις στην εσωτερική τους θερμοκρασία πριν και κατά τη διάρκεια του καύσωνα, με τις καταγραφές να παραμένουν μεταξύ 27-29°C.
Οι παθητικές κατοικίες διατήρησαν μια ομαλή και ελεγχόμενη εσωτερική θερμοκρασία που κυμάνθηκε κατά μέσο όρο στους 26°C, με καταγεγραμμένη ελάχιστη θερμοκρασία τους 24°C και μέγιστη τους 27°C.
Καθημερινότητα η θερμική δυσφορία
Από τα ευρήματα από τις πρώτες μέρες του καύσωνα του Ιουλίου προκύπτει πως η θερμική δυσφορία είναι καθημερινότητα για αρκετούς πολίτες. Και οι επιπτώσεις της συνδέονται άμεσα με τη σωματική και ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής σε όλα τα νοικοκυριά, αλλά κυρίως όσων ζουν σε θερμικά υποβαθμισμένα κτίρια, χωρίς μόνωση, με ανεπαρκή συστήματα παθητικής και ενεργητικής ψύξης.
Πόσο επηρεάζουν η παλαιότητα και ο τόπος
Ρωτήσαμε τον Κώστα Καλούδη, υπεύθυνο εκστρατείας για το κλίμα και την ενέργεια, στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace πόσο επηρεάζει η παλαιότητα του κτηρίου και η τοποθεσία που είναι χτισμένο. Όπως μας είπε: «σαφώς και παίζει ρόλο. Παλιά πχ και ειδικά στα ορεινά χωριά οι κάτοικοι έχτισαν τα σπίτια με πέτρα. Αυτό είναι ένα καλό μονωτικό υλικό. Άλλοι τα έχτιζαν με πηλό. Αυτό ήταν επίσης καλό μονωτικό, όμως εκεί υπήρχαν ζητήματα στατικότητας. Έχει παρατηρηθεί ότι από το 1985 και μετά μπήκαν περισσότερες προδιαγραφές και δόθηκε έμφαση στην αντισεισμική προστασία. Όμως τα καλύτερα στάνταρ στις κατοικίες άρχισαν να εφαρμόζονται από όταν άρχισαν οι Οδηγίες από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο πώς θα συμπεριφερθεί στην ζέστη ή στο κρύο ένα κτήριο έχει σημασία η παλαιότητά του, καθώς και άλλα στοιχεία πχ ο προσανατολισμός του, το περιβάλλον που βρίσκεται, αν είναι σε πλαγιά, σε ποιον όροφο βρίσκεται, αν μιλάμε για διαμέρισμα, και αν το χτυπάει όλη μέρα ο ήλιος ή όχι. Ένα σπίτι παλιό και όχι με τόσο καλά στάνταρ, αν είναι κρυμμένο από ήλιο μπορεί να μην θερμαίνεται τόσο το καλοκαίρι».
Τα καλά κουφώματα – Επένδυση για θερμομόνωση
Ο ίδιος πρόσθεσε πως στο «ΤtposThes» ότι: «Από μέσα του ’80 άρχισαν να χρησιμοποιούνται κουφώματα αλουμινίου που κάνουν διαφορά γιατί έχουν διπλά τζάμια και καλή ικανότητα να κλείνουν χωρίς να αφήνουν χαραμάδες από όπου πχ μπορεί να μπει αέρας. Βέβαια ακόμη και στις μέρες μας υπάρχουν αρκετά σπίτια με παλιά κουφώματα και αυτό προκαλεί απώλειες».
Για να έχουμε καλύτερες συνθήκες στο σπίτι μας μια καλή λύση είναι η θερμομόνωση, ενώ βοηθούν και οι τέντες, μια αλλαγή κουφωμάτων και μια αναβάθμιση συστημάτων ψύξης/θέρμανσης και ηλεκτρικών συσκευών.
«Η Κλιματική αλλαγή προχωράει και μας δυσκολεύει. Πρέπει να εφαρμόζονται καλές πρακτικές όμως συνεπάγονται συχνά υψηλό κόστος. Το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτηρίου έχει την τεχνογνωσία. Στο εξωτερικό υπάρχουν πιλοτικά πρότζεκτ που μετατρέπουν μαζικά κατοικίες σε παθητικές.
Αυτό σημαίνει ότι παράγουν περισσότερη ενέργεια από όση καταναλώνουν. Στην Ολλανδία που βρέθηκα πρόσφατα είδα πως κάποια σπίτια τροφοδοτούνται με ζεστό νερό από γεωθερμικά συστήματα που βρίσκονται λίγο πιο έξω από την πόλη και δίνουν ζεστό νερό από ήλιο μαζικά. Στη χώρα μας έχουμε αρκετή ηλιοφάνεια. Θα μπορούσαμε λοιπόν να αξιοποιήσουμε τα φωτοβολταϊκά για να έχουμε περισσότερα θετικά κτήρια. Ή να βάλουμε μόνωση στα κτήρια και να έχουμε αποδοτικές συσκευές όπως πχ οι αντλίες θερμότητας. Είναι μια τεχνολογία παρόμοια με αυτή του air condition, που παίρνει ενέργεια από τη γη ή το νερό, και παράγει καλής ποιότητας θέρμανσής και ψύξη. Μια θερμομόνωση μπορεί να έχει υψηλό κόστος, αλλά είναι μια επένδυση και θωρακίζει το σπίτι», συμπλήρωσε.
«Χρειάζονται ριζικές ενεργειακές αναβαθμίσεις»
«Τα πρώτα αυτά δεδομένα από την έρευνά μας επιβεβαιώνουν πως τα σπίτια μας χρειάζονται ριζικές ενεργειακές αναβαθμίσεις για να καταφέρουν να αντισταθούν στις έντονες εξωτερικές θερμοκρασίες και να προστατεύσουν ουσιαστικά τους κατοίκους», δήλωσε από την πλευρά της η Ηλέκτρα Μαντσίνι, συντονίστρια της έρευνας για την ενεργειακή φτώχεια στο ΕΙΠAΚ. «Οι ήπιες ενεργειακές αναβαθμίσεις, που αποτελούν και την πλειοψηφία των έργων ενεργειακής αναβάθμισης στη χώρα μέχρι τώρα, δεν προσφέρουν κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα», συμπλήρωσε.
Για την έρευνα
Οι μετρήσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο έρευνας που υλοποιείται την περίοδο αυτή σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου. Συμμετέχουν 31 κατοικίες σε Κοζάνη, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Πάτρα, Αθήνα και Κρήτη, όπου αποτυπώνονται σε πραγματικό χρόνο οι συνθήκες διαβίωσης σε τρεις κατηγορίες κατοικιών: σε τυπικά αμόνωτα σπίτια, σε σπίτια που έχουν υποστεί κάποια μορφή ενεργειακής αναβάθμισης και σε κατοικίες που έχουν χτιστεί σύμφωνα με το πρότυπο του παθητικού κτιρίου.
Η καταγραφή περιλαμβάνει θερμοκρασίες, σχετική υγρασία και άλλες κρίσιμες παραμέτρους που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής και θα συνεχιστεί μέχρι τα μέσα Αυγούστου. Στόχος της έρευνας είναι αφενός να αναδειχθεί η έκταση της έκθεσης των ελληνικών νοικοκυριών στις υψηλές θερμοκρασίες και αφετέρου να συμβάλει στη διαμόρφωση τεκμηριωμένων πολιτικών για την προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών. Τα τελικά αποτελέσματα της έρευνας θα δημοσιοποιηθούν στο τέλος του έτους.
