«Η ιστορία του Λαμπράκη είναι σίγουρα η αρχή ενός νήματος για κάτι φωτεινό(…). Η δολοφονία Λαμπράκη είναι και η ιστορία όλων αυτών των μικρών, των “τιποτένιων” που πάλεψαν για να λάμψει η αλήθεια».
Ο Παναγιώτης Γκιζώτης σκηνοθετεί την παράσταση “Ζ - Το χρονικό μίας δολοφονίας”, που μεταφέρει στη σκηνή ένα γεγονός που σημάδεψε την Ελλάδα. Ο ίδιος προσέγγισε το μυθιστόρημα του Βασίλη Βασιλικού αρχικά με φόβο και δέος, αλλά και «με πολλή μελέτη».
«Τα τελευταία χρόνια νιώθω την απόλυτη ανάγκη να ασχοληθώ με το πολιτικό θέατρο», ανέφερε ο δημιουργός λίγο πριν ανοίξει η αυλαία του θεάτρου Artbox Fargani (Αγίου Παντελεήμονος 5, Αρχή Ιασωνίδου, Καμάρα Τηλ.: 2310 208 007).
Μίλησε για τις δυσκολίες του όλου εγχειρήματος αναφέροντας πως «φαντάζει Γολιάθ και συ Δαυίδ με βότσαλα στις τσέπες, και ειδικά όταν πρέπει να αντιμετωπίσεις πολλαπλά μέτωπα όπως η σκηνοθεσία, η δραματουργία, οι φωτισμοί, η οργάνωση». Περισσότερα στην συνέντευξη που ακολουθεί.
-Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την δολοφονία του Λαμπράκη;
-Τα τελευταία χρόνια νιώθω την απόλυτη ανάγκη να ασχοληθώ με το πολιτικό θέατρο. Αντιλαμβάνομαι πως ζούμε σε μια πολύ ιδιαίτερη και ιστορική περίοδο, μια περίοδο που διανύει μια πρωτόγνωρη κρίση σε πολλαπλούς τομείς (τεράστια αναδιανομή του πλούτου, τεχνοκεφάλαιο, στεγαστική και ενεργειακή κρίση, γεωπολιτικές ανισορροπίες, ανθρωπιστικές αξίες, άνοδος ακροδεξιάς και τόσα άλλα). Και εμείς, ενόσω βλέπουμε την καθημερινότητά μας να δυσχεραίνει από βάρη που καθημερινά μας φορτώνονται, προσπαθούμε παράλληλα και να αντιληφθούμε τι ακριβώς σημαίνει αυτή η νέα τάξη πραγμάτων και πως μπορούμε εμείς να υπάρξουμε μέσα σε αυτήν. Εν ολίγοις, είμαστε τόσο μα τόσο μπερδεμένοι.
Έχουμε την ανάγκη να φωνάξουμε, μα δεν ξέρουμε τι ή για τι. Έχουμε ανάγκη να κινητοποιηθούμε, μα δεν ξέρουμε πως ή για που. Ψάχνουμε διακαώς κάποιον ή κάποια που θα μπορέσει να αρθρώσει έναν στέρεο λόγο που να εκφράζει, έστω και λίγο, τι νιώθουμε και πως μπορούμε να προοδεύσουμε μέσα σε αυτόν τον Δαιδάλιο Λαβύρινθο· ένα φως μέσα στο σκοτάδι. Δεν ισχυρίζομαι ότι ο Γρηγόρης Λαμπράκης ήταν απαραίτητα αυτή η μορφή, παρόλα αυτά η ιστορία του είναι σίγουρα η αρχή ενός νήματος για κάτι φωτεινό.
Η συσπείρωση που προκάλεσε είναι κάτι που μπορεί να δώσει Κουράγιο σε αυτούς τους σκοτεινούς καιρούς. Γιατί η δολοφονία Λαμπράκη δεν είναι μόνο η δολοφονία ενός πολιτικού από τις παρακρατικές ομάδες που συσπείρωσε γύρω της η τότε κυβέρνηση και τα ψηλά κεφάλια. Η δολοφονία Λαμπράκη είναι και η ιστορία όλων αυτών των μικρών, των “τιποτένιων” που πάλεψαν για να λάμψει η αλήθεια· αυτών που πήδηξαν στην καρότσα, αυτών που ομολόγησαν χωρίς να φοβηθούν τις συνέπειες, αυτών που βγήκαν στους δρόμους φωνάζοντας “Ζει” και ρίξαν μια κυβέρνηση, αυτών που ήταν σαν εσένα και εμένα. Και αυτό το Κουράγιο, για μένα, είναι πολύ σημαντικό και κινητήριο.
-Πώς προσεγγίσατε το μυθιστόρημα Ζ” του Βασίλη Βασιλικού για να κάνετε την παράσταση;
-Στην αρχή με φόβο και δέος, αλλά με πολλή μελέτη (πάρα πολλή…) άρχισα να ψυχανεμίζομαι κάπως τις δυναμικές και τις θεματικές του. Μετά από αυτό ξεκίνησα να δημιουργώ έναν σκελετό της ιστορίας· μια δομή του “τι θα δούμε”. Ένιωθα ότι χρειαζόμουν κάτι στέρεο για να μπορέσω να ξεκινήσω τη γραφή ειδάλλως θα μπορούσα να χαθώ πολύ εύκολα. Όταν πλέον η δομή άρχισε να αποκρυσταλλώνεται μέσα μου, μπήκα δειλά στη γραφή. Στην αρχή μου φαινόταν σαν τεράστιο βήμα που φοβόμουν τρομερά να το κάνω, αλλά όταν το ξεκίνησα (σημ: η φράση “στη βράση κολλάει το σίδερο” είναι η αγαπημένη μου σε αυτές τις περιπτώσεις) αντιλήφθηκα ότι οι ατελείωτες ώρες που αφιερώθηκαν στη μελέτη αποδείχθηκαν πολύ χρήσιμες, καθώς η διαδικασία κινούσε πολύ πιο ομαλά απ’ ότι περίμενα. Φυσικά δεν έλειπαν τα σκαμπανεβάσματα και τα “πίσω-μπρος”, αλλά πιστεύω ότι κατάφερα σε έναν βαθμό να διατηρήσω τις ιδιαίτερες θεματικές του έργου παρά τη θεατρική μεταγραφή.
-Πώς συνομιλεί στο σήμερα η ιστορία;
-Με απίστευτα πολλούς τρόπους. Η συγκάλυψη ενός εγκλήματος, το παρακράτος που οργανώνεται για να κάνει τη βρώμικη δουλειά, η λασπολογία και η δολοφονία χαρακτήρων που εμπλάκηκαν στην υπόθεση… Οι παραλληλισμοί δεν σταματάνε. Παρόλα αυτά, θέλω να μείνω σε κάτι άλλο που με τρομάζει. Κύρια πολιτική του Λαμπράκη ήταν η ανάγκη για Ειρήνη και αφοπλισμό. Φέτος διανύουμε την 11η σερί χρονιά που οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται. Επί 11 συνεχόμενα χρόνια σπάμε το ρεκόρ της προηγούμενης χρονιάς και δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα καμία πρόθεση να σταματήσουμε.
-Πόσο απαιτητικό είναι να ανεβάζεις ένα έργο που βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα;
-Το ιδιαίτερα απαιτητικό στη δική μας περίπτωση, πέρα από το γεγονός ως γεγονός και την αφήγησή του, είναι η εποχή. Η περίοδος της μετεμφυλιακής Ελλάδας είναι από τις πιο θολές και συγκεχυμένες για μένα. Είναι απίστευτο τι ανακαλύπτεις όσο ξεθάβεις. Λέω συγκεκριμένα “θάβεις” γιατί νιώθω ότι πολύς κόσμος την έχει θαμμένη στο μυαλό του. Η γενιά των γονιών και των παππούδων μας που έζησε στο μεδούλι της αυτή τη βία. Πολλοί απ’ αυτούς την έχουν θαμμένη στο μυαλό τους για να ξεχάσουν τα τραύματα, και έχεις μεγάλη ευθύνη ως προς αυτό. Αντίστοιχα μεγάλη ευθύνη όμως έχεις και ως προς αυτούς που αναφωνούν “επιτέλους!” όταν μαθαίνουν για το εγχείρημά μας, αυτούς που τόσο πολύ θέλουν να μιλήσουν για την περίοδο εκείνη που πολλοί τη θάψαν στο θυμικό τους, που έχουν τόση ανάγκη να δουν στη σκηνή κάποιον να αναγνωρίζει και να δικαιώνει το τραύμα τους. Αυτό το πλαίσιο είναι που κάνει το ανέβασμα του Ζ ιδιαίτερα απαιτητικό.
-Τι σας δυσκόλεψε περισσότερο στο όλο εγχείρημα;
-Τα πολλαπλά μέτωπα. Το όλο εγχείρημα είναι κάτι τεράστιο, φαντάζει Γολιάθ και συ Δαυίδ με βότσαλα στις τσέπες, και ειδικά όταν πρέπει να αντιμετωπίσεις πολλαπλά μέτωπα όπως η σκηνοθεσία, η δραματουργία, οι φωτισμοί, η οργάνωση (και όλα τα άλλα τα οποία πρέπει να γίνουν παρασκηνιακά και δεν θα τα μάθει ποτέ κανείς) πρέπει να καταβάλεις απίστευτη δύναμη για να μην χαθείς στον κυκεώνα. Παλεύεις να διατηρηθείς ακέραιος μέσα στο χάος και ενώ έχουμε μια παραγωγή που μας στηρίζει όσο γίνεται στο μέτρο των δυνάμεών της, δεν παύω να πιστεύω ότι εγχειρήματα σαν κι αυτά πρέπει να υποστηρίζονται και από την πολιτεία. Αν μη τι άλλο είναι πολλαπλές θέσεις εργασίας που καλύπτει η ομάδα για να βγει η παραγωγή αλλά που θα μπορούσαν να δώσουν δουλειά σε τόσα ακόμη άτομα που την έχουν ανάγκη.
-Το θέατρο είναι πολιτική;
-Αμιγώς.
-Η ομάδα έχει μέλη με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη που ζουν στην Αθήνα. Η απόσταση αυτή πώς λειτούργησε στην προσέγγιση του θέματος; Όταν είσαι πιο μακριά βλέπεις πιο αντικειμενικά; Το ίδιο συμβαίνει και στην χρονική απόσταση;
-Σίγουρα βλέπεις πιο καθαρά (και ίσως πιο ρομαντικά) την πόλη όταν επιστρέφεις. Δε νομίζω ότι η Αθήνα σου επιτρέπει να σκεφτείς κάτι άλλο πέρα από αυτήν όσο ζεις εκεί, σε μονοπωλεί. Αλλά όταν έρχεσαι ξανά στην πόλη σου αρχίζεις να βλέπεις τα πράγματα με άλλο μάτι, πιο διερευνητικό, που ενίοτε αμφισβητεί τα άλλοτε δεδομένα. Αυτό σίγουρα βοήθησε στο να δημιουργήσουμε μια παράσταση που διαδραματίζεται στην πόλη μας.
-Τι θέλετε να πείτε μέσα από την παράσταση;
-Ζει.
Χρήσιμα
Εισιτήρια από 12 ευρώ μέσω more.com. Παραστάσεις από 30 Οκτωβρίου Παρασκευή και Σάββατο 21.00, Κυριακή 19.00.
