">
Μπορεί μια απλή εξέταση αίματος να εντοπίσει τον καρκίνο πριν εμφανιστούν συμπτώματα; Ένα νέο τεστ υπόσχεται να ανιχνεύσει τις πρώτες ενδείξεις περισσότερων από 50 μορφών καρκίνου, ωστόσο ένα κρίσιμο ερώτημα παραμένει: πόσο αξιόπιστο είναι ένα θετικό ή ένα αρνητικό αποτέλεσμα;
Ο νευροχειρουργός Σαντζάι Γκούπτα (Sanjay Gupta) αποφάσισε να υποβληθεί ο ίδιος στο τεστ Galleri και, μέσα από την προσωπική του εμπειρία, εξετάζει τις δυνατότητες αλλά και τα ερωτήματα που συνοδεύουν τη συγκεκριμένη εξέταση, όπως περιγράφει σε κείμενό του στο CNN.
«Δεν είχα υπολογίσει ότι θα ήμουν τόσο αγχωμένος. Είμαι νευροχειρουργός. Ανοίγω κρανία για να βγάλω τα προς το ζην», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Τα τελευταία 50 χρόνια, όπως εξηγεί, έχει υποβληθεί σε αιμοληψία δεκάδες φορές χωρίς να το σκέφτεται ιδιαίτερα. «Εξέταση ρουτίνας, πιθανότατα τα αποτελέσματα θα είναι φυσιολογικά», ήταν συνήθως η σκέψη του. Όπως συμβαίνει με πολλούς ανθρώπους, κατά καιρούς είχε κάποιες τιμές εκτός ορίων: μια χρονιά υψηλή χοληστερόλη και στο παρελθόν ελαφρώς αυξημένο σάκχαρο. Οι αλλαγές στη διατροφή ήταν πάντα αρκετές.
Αυτή τη φορά, όμως, ήταν διαφορετικά. Καθώς παρακολουθούσε τον επαγγελματία υγείας να τοποθετεί ετικέτες σε δύο σωληνάρια με το αίμα του, σκέφτηκε: «Ή δεν θα είναι τίποτα ή θα αλλάξει τα πάντα σχετικά με το πώς θα περάσω τον επόμενο χρόνο της ζωής μου».
Η εξέταση αίματος ονομάζεται Galleri, κατασκευάζεται από την εταιρεία Grail και ανήκει σε μια νέα κατηγορία αιματολογικών εξετάσεων, γνωστών ως εξετάσεις έγκαιρης ανίχνευσης πολλαπλών μορφών καρκίνου. Ορισμένοι τις αποκαλούν «υγρές βιοψίες».
Η λογική πίσω από αυτές είναι απλή: καθώς οι όγκοι αναπτύσσονται, οι περισσότεροι απελευθερώνουν θραύσματα του DNA τους στην κυκλοφορία του αίματος. Μια αιμοληψία μπορεί να εντοπίσει αυτά τα θραύσματα DNA και ενδεχομένως τις πρώτες ενδείξεις περισσότερων από 50 μορφών καρκίνου, αναφέρει το CNN.
Αυτό ακριβώς είχε επισημάνει στον Γκούπτα, λίγους μήνες νωρίτερα, η φίλη του και επίσης νευροχειρουργός, Κατρίνα Φέρλικ (Katrina Firlik).
Η Φέρλικ, η οποία είναι περίπου στην ίδια ηλικία με τον Γκούπτα, έκανε το τεστ χωρίς να έχει συμπτώματα ή κάποιο πρόβλημα υγείας. Όπως του είπε, αποφάσισε να υποβληθεί στην εξέταση από περιέργεια και έμεινε έκπληκτη όταν το αποτέλεσμα βγήκε θετικό.
Η εξέταση PET που ακολούθησε αποκάλυψε αυτό που η ίδια περιέγραψε ως μια φωτεινή μάζα, «σαν λάμπα», στον θώρακά της. Ήταν λέμφωμα Hodgkin, το οποίο εντοπίστηκε τόσο νωρίς, ώστε ο θωρακοχειρουργός της τής είπε, μισοαστειευόμενος, ότι ίσως ήταν ο πιο τυχερός άτυχος άνθρωπος που είχε γνωρίσει ποτέ: άτυχη επειδή είχε καρκίνο, αλλά τυχερή επειδή, όπως της είπε, σπάνια βλέπει τόσο μικρούς όγκους.
Η Φέρλικ επέστρεφε, όπως είπε στον Γκούπτα, συνεχώς στην ίδια σκέψη: αν δεν είχε κάνει το τεστ, πότε θα είχε τελικά κάνει αισθητή την παρουσία της η ασθένεια; Θα ήταν ένας επίμονος βήχας στα 50 της; Δύσπνοια κατά τη διάρκεια μιας πεζοπορίας στα 60 της;
Αντί γι’ αυτό, μπόρεσε να υποβληθεί σε θεραπεία προτού η ασθένεια προλάβει να την κάνει να νοσήσει. «Δεν χρειάστηκε να επιβιώσω από μια κρίση καρκίνου. Κατάφερα να την παρακάμψω εντελώς», του είπε.
Η ιστορία αυτή ήταν αρκετά πειστική για τον Γκούπτα, ο οποίος τη ρώτησε αν θεωρούσε ότι θα έπρεπε να κάνει και ο ίδιος το τεστ. «Σου αρέσει να εντοπίζεις τον καρκίνο νωρίς;» του απάντησε. «Σε ποιον δεν αρέσει, σωστά;».
Έτσι αποφάσισε να υποβληθεί και ο ίδιος στην εξέταση.
Μια απλή ερώτηση, μια περίπλοκη απάντηση
Τα στοιχεία γύρω από την έγκαιρη διάγνωση είναι εντυπωσιακά. Μεταξύ 1975 και 2020, εκτιμάται ότι οι τακτικοί προληπτικοί έλεγχοι και οι προσπάθειες πρόληψης απέτρεψαν περίπου 4,75 εκατομμύρια θανάτους από καρκίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της δημόσιας υγείας του τελευταίου μισού αιώνα.
Ωστόσο, σχεδόν όλο αυτό το όφελος προέρχεται από ελέγχους για μόλις πέντε μορφές καρκίνου: του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου, του πνεύμονα και του προστάτη.
Για όλους τους υπόλοιπους καρκίνους –του εγκεφάλου, του παγκρέατος, των ωοθηκών, τους περισσότερους καρκίνους του αίματος και δεκάδες άλλους– δεν υπάρχει συνιστώμενη εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου. Συνήθως εντοπίζονται όταν κάποιος αρχίζει να αισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά ή εμφανίζει επίμονο πόνο. Αυτό σημαίνει ότι η διάγνωση γίνεται αργότερα, όταν είναι δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν και οι πιθανότητες έχουν ήδη μετατοπιστεί εις βάρος του ασθενούς.
Ο Γκούπτα σημειώνει ότι, παρότι η ιδέα της έγκαιρης ανίχνευσης του καρκίνου είναι ελκυστική, όσο περισσότερο ερευνούσε το θέμα τόσο περισσότερο αντιλαμβανόταν ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά. Άλλο να σου αρέσει μια ιδέα και άλλο να εμπιστεύεσαι ένα τεστ.
Το πρόβλημα, όπως το περιγράφει, είναι ότι αυτές οι εξετάσεις είναι καλές στο να δίνουν αξιόπιστη ένδειξη όταν το αποτέλεσμα είναι θετικό, όταν δηλαδή έχουν εντοπίσει κάτι. Εάν το Galleri εντοπίσει κάποια ένδειξη, οι πιθανότητες να πρόκειται πράγματι για καρκίνο είναι υψηλές. Πρόκειται για αυτό που ονομάζεται «θετική προγνωστική αξία», με την περίπτωση της Φέρλικ να αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα.
Ωστόσο, ένα τεστ είναι πραγματικά χρήσιμο και στον βαθμό που μπορεί να δώσει αξιόπιστη απάντηση όταν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό. Τι σημαίνει, λοιπόν, πραγματικά ένα «αρνητικό» αποτέλεσμα;
Εκεί τα πράγματα περιπλέκονται.
Οι απρόσμενες συνέπειες
Στο πλαίσιο της έρευνάς του, ο Γκούπτα επικοινώνησε με τη δρα Βερσάλι Σούκλα (Vershalee Shukla), η οποία διευθύνει πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο σε πυροσβέστες στην Αριζόνα. Πρόκειται για έναν πληθυσμό που, λόγω της χρόνιας έκθεσης σε τοξικές και καρκινογόνες ουσίες κατά την εργασία του, εμφανίζει καρκίνο σε αυξημένο ποσοστό.
Η Σούκλα έχει πραγματοποιήσει σχεδόν 10.000 τέτοιες «υγρές βιοψίες» τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι περιπτώσεις που εντοπίστηκαν με αυτόν τον τρόπο ήταν λιγότερες από δώδεκα.
«Απλώς δεν εντοπίζει τους καρκίνους», είπε στον Γκούπτα. Μια εβδομάδα, η ομάδα της έκανε αιμοληψία σε 500 πυροσβέστες την ίδια ημέρα και όλα ανεξαιρέτως τα αποτελέσματα ήταν αρνητικά. Αυτό ακούγεται θετικό, ωστόσο στη συνέχεια κανείς δεν ήθελε να υποβληθεί στους τακτικούς προληπτικούς ελέγχους του, καθώς το αρνητικό αποτέλεσμα του Galleri τούς είχε δημιουργήσει μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας.
Χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια στη Σούκλα και την ομάδα της για να πείσουν τους ίδιους πυροσβέστες να επιστρέψουν στις εξετάσεις που είχαν παραλείψει. Όταν τελικά το έκαναν, διαπιστώθηκε ότι 15 είχαν καρκίνο.
Ένα αρνητικό αποτέλεσμα, επομένως, δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι απολύτως «καθαρός». Σημαίνει ότι η συγκεκριμένη εξέταση, τη συγκεκριμένη ημέρα, δεν εντόπισε κάτι. Εάν αυτό αποτελέσει λόγο για να παραλειφθεί μια κολονοσκόπηση, μια μαστογραφία ή οποιαδήποτε άλλη συνιστώμενη εξέταση, ένα αποτελεσματικό εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου μπορεί να αντικατασταθεί από μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας.
Η ίδια η Grail, σύμφωνα με το CNN, επισημαίνει ότι το Galleri δεν αποτελεί υποκατάστατο του τακτικού προσυμπτωματικού ελέγχου.
«Σε όλο το υλικό μας για γιατρούς και ασθενείς διευκρινίζεται ρητά ότι το Galleri δεν αντικαθιστά τον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο και ότι πρέπει να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά προς τις εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου ρουτίνας», ανέφερε η εταιρεία μέσω email.
Ακόμη και ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να έχει απρόσμενες συνέπειες. Όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, δεν χρειάζεται κάθε καρκίνος που εντοπίζεται νωρίς να αντιμετωπιστεί άμεσα ή ακόμη και να αντιμετωπιστεί καθόλου.
Ορισμένοι όγκοι αναπτύσσονται τόσο αργά, ώστε δεν πρόκειται ποτέ να προκαλέσουν πρόβλημα κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου. Η ανίχνευσή τους μπορεί να πυροδοτήσει αυτό που οι γιατροί αποκαλούν «αλυσίδα ιατρικών παρεμβάσεων». Αυτό μπορεί να σημαίνει περισσότερες απεικονιστικές εξετάσεις, περισσότερες βιοψίες, περισσότερη αναμονή και περισσότερες άγρυπνες νύχτες.
Παρά τις δυνατότητες αυτών των νέων τεχνολογιών, παραμένει αναπάντητο το βασικότερο ερώτημα: σώζουν ζωές;
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με το δημοσίευμα του CNN, δεν έχουν πραγματοποιηθεί οι μεγάλης κλίμακας και μακροχρόνιες μελέτες που απαιτούνται για να αποδειχθεί κάτι τέτοιο. Για να εξαχθεί ένα τέτοιο συμπέρασμα μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες.
Ένα μάθημα για τον κίνδυνο
Παρά τους προβληματισμούς αυτούς, ο Γκούπτα αποφάσισε να κάνει το τεστ.
Όπως περιγράφει, οι εβδομάδες αναμονής για τα αποτελέσματα ήταν δύσκολες. Σκεφτόταν τη σύζυγο και τα παιδιά του και πώς θα τους μιλούσε για όλα αυτά εάν το αποτέλεσμα ήταν θετικό. Αρκετοί συνάδελφοί του γιατροί τον ρώτησαν γιατί επέλεξε να υποβάλει τον εαυτό του σε αυτή τη διαδικασία, ενώ ο ίδιος σκεφτόταν ότι μπορεί να δεχόταν το ίδιο τηλεφώνημα που είχε δεχτεί η Φέρλικ και να ήταν κι εκείνος «τυχερός μέσα στην ατυχία του».
Το αποτέλεσμα του τεστ ήταν αρνητικό.
Αυτό, όμως, όπως τονίζει, δεν σήμαινε ότι είχε αποκλειστεί κάθε κίνδυνος ούτε ότι μπορούσε να παραλείψει τους προγραμματισμένους προληπτικούς ελέγχους του. Μάλιστα, έχει ήδη προγραμματίσει κολονοσκόπηση περίπου την περίοδο των γενεθλίων του.
Η διαδικασία, όπως καταλήγει, του προσέφερε ένα πολύ ακριβό μάθημα –περίπου 1.000 δολάρια– σχετικά με την αξιολόγηση του κινδύνου σε μια εποχή κατά την οποία εμφανίζονται συνεχώς νέες εξετάσεις και επιλογές για την εκτίμησή του.
Παράλληλα, τον έκανε να εκτιμήσει εκ νέου τις λιγότερο εντυπωσιακές εξετάσεις που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες, όπως οι κολονοσκοπήσεις και οι μαστογραφίες. Εξετάσεις που, όπως σημειώνει, διαθέτουν κάτι που το Galleri δεν μπορεί ακόμη να προσφέρει: αποδείξεις ότι σώζουν ζωές.
Πηγή: skai
