Συνέντευξη στην Λεμονιά Βασβάνη
Σε ένα συνεδριακό αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, εννέα μέλη της εγχώριας πνευματικής ελίτ συναντιούνται για να συζητήσουν το Ιρανικό Ζήτημα και τη διένεξη μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Γρήγορα όμως, το «Συνέδριο για το Ιράν» μετατρέπεται σε ένα «Συνέδριο για το Εμείς» και σε μια αντιπαράθεση διαφορετικών αντιλήψεων γύρω από το σύμπαν, την ανθρώπινη ύπαρξη και το ποιο είναι τελικά το νόημα της ζωής;
«Ο Vyrypaev χρησιμοποιεί το πολιτικό πλαίσιο (συζήτηση για το Ιράν, γεωπολιτικές και ιδεολογικές διαμάχες) ως προκάλυμμα/αφορμή ώστε να αποκαλυφθούν προσωπικές αφηγήσεις: οι ιδέες γίνονται βιώματα όταν οι χαρακτήρες εκθέτουν φόβους, μνήμες, σχέσεις και παγιωμένες προκαταλήψεις», ανέφερε στο «ΤyposThes» ο ηθοποιός Άρης Λάσκος λίγο πριν τις παραστάσεις για το «Συνέδριο για το Ιράν» που θα δοθούν στις 27 κα 28/10 και ώρα 20.00 στο Metropolitan: The Urban Theater (Αλ. Φλέμινγκ 2), στο πλαίσιο του 60ού Φεστιβάλ Δημητρίων, που διοργανώνει η Διεύθυνση Πολιτισμού και Τουρισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης. Ο ίδιος μιλώντας για το θέατρο είπε πως «είναι κατεξοχήν πολιτική πράξη».
-Τι θα δούμε επί σκηνής;
-Θα βρεθούμε σε μια σκηνική «συνεδριακή» κατάσταση: ένα αμφιθέατρο στην Κοπεγχάγη, ένα βήμα/πο podium, εννέα ομιλητές και ένας παρουσιαστής – συντονιστής, που διαδέχονται ο ένας τον άλλο και εκφωνούν «εισηγήσεις» με θέμα το Ιράν. Γρήγορα, όμως, το θέμα κάθε «εισήγησης» μετατοπίζεται σε ευρύτερα υπαρξιακά και ηθικά ερωτήματα κι έτσι, από ένα «Συνέδριο για το Ιράν», θα δούμε ένα «Συνέδριο για το Εμείς», ένα Συνέδριο για την ανθρωπινότητα, την κοινωνία, το τι σημαίνει να ζεις τελικά.
-Πώς το Συνέδριο λειτουργεί ως αφορμή για ενδοσκόπηση; Και τι επίδραση έχει στους ομιλητές η μεταξύ τους επαφή;
-Νομίζω πως ο συγγραφέας χρησιμοποιεί πολύ έξυπνα τη συνθήκη της δημόσιας έκθεσης: όταν κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση, το επάγγελμά του, τις καταβολές του, βρεθεί μπροστά σε ένα μικρόφωνο ενώπιον κοινού αναπόφευκτα θα αναμετρηθεί με τον ίδιο του τον εαυτό, τις αδυναμίες, τις ανασφάλειές του. «Ποιος είμαι εγώ που μιλάω σε εσάς τώρα;», «γιατί με καλέσατε εδώ να μιλήσω για αυτό το θέμα;», «τι έχω να εισφέρω εγώ σε αυτή τη συζήτηση;». Είναι στη σύλληψή της μια απλή ιδέα, αλλά και πρωταρχική για κάθε θεατρική λειτουργία. Από αυτό το σημείο ξεκινά η ενδοσκόπηση, ειδικά μάλιστα όταν το ζήτημα είναι τόσο «καυτό», ο δυτικός πολιτισμός απέναντι στην Ανατολή, η Ευρώπη και η θέση της μέσα στον κόσμο. Κι από τη στιγμή που ήδη από τον πρώτο ομιλητή η ακαδημαϊκή προσέγγιση ανατρέπεται, κάθε επόμενος ομιλητής θα μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην ενδοσκόπηση, ενώ πολλές φορές θα χρησιμοποιεί τις προηγούμενες τοποθετήσεις για έναρξη της δικής του. Δεν ξέρω αν, τελικά, οι ομιλητές μπαίνουν σε ουσιαστικό διάλογο (με την έννοια του να μετακινηθούν από την αρχική τους θέση), όλη μαζί η σύνθεση των εννιά ομιλητών όμως, λειτουργεί σαν καθρέφτης: οι διαφορετικές φωνές αντανακλούν και ανακρίνουν η μία την άλλη, οδηγώντας σε αυτοκριτική και συναισθηματική κλιμάκωση.
-Πώς καταφέρνει η παράσταση να μιλήσει στον θεατή και να μην μοιάζει ως ακαδημαϊκή εισήγηση;
-Μα ακριβώς επειδή είναι παράσταση. Που περιέχει όλα τα θεατρικά «υλικά»: μουσική, σκηνικό, υποκριτική, δουλειά στον λόγο των ερμηνευτών, κινησιολογία, ρητορικά σχήματα, σκηνικές συγκρούσεις, ρυθμό, παύσεις. Τα οποία με τη σειρά τους υπηρετούν την μετατόπιση του θέματος από το «Ιράν» στο «Εμείς», που ανέφερα πιο πάνω: το ειδικό, δηλαδή, γίνεται αφορμή για καθολικά ερωτήματα (νόημα της ζωής, ηθικά διλήμματα, υπαρξιακά ερωτήματα) αντιπαραθέσεις), που αγγίζουν τον κάθε θεατή.
-Πόσο επηρεάζει η σκηνοθετική προσέγγιση με τους ηθοποιούς να διαδέχονται ο ένας τον άλλο στις ομιλίες (που θυμίζουν περφόρμανς);
-Δεν ήταν η σκηνοθετική προσέγγιση που έφερε τη διαδοχή των ηθοποιών, αλλά η ίδια η γραφή του Vyrypaev. Ο ίδιος έχει συλλάβει αυτή τη δομή και ο Χρίστος Θεοδωρίδης «υπάκουσε» - σοφά και τη γνώμη μου. Η σκηνοθετική προσέγγιση «έσκαψε» στις φαινομενικά αδιόρατες συνδέσεις μεταξύ των ομιλιών και το βάθος – βάρος των ομιλητών, που με τη συνοδεία όλων των στοιχείων που ανέφερα πιο πάνω, ενίσχυσε την αίσθηση πολυφωνίας του κειμένου και έκανε ανάγλυφη και επείγουσα την κεντρική αναρώτηση του όγδοου ομιλητή του Συνεδρίου: «Γιατί ζούμε; Γιατί μαζευόμαστε σε συνέδρια σαν αυτό για να μιλήσουμε για ένα έθνος που δεν καλο-γνωρίζουμε;».
-Οι ομιλητές είναι από την ελίτ της χώρας. Τι σηματοδοτούν τα επαγγέλματά τους και πώς υπάρχει η σύγκριση με την ανατολή και την ηρωίδα που προέρχεται από αυτήν;
-Στο συνέδριο αυτό είναι καλεσμένοι: ένας καθηγητής ανθρωπιστικών επιστημών, ένας ακαδημαϊκός μελετητής της θρησκείας, μία ρεπόρτερ, η σύζυγος του Πρωθυπουργού που πλέον ασχολείται με ανθρωπιστικές οργανώσεις, ένας πολιτικός αναλυτής, ένας μαέστρος, ένας πάστορας της λουθηρανικής εκκλησίας, ένας δημοσιογράφος/φιλόσοφος. Αντιπροσωπεύουν πράγματι την πανεπιστημιακή/ επαγγελματική ελίτ (ακαδημαϊκοί, δημοσιογράφοι, διπλωμάτες κ.λπ.), κάτι που με τη σειρά του σηματοδοτεί ότι, τελικά, έχουν εξουσία λόγου: έχουν την «άδεια» και το κοινό υπόβαθρο να μιλάνε για το ξένο/άλλο. Δεδομένου του προνομίου τους, ο λόγος τους προβάλλει στερεότυπα και ιδεολογικές ερμηνείες και μοιραία μετατοπίζει το θέμα εκεί που θέλουν εκείνοι (ότι ακριβώς κάνει η Δύση γενικότερα). Έτσι, η παρουσία της Ιρανής ποιήτριας, που μιλά μόλις λίγο πριν κλείσει το »συνέδριο», λειτουργεί ως αντιστάθμισμα/πρόσκληση αμφισβήτησης: μέσα από τη σύγκριση αναδεικνύονται διαφορές κατανόησης, μειονεκτήματα γενίκευσης και η αδυναμία της ελίτ να ακούσει πραγματικά το «άλλο». Δεν μπορεί και δεν θέλει να ακούσει…
-Ο ήρωας που υποδύεστε έχει κόντρα με την woke ατζέντα. Πόσο συμβολίζει τον μέσο συντηρητικό πολίτη; Ποιο το σχόλιο του συγγραφέα;
-Αρχικά, να πω πως διαφωνώ κάθετα με τον όρο «woke» ατζέντα. Είναι ένας όρος που έχει μπει από την συντηρητική μεριά (βλ. τραμπική Αμερική) και δεν μπορεί να περιγράψει τις κοινωνικές διεκδικήσεις για την ανατροπή της πατριαρχίας, την εμπέδωση του κοινωνικού φύλου, την αναγνώριση μειονοτήτων κλπ. Από εκεί και πέρα, ο χαρακτήρας που υποδύομαι (ο πατέρας Αυγουστίνος), όπως άλλωστε και όλοι οι χαρακτήρες του Vyrypaev, δεν είναι καρικατούρα: αυτό που θέλουμε να δείξουμε δεν είναι στερεότυπο ενός ιερέα, αλλά ο τρόπος σκέψης του, το πώς δομείται, το πώς αναλύεται. Μια φίλη μου σκηνοθέτης βλέποντας την παράσταση της Αθήνας μου είχε εύστοχα αναφέρει πως είναι «σαν κάθε χαρακτήρας του έργου να είναι ένα πολύ ακριβό αμάξι που ανεβάζει ταχύτητα. Μοιραία, στα 200 χλμ ανά ώρα θα αρχίσει να χαλάει και να αποσυντίθεται». Κάπως έτσι, ο πατέρας Αυγουστίνος εκκινεί από μια απελπισμένη προσπάθεια να ορίσει τα πράγματα σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, από τη μια στιγμή στην άλλη. Προσπαθώντας να μην παραδοθεί σε μια γενική σχετικοποίηση, όπου ισχύουν όλα ταυτόχρονα, ακόμα και τα αντίθετά τους (που λέει ο Τζορτζ Όργουελ) αρχίζει να διολισθαίνει και, φαινομενικά τουλάχιστον, να έχει κόντρα με τα κοινωνικά κινήματα. Νομίζω πως ο συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να καταδικάσει τον πατέρα ή να πάρει το μέρος των κοινωνικών διεκδικήσεων· αντίθετα, παρουσιάζει γλαφυρά τις αντιφάσεις: τόσο τη σκληρότητα/αυτοπεποίθηση της αντίδρασης απέναντι στην πρόοδο, όσο και την ανθρώπινη αδυναμία που τη στηρίζει. Το σχόλιο μοιάζει διττό — αποκαλυπτικό και ειρωνικό, καλεί σε διάλογο και σε αυτοκριτική και της «ελίτ» και του «συντηρητισμού». Αυτός ο εν πολλοίς επιθετικός λόγος λειτουργεί ως καθρέφτης για τον θεατή (δηλαδή: «πόσο κοντά/μακριά είμαι;»).
-Πώς συνδέει το έργο του Vyrypaev το «πολιτικό» με το «προσωπικό»;
-Όπως είπαμε, ο Vyrypaev χρησιμοποιεί το πολιτικό πλαίσιο (συζήτηση για το Ιράν, γεωπολιτικές και ιδεολογικές διαμάχες) ως προκάλυμμα/αφορμή ώστε να αποκαλυφθούν προσωπικές αφηγήσεις: οι ιδέες γίνονται βιώματα όταν οι χαρακτήρες εκθέτουν φόβους, μνήμες, σχέσεις και παγιωμένες προκαταλήψεις. Το πολιτικό, λοιπόν, δεν είναι μια αφηρημένη σφαίρα· αντίθετα, διαπερνάται από το προσωπικό: οι πολιτικές θέσεις αποκαλύπτουν πολιτισμικά τραύματα, προσωπικά πάθη και επιλογές αξιών. Έτσι ο Vyrypaev συγχωνεύει ρητορική και εσωτερικότητα, κάνοντας τις δημόσιες «θεωρίες» να έχουν συνέπειες στην ατομική ύπαρξη και αντίστροφα.
-Το τελευταίο διάστημα βλέπουμε συχνά έργα του Vyrypaev στη σκηνή. Γιατί θεωρείτε ότι συμβαίνει αυτό; Ποια στοιχεία κάνουν τον συγκεκριμένο συγγραφέα να ξεχωρίζει;
-Θα έλεγα και η μορφή και το περιεχόμενο των έργων του. Από τη μια, η πολυφωνική γραφή του (τα έργα του συχνά είναι σύνολα φωνών/μονολόγων) που προσφέρεται εύκολα για σύγχρονες ή/και πειραματικές σκηνοθετικές προσεγγίσεις και από την άλλη, η θεματική ένταση που θίγει μεγάλα ερωτήματα (ταυτότητα, νόημα, σύγκρουση πολιτισμών) που είναι επίκαιρα και ευθέως πολιτικά/φιλοσοφικά. Είναι κείμενα επίσης που χαρακτηρίζονται από δραματουργική ευλυγισία, καθώς επιτρέπουν μορφικές επεμβάσεις, και από διττότητα τόνου, που συνδυάζει ειρωνεία, λυρισμό και σκληρό πολιτικό σχολιασμό.
-Είναι το θέατρο πολιτική;
-Θα ήθελα να ξεκινήσω με μια ερώτηση: τι δεν είναι πολιτική; Κάθε τι που κάνουμε, κάθε επιλογή που παίρνουμε δεδομένου ότι ζούμε σε σύνολα και κοινωνικούς σχηματισμούς επηρεάζει αυτοστιγμή τον διπλανό μας, τον «άλλο», το σύνολο. Δεν ζούμε μόνοι μας. Οπότε, κάθε ανθρώπινη λειτουργία, επινόηση και τέχνη είναι πολιτική… Συνεπαγωγικά, ένα συλλογικό κοινωνικό γεγονός, το θέατρο, είναι κατεξοχήν πολιτική πράξη. Ας μην μπερδεύουμε την πολιτική με τα κόμματα…
Χρήσιμα
Διάρκεια: 145’ (με διάλειμμα). Είσοδος: 18€ κανονικό | 14€ μειωμένο (φοιτητών, ανέργων, άνω των 65) | 8€ ατέλεια ηθοποιών και σπουδαστών δραματικών σχολών (μόνο από το ταμείο του θεάτρου). Προπώληση ticketservices.gr.
- Θεσσαλονίκη: «Πλημμυρίζει» προϊόντα από Κρήτη η πόλη - Για 9 μέρες, ποιο το ωράριο
- Θεσσαλονίκη: Τρόμος σε πολυκατοικία στο κέντρο – Μπήκαν διαρρήκτες, έκλεψαν 7 σπίτια
- Θεσσαλονίκη: Πετούσαν φορτίο με πίσσα σε δημοτικό οικόπεδο – Σε ποια περιοχή (ΦΩΤΟ)
- «Το σπίτι σας έχει διαρροή νερού»: Δήθεν υδραυλικός έκλεβε ηλικιωμένους (VIDEO)
