Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Ο πρόεδρος λέει των Η.Π.Α. ζήτησε -και αυτό μάλλον έγινε- να σταματήσει η εκπομπή που στην Ελλάδα τη γνωρίζουμε με το όνομα «Σουσάμι Άνοιξε» (αγγλιστί «Sesame Street). Την εκπομπή αυτή εγώ τη θυμάμαι με μεγάλη συγκίνηση, καθώς η γερμανική της εκδοχή (η περίφημη Sesamastrasse) ήταν μία πολύ αγαπημένη και κυρίαρχη παιδική εκπομπή για το τμήμα των παιδικών μου χρόνων που πέρασα εκεί. Στηνόμαστε κάθε απόγευμα να την παρακολουθήσουμε για χρόνια.
Διαχρονικά το πρόγραμμα αυτό, παιδικό, όπως προαναφέραμε, είχε ως στόχο την ψυχαγωγία των παιδιών, αλλά και να τους φέρει σε επαφή με τη γραφή, την ανάγνωση και την αριθμητική με πολύ διασκεδαστικό τρόπο. Με λίγα λόγια αποσκοπούσε και στο να κινητοποιήσει την παιδική σκέψη και να κρατάει τον εγκέφαλο σε εγρήγορση.
Εκεί βρίσκεται και ο πυρήνας της προεδρικής πρωτοβουλίας και απαίτησης, την οποία προαναφέρουμε. Ο συγκεκριμένος πρόεδρος μισεί την παιδεία και τους λειτουργούς της. Έχει δηλώσει άλλωστε, ότι λατρεύει τους λεγόμενους πτωχούς τω πνεύματι και απεχθάνεται αυτό που ονομάζουμε πνευματική ελίτ. Η χαρακτηριστική του φράση πάλι στα αγγλικά είναι «I love the poorly educated».
Με αφορμή αυτή την είδηση ο Robert Reich, καθηγητής και πρώην υπουργός στις Η.Π.Α. επανέφερε στη συζήτηση μία φράση που συχνά χρησιμοποιεί και είναι αυτή του τίτλου. Συμπαθάτε που πάλι θα την επικαλεστώ στο πρωτότυπο, δηλαδή στην αγγλική γλώσσα: ignorance is the handmaiden of tyranny.
Όλα τα τυραννικά καθεστώτα, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, κινούνται σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο. Μισούν την παιδεία και τους ανθρώπους που σκέφτονται κριτικά και δεν καταπίνουν αμάσητο, ό,τι τους σερβίρεται. Αντίθετα, όταν πετάς κοτσάνες, σου ρίχνουν και κανένα διάολο και σε βάζουν στη θέση σου. Οι τύραννοι από την άλλη, έχουν σε πολύ μεγάλη εκτίμηση εκείνους που είναι στην ακριβώς αντίθετη κατάσταση. Είναι εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία, άλλωστε.
Δε χρειάζεται εδώ, να αναπτύξω το πόσο συμφωνώ με την άποψη αυτή του Reich, καθώς και ότι η αποτίναξη της άγνοιας και η σωστή παιδεία είναι η μόνη λύση και σωτηρία. Το έχουμε πει άλλωστε και από εδώ πολλές φορές αυτό. Σε πρόσφατη συζήτηση που είχα σχετικά με πολύ αγαπημένα μου πρόσωπα υποστήριξα, ότι τη φράση αυτή πρέπει να την κάνουμε προσευχή.
Το πρόβλημα είναι όμως, ότι στην παιδεία δεν επιτίθεται μόνο η εξουσία, αλλά και ένα ακόμα πολύ μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος και ιδιαίτερα αυτό που αυτοπροσδιορίζεται ως αντισυστημικό. Και εκεί η μπουρδολογία και η ψευδολογία, καθώς και απερίγραπτες θεωρίες συνομωσίας δίνουν και παίρνουν. Χωρίς άγνοια το αντισύστημα δεν μπορεί, να επιβιώσει. Ακριβώς επειδή τα όσα με θέρμη υποστηρίζει δεν είναι δυνατό να σταθούν στην απλή λογική. Οπότε, χρειαζόμαστε αδαείς, για να δέχονται τις ανοησίες που τους ταΐζουν.
Το πρώτο λοιπόν στοιχείο που θα πρέπει, να προσθέσουμε στην άποψη του Reich είναι, ότι την άγνοια αυτή δεν την επιδιώκουν μόνο οι επίδοξοι τύραννοι, αλλά και οι πάσης φύσεως παλιάτσοι που προβάλουν ελλειμματική και γεμάτη ανοησίες ιδεολογία. Και δυστυχώς τους βρίσκει κανείς από την άκρα αριστερά μέχρι και την άκρα δεξιά.
Η άγνοια αυτή ενισχύεται και από τη γενικότερη αποχαύνωση, την οποία ζούμε στη σημερινή εποχή. Όχι, ότι δεν υπήρχε και παλαιότερα, αλλά σήμερα η πίεση που ασκείται υπέρ της είναι αξεπέραστη. Όπως και τα εργαλεία που την εξυπηρετούν και τη θεριεύουν.
Πληροφορούμαστε τα πάντα μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, στα οποία παραμένουμε κολλημένοι, αντί να πάμε και μια βόλτα στον καθαρό αέρα ή να διαβάσουμε κανένα βιβλίο. Κοιμίζουμε το μυαλό μας, ενώ η ανάγκη να μετέχουμε σε διάφορες ηλεκτρονικές κοινότητες δημιουργεί στρατούς. Στρατολόγηση με έντονο ρυθμό και τεράστια νούμερα.
Για να κάνετε ένα απλό πείραμα φέρτε στο μυαλό μας έναν οποιονδήποτε από τους πολιτικούς ωρυόμενους παλιάτσους και αναλογιστείτε, αν θα είχαν καταφέρει το παραμικρό χωρίς τα κοινωνικά δίκτυα και την προβολή τους μέσα από αυτά. Επίσης, όσοι διαφωνείτε με αυτούς, αναρωτηθείτε, πώς και από πού μαθαίνετε, τί κάνουν και κυρίως, αν αυτό που πληροφορείστε το περνάτε από κόσκινο και αμφισβήτηση ή το δέχεστε ως θέσφατο, επειδή το είδατε σε ένα δημοσίευμα ή ένα video.
Η άγνοια και η βαρεμάρα, αλλά πολύ περισσότερο η άρνησή μας να προσεγγίσουμε κριτικά κάτι που μας λένε, οδηγεί τελικά στο να επιτρέπουμε να λέγεται ό,τι νά’ναι (και για αυτό έχουμε ξαναγράψει από εδώ). Εμείς δεν αντιδράμε και αυτοί που μας ταΐζουν ανοησία με του κουτάλι, δοκιμάζουν και συνεχώς επεκτείνουν τα όρια. Και κανένας δεν εξανίσταται. Όχι με βία, αλλά με απλή λογική και επιχειρήματα. Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος αντίστασης στην άγνοια και το φασισμό που αυτή επιφέρει.
Αν και έχω πολύ καιρό να τους δω, εμένα πάντως θα μου λείψουν πάρα πολύ ο Ernie και ο Bert, εμβληματικές φιγούρες του Sesame Street, αν τελικά τους χάσουμε, επειδή ενόχλησαν την εξουσία. Τραγική ειρωνεία: κούκλες ενοχλούν τους παλιάτσους…
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
- Καταγγελία – σοκ στη Θεσσαλονίκη: Βίασε κοπέλα μέσα σε περίπτερο στην Αριστοτέλους
- Θεσσαλονίκη: Κατάστημα καφέ στην Τούμπα έκλεβε ρεύμα – Ζημιά 8.500 ευρώ
- Θεσσαλονίκη: 87χρονος οδηγός χτύπησε πεζή γυναίκα με το ΙΧ - Δεν είχε δίπλωμα
- Θεσσαλονίκη: «Σήκωνε» προϊόντα από γνωστό πολυκατάστημα – Το έκλεψε 2 φορές
