">
Του ΤΑΣΟΥ ΘΩΜΑ
«Υπάρχει άραγε κάτι που λέγεται παγκόσμια διάθεση;», αναρωτιέται ο Γκίντεον Ράχμαν αρθρογράφος των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς. Απαντώντας στο δικό του ερώτημα καταλήγει πως «έτσι φαίνεται», καθώς καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς πολλές χώρες ανά τον κόσμο δονήθηκαν από διαδηλώσεις, κινητοποιήσεις και εξεγέρσεις.
Στην αρχή της χρονιάς ήταν η αποκαλούμενη Αραβική Άνοιξη. Οι Τυνήσιοι κατάφεραν να διώξουν τον Μπεν Άλι και οι Αιγύπτιοι τον Μουμπάρακ, πιάνοντας στον ύπνο τη Δύση, η οποία εκείνη τη στιγμή αδυνατούσε να καταλάβει το μέγεθος των αλλαγών. Από μια τέτοια εξέγερση γεννήθηκε το πρόσχημα για την εκδίωξη του Καντάφι στη Λιβύη, ενώ σε διάφορες χώρες της περιοχής, όπως η Συρία και το Μπαχρέιν, η αιματοχυσία συνεχίζεται.
Στην Ευρώπη είχαμε τις δικές μας αντιδράσεις. Αρχικά ήταν οι Ισπανοί αυτοί που κατέλαβαν την Πουέρτα ντελ Σολ για να πουν στο Θαπατέρο πως «Δεν θα περάσει». Εν τέλει η κατάληψη της πλατείας έγινε και ελληνική, με το Σύνταγμα και το Λευκό Πύργο σαν τα πρόσωπα της αντίδρασης. Και αν Έλληνες και Ισπανοί ήταν «αγανακτισμένοι», οι Λονδρέζοι ήταν εξεγερμένοι. Λεηλάτησαν και έκαψαν για λίγα βράδια, έδωσαν μια ακόμη ιδέα για το πόσο έτοιμη είναι να εκραγεί η Βρετανική κοινωνία των ανισοτήτων και ο Κάμερον ξαναέβαλε το κεφάλι του στην άμμο.
Η λίστα δεν τελειώνει εκεί. Στην Ινδία, ο 74χρονος ακτιβιστής Άνα Χαζάρε αντιδρά στην καθεστηκυία τάξη με απεργία πείνας, διαλογισμό και ξυπνώντας θύμισες του παρελθόντος κινητοποιεί χιλιάδες διαδηλωτές. Ο Ινδός πρωθυπουργός Μανμόχαν Σινγκ πανικοβλημένος τον έβαλε στη φυλακή για να τον απελευθερώσει λίγες μέρες μετά. Στη Χιλή, οι φοιτητές προσπαθούν με συντεταγμένους αγώνες να αποποιηθούν την κληρονομιά του Πινοσέτ. Ορμώμενοι από τα ακριβά δίδακτρα της ανώτερης εκπαίδευσης βαδίζουν πλέον στον τρίτο μήνα κινητοποίησης, έχοντας παρασύρει και άλλες κοινωνικές ομάδες στον αγώνα τους. Σήμερα το σύνθημα «Θα πέσει η παιδεία του Πινοσέτ» θα ακουστεί πιο δυνατά στο Σαντιάγο, καθώς ήταν 11 Σεπτέμβρη 1973 όταν γινόταν το πραξικόπημα εναντίον του προέδρου Σαλβαδόρ Αλιέντε. Και το Ισραήλ είχε τους δικούς του «αγανακτισμένους» που κατέλαβαν τους δρόμους του Τελ Αβίβ.
Υπάρχουν βεβαίως πολλές και μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις κοινωνικές εκρήξεις σε διάφορα μέρη ανά τον κόσμο. Υπάρχουν όμως και ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Όπως διαπιστώνει ο Γκ. Ράχμαν ο καταλύτης Τυνησίας και Αιγύπτου ήταν η οργή προς την άρχουσα τάξη. Για την Ισπανία, το Ισραήλ και τη Βρετανία ήταν η έλλειψη κοινωνικής κινητικότητας, αλλά και η πτώση του βιοτικού επιπέδου της μεσαίας τάξης. Στη Χιλή και την Ινδία ο αγώνας αφορά την διαφθορά. Η Ελλάδα αφέθηκε για το τέλος, μιας και μπορεί να μπει σε οποιαδήποτε κατηγορία με περισσή ευκολία.
Μια κοντινή ματιά
Πριν συνεχίσουμε την αναφορά στην «παγκόσμια διάθεση» ας ρίξουμε μια ματιά σε κάποια επιμέρους χαρακτηριστικά των κινητοποιήσεων σε Ισπανία, Ελλάδα, Ισραήλ και Χιλή. Στη Μαδρίτη από το πρώτο μανιφέστο των «αγανακτισμένων» ξεχώριζε η επίμονη προσπάθεια ενός απολίτικου χαρακτήρα. Όπως γράφει ο Σλοβένος φιλόσοφος, Σλαβόι Ζίζεκ σε πρόσφατο άρθρο του, οι αγανακτισμένοι «απορρίπτουν το σύνολο της πολιτικής τάξης, δεξιά και αριστερά, ως διεφθαρμένης και ελεγχόμενης από τον πόθο για εξουσία, αλλά το μανιφέστο αποτελείται παρ 'όλα αυτά από μια σειρά αιτημάτων που απευθύνεται σε ποιον;» Σίγουρα πάντως η «ηθική επανάσταση» στην οποία καλούσαν οι «αγανακτισμένοι» δεν σχετίστηκε σε κανένα σημείο με κάποια κοινωνικοπολιτική αλλαγή για την οποία θα αγωνίζονταν οι χιλιάδες διαδηλωτές της Πουέρτα ντελ Σολ.
Στο Ισραήλ από την άλλη είχαμε μια «επιλεκτική αγανάκτηση», όπως την αποκαλεί ο Γιαέλ Λελέρ της ΛεΜοντ Ντιπλοματίκ. «Μεσοαστοί Ισραηλινοί, γνωρίζοντας ότι έχουν χάσει την κοινωνική τους ασφάλιση και την οικονομική στέγαση», καταλαμβάνουν τους δρόμους, δίχως όμως να ζητούν ισονομία και ισότητα. Η Παλαιστίνη δεν ήταν καν καυτή πατάτα, ήταν ένα θέμα που δεν φάνηκε να τους αφορά. Η ανάκτηση των δικών των τους χαμένων προνομίων τους έβγαλε στο δρόμο.
Στη χώρα μας πάλι υπήρχαν κρούσματα και των δυο φαινομένων. Από τη μια είχαμε τα θιγόμενα συμφέροντα μεσοαστών που έμαθαν να ζουν με επιδοτήσεις, ρουσφέτια και κοινοτικά προγράμματα αλλά και μια αυθεντική οργή που, όπως στην Ισπανία δεν ήξερε πώς να διοχετευτεί. Παρόλα αυτά η Κάτω Πλατεία στο Σύνταγμα αντιπροσώπευε κάτι διαφορετικό, προοδευτικό και σαφέστατα πιο ελπιδοφόρο.
Στη Χιλή, τέλος, παρότι οι φοιτητές ουδέποτε αγκάλιασαν το οποιοδήποτε κόμμα, δίνουν το δικό τους μήνυμα επανακυκλοφορώντας ομιλίες του Αλιέντε για την παιδεία και επιδιώκοντας να κάνουν εφικτά τα δικά του όνειρα, όπως γράφουν τα πλακάτ στις πολυπληθείς πορείες.
Οι τρομακτικές ομοιότητες
Επιστρέφοντας στο κεντρικό ζήτημα, την ταυτόχρονη κοινωνική έκρηξη ανά τον κόσμο, η αλήθεια είναι πως φαίνεται δύσκολο να μην πέσεις στον πειρασμό που πέφτει ο Γκ. Ράχμαν και να μιλήσεις για παγκοσμιοποίηση και διοχέτευση εικόνων και ιδεών μέσω διαδικτύου. Όμως, κάπου εκεί πεισματικά παρεισφρύει η 11η Σεπτεμβρίου και οι Δίδυμοι Πύργοι. Η πτώση τους ήταν το ορόσημο. Έκτοτε, η ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα έγιναν το αντίβαρο της ασφάλειας. Οι ομοιότητες της καταστολής στις κοινωνικές εκρήξεις του 2011 είναι στην ουσία τους μια τέτοια απώλεια ελευθερίας. Άλλωστε, όπως η τρομοκρατία ήταν το πρόσχημα της άρσης των ιδεωδών της Αμερικής (με τον Αντιτρομοκρατικό νόμο του Μπους), έτσι και οι αγορές, προσχηματικά και αυτές με τη σειρά τους, ήραν την πολιτική κυριαρχία των κρατών, με τους ηγέτες να δηλώνουν ανήμποροι για οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική εκτός από τη λιτότητα. Οι παγκόσμιες διαθέσεις των αγορών μπροστά μας και απέναντι μας.
Διαβάστε για το ίδιο θέμα:
Πειρατική επίθεση στο Βερολίνο με φόντο την Ακρόπολη
Στρος Καν: «Να διαγραφεί το ελληνικό χρέος»
Ένα βιβλίο, η Μέρκελ και οι εφοπλιστές
Πολιτική ανυπαρξία στο βωμό της «αγοράς»
Οι Ισλανδοί δικάζουν τον πρώην πρωθυπουργό και δεν φοβούνται εκβιαστές
