">
Δρ. Νικόλαος Πετρουλάκης / Εκδόσεις
Επιμύθιο: Ειρηναίος, Επίσκοπος Λουγδούνη (Λυών)
Δημοσιεύθηκε στην ημερήσια εφημερίδα
«Τύπος Θεσσαλονίκης»
Παρουσίαση: Δημήτρης Κακαβελάκης
Ένα εκπληκτικό και εξαιρετικά επίκαιρο βιβλίο του Νίκου Πετρουλάκη, σημαντικού σύγχρονου Έλληνα παιδαγωγού ο οποίος τιμά το χώρο και την επιστήμη της παιδείας. Αλλά, διερευνά και όλα τα επίπεδα της φιλοσοφικής σκέψης, της θεολογικής αναζήτησης και της πνευματικής ενορατικότητας. Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια κατάθεση για το σημερινό και αυριανό χριστιανισμό, παρά το γεγονός ότι τα κείμενα, οι σκέψεις και οι ιδέες που έχει διατυπωθεί και υποστηριχτεί από τον μεγάλο αυτό πατέρα και πρώτο χριστιανό φιλόσοφο πριν από 18 αιώνες. Τότε, όμως, ο Κλήμης ο ΑΛεξανδρεύς, παράλληλα με τον Ωριγάνη και τον φωτεινό επίσκοπο της Λυών Ειρηναίο, έβαλε τα θεμέλια σύζευξης πίστης και ένωσης. Μια θέση που θεωρήθηκε το κλειδί του δόγματος για το Θεό και τον κόσμο, για τον Ιησού Χριστό και το πνεύμα του, για το θεό και τον άνθρωπο. Τότε, αμφισβητήθηκε, όμως πολύ αργότερα το 1700 τον αναγνώρισε άγιο το Βατικανό για να πάρει πίσω την «αγιοσύνη» του πάλι, για τις αμφισβητούμενες πνευματικές θέσεις του. Το ίδιο όμως έκαμε και η ανατολική ορθόδοξη εκκλησία που στη βίβλο «λογόκρινε» τον Κλήμη για ορισμένες «αιρετικές» ιδέες του. Αλλά, επειδή ήταν φιλικά διακείμενος προς το όλο έργο του Αλεξανδρινού πατέρα πίστευε πως οι ιδέες αυτές ήταν γραμμένες σε παραποιημένα κείμενα. Αλλά, παρά ταύτα ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς θωράκισε το χριστιανισμό με το φιλόσοφο πνεύμα της σκέψης του, της γνώσης του που εκπορεύεται από την υπέρτατη θεία «σκέψη».
Κλήμης ο Αλεξανδρεύς θεωρείται ως ο κυριότερος, μετά τον Ωριγένη, χριστιανός απολογητής. Αλλά είναι, και ο πρώτος Έλληνας χριστιανός φιλόσοφος στην ιστορία της ανθρωπότητας που πίστευε στην ανάγκη να θεσπιστεί ένα είδος θετικής εκπαίδευσης για το ανθρώπινο γένος.
«Η άποψη αυτή θεωρήθηκε ως η βασική αλεξανδρινή αρχή που παίρνει την αρμόζουσα θέση στην ιστορία της εκκλησίας και είναι το κλειδί του δόγματος για το Θεό και τον κόσμο, για τον Ιησού Χριστό και το πνεύμα του, για το θεό και τον άνθρωπο».
Αυτά αναφέρει στο οπισθόφυλλο του εξαιρετικής αξίας βιβλίο (340 σελίδων) που έγραψε ο βαθύτατης πνευματικής ευαισθησίας παιδαγωγός-καθηγητής και πνευματικός «εργάτης» για την ανάπτυξη της ουσιώδους παιδείας, ο δρ. Νικόλαος Πετρουλάκης. Ένας Χανιώτης σπανίου ήθους και ανθρώπινης ευθύνης που τιμά τα Χανιά, την Ελλάδα και όλο τον κλάδο των Ελλήνων παιδαγωγών της νεοελληνικής παιδείας.
Ένα βιβλίο με ιδιαίτερη αξία στην εποχή μας
Ο Νίκος Πετρουλάκης πνευματικός αδελφός παιδιόθεν έχει γράψει περί τα 25 σημαντικά βιβλία, ανάμεσα στα οποία κατέλαβε σημαντική θέση το βιβλίο του (εκδόθηκε από τις εκδόσεις Ατροπός 2000) με τίτλο: «ΚΛΗΜΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ ο βαθυνούστατος παιδαγωγός και φιλόσοφος».
Αυτό το βιβλίο μου το έδωσε με ζεστή αφιέρωση στις 20/6/2008. Προσπάθησα πολλά φορές να «πολιορκήσω» το πλήθος των γνωστικών πεδίων αυτού του έργου για να το παρουσιάσω αλλά όλο και μου αντιστεκότανε. Τώρα, με την ευκαιρία της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος κάπως να διεισδύσω (ένα χρόνο μετά που μου το έδωσε) στα γνωστικά και τα πνευματικά πεδία της πλούσιας αυτής συγγραφής, η οποία στους σύγχρονους καταλυτικούς καιρούς αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Γιατί, σε ώρες μέγιστης πνευματικής σύγχυσης έργα όπως αυτό στο οποίο αναφερόμαστε σήμερα διαχέουν ένα γνωστικό και επιγνωστικό φως στα σκοτάδια που μας κατακλύζουν.
Ο Κλήμης ολοκληρώνει μια τριλογία
Η σπουδαία εργασία του πολυγραφότατου συγγραφέα και παιδαγωγού Νίκου Πετρουλάκη, ολοκληρώνει μια έξοχη τριλογία με τα δύο προηγηθέντα μελετήματά του.
1) Κείμενα παιδείας Μέγας Βασίλειος (Ατροπος 2000)
2) Παιδαγωγία του Μεάγλου Φωτίου (Ατροπός 2003) και
3) Κλήμης Αλεξανδρεύς ο βαθυνούστατος παιδαγωγός και φιλόσοφος. Με ένα επιμύθιο στο ίδιο έργο που τιτλοφορείται «Ειρηναίος, επίσκοπος Λουγδούν (Λυών).
Για το τελευταίο αυτό βιβλίο της σημαντικής τριλογίας του ο συγγραφέας Νίκος Πετρουλάκης αναφέρει τα εξής χαρακτηριστικά στον πρόλογό του:
Η σχέση ανάμεσα στο Θεό και τον άνθρωπο
«Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς ως χριστιανός απολογητής ξεκινά από την ουσιαστική σχέση ανάμεσα στο Θεό και τον άνθρωπο και προχωρεί για να αποδείξει πως μέσα στο χριστιανισμό ο χριστιανός έχει αποκαταστήσει τη φυσική του σχέση ως δημιουργήματος με το δημιουργό του… Και ο πρώτος Έλληνας χριστιανός φιλόσοφος στην ιστορία της ανθρωπότητας που πίστευε στην ανάγκη να θεσπιστεί ένα είδος θετικής εκπαίδευσης για το ανθρώπινο γένος». Ο Κλήμης είχε τη γνώμη ότι πρέπει να υπάρχει ελευθερία στην έρευνα, αναγωγή της πίστης σε γνώση, με τη βοήθεια της φιλοσοφίας και χρησιμοποίησης της αλληγορικής μεθόδου στην ερμηνεία των γραφών…
Η τάση του Κλήμη ήταν να ενσωματώσει στο χριστιανισμό όλα τα στοιχεία της ελληνικής φιλοσοφίας που ήταν συμβατά με τη χριστιανική πίστη. Είχε επηρεαστεί από τη φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Φίλωνος, καθώς και από τη Στωική φιλοσοφία.
Στη διδασκαλία του απευθυνότανε προς τους Έλληνες και τους καλλιεργημένους χριστιανούς και επεδίωκε να χρησιμοποιήσει ότι το αφομοιώσιμο εκ της ελληνικής φιλοσοφίας. Για να γίνει ένας από τους πιο υπολειπτόμενους πατέρες των πρώτων χριστιανικών χρόνων για τη φιλοσοφική πλαισιωμένη Θεολογία και τη διορατικότητά του ως ένας από τους επιφανέστερους πατέρες.
Τον αμφισβήτησαν και τον διώξανε σε Δύση και Ανατολή
Όμως, ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (όπως αναφέρει συνοπτικά στον πρόλογό του και αναλυτικά στο Β΄ κεφάλαιο του βιβλίου του ο Νίκος Πετρουλάκης) διώχθηκε, αμφισβητήθηκε και δοκιμάστηκε τόσο από την πλευρά της παπικής Εκκλησίας όσο και από την μεριά της πατριαρχικής εκκλησίας, βασικά από τον Μέγα Φώτιο, παρά το γεγονός ότι αυτό είχε ενδιαφέρον για το σπουδαίο έργο του.
Βασικά, ο Κλήμης ο Αλεξανρδεύς ανακλήθηκε έτσι για να διακρίνεται από τον Κλήμη Α΄ Πάπα Ρώμης. Κυρίως όμως γιατί δίδαξε στην περίφημη κατηχητική σχολή της Αλεξανδρείας γύρω από τα 20 χρόνια.
Για τη μεγάλη πνευματική συμβολή του αγιοποιήθηκε από τη Δυτική Εκκλησία του 17ου αιώνα. Όταν όμως ο Πάπα Κλήμης ο Η΄ αναθεώρησε το μαρτυρολόγιο το όνομα του Άγιου Κλήμη διαγράφηκε με τη δικαιολογία ότι ορισμένα σημεία της διδασκαλίας του ήταν σφαλερά ή ύποπτα.
Η ανατολική Εκκλησία συνέχισε να γιορτάζει τη μνήμη του στις 4 Δεκεμβρίου.
Δεν «έκλεψαν» οι Έλληνες ιδέες άλλων λαών
Επίσης, ο Νίκος Πετρουλάκης ξεκαθαρίζει σ’ αυτό το κεφάλαιο το κρίσιμο θέμα της αναγνώρισης από τον Κλήμη της φιλοσοφίας του Φίλωνος που προσπάθησε να συζεύξει την ελληνική φιλοσοφία με την ιουδαϊκή κοσμοθεωρία (όπως υποστήριζε και ο Ιονατίνος ο Μάρτυρας) ότι ο Πλάτωνας και άλλοι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς επηρεάστηκαν πολύ από τον Μωυσή και τους προφήτες, καθώς και από άλλους αρχαίους πολιτισμούς.
Ο Πετρουλάκης όμως απαντά ότι οι Έλληνες δεν ήταν «κλέφτες» σοφίας άλλων λαών και πολιτισμών. Γιατί αυτοί διατύπωσαν πρωτότυπες φιλοσοφικές και επιστημονικές θεωρίες, με φυσικές επιδράσεις από σοφίες αλλά και άλλων λαών.
Επικαιρότητα Κλήμη Αλεξανδρέως
Μέσα από τα εννέα κεφάλαια ερευνητικής, συγκριτικής, ψυχολογικής, φιλοσοφικής και θεολογικής προσέγγισης ο σημαντικός Χανιώτης –πανελλήνιας αναγνώρισης- παιδαγωγός Νίκος Πετρουλάκης ανατέμνει τον καιρό, την συμβολή αλλά και την ιδιαίτερη σημασία για την εποχή μας του θεμελιακού έργου από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες του Κλήμη του Αλεξανδρέως ο οποίος συνέδεσε την αρχαία ελληνική γνώση με την αιώνια λάμψη της Θείας Χάριτος, η οποία διαρκώς εμπλουτίζεται δια της Εκκλησίας του Χριστού, για την πνευματική πρόοδο, ανάταση και λύτρωση ανθρώπου ανθρωπότητας. Με τον γνήσιο χριστιανισμό της αγάπης, της ειρήνης και της ελπίδας για έναν κόσμο συνεργασίας και σωτηρίας.
Συγκεκριμένα, το βιβλίο «ΚΛΗΜΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ, ο βαθυνούστατος παιδαγωγός και φιλόσοφος» με επιμύθιο: Ειρηναίος, Επίσκοπος Λουγδούνης (Λυών) περιλαμβάνει και τις κάτωθι ενότητες:
Πρόλογος: Α) οι σχολές της Αλεξάνδρειας, Β) ο βίος του Κλήμη του Αλεξανδρεύς, Γ) Η αλληγορική μέθοδος στην Αλεξάνδρεια, Δ) Τα συγγράμματα του Κλήμη, η ποιότητα των γραπτών του, τα έργα του και τα εγκατεσπαρμένα αποσπάσματα έργων του. Ε) Ο Χριστιανός Έλληνας Κλήμης, ΣΤ) Ο Κλήμης ως παιδαγωγός, Ζ) Ο Κλήμης ως χριστιανός φιλόσοφος, Θ) Ο Κλήμης και οι ξένοι μελετητές.
Από τα πλούσια περιεχόμενα του βιβλίου για τον Κλήμη του Αλεξανδρέα παραθέτουμε αποσπάσματα από το Ζ΄ κεφάλαιο που έχει τίτλο: «Ο Κλήμης ως κοινωνικός ψυχολόγος». Ένα κεφάλαιο που εκφράζει από τους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού τα μύρια όσα κοινωνιοψυχολογικά προβλήματα που απασχολούσαν, από τότε, τις κοινωνικές συνθήκες μιας ευρύτατης προβληματικής (όπως και στην εποχή μας) της λειτουργίας των κοινωνικών θεσμών. Ο κ. Ν. Πετρουλάκης αναφέρει στη σελίδα 219 ότι: «Από τα κοινωνικά φαινόμενα ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς είχε ενδιαφερθεί ιδιαιτέρως για εκείνα που αναφέρονται στην ανθρώπινη συμπεριφορά, στο γάμο, στην παιδεία, στην εγκράτεια και στην ακράτεια, στην οικογένεια και στα πρόσωπα που τηνα ποτελούν, στη συνεργασία των μελών και στις διενέξεις ανάμεσα στα μέλη αυτά, στον πολιτισμό και στις παραδοσιακές συνήθειες, στη ζωή και στο θάνατο και στη μεταθανάτια ζωή. Όμως, τον είχαν απασχολήσει πολύ οι κοινωνικές διακρίσεις στον πλούτο και στα λοιπά επίγεια αγαθά. Όπως και στη φιλανθρωπία, στη φιλαργυρία, στη λιτότητα, στη σπατάλη και στην άπληστη ζωή η οποία έχει μεγεθυνθεί πολύ στις κοινωνίες της υπερκατανάλωσης της νέας φτώχειας, της απάνθρωπης εκμετάλλευσης.
18 κεφάλαια υπέρ του γάμου και της ζωντανής πίστης
Ο Κλήμης ήταν υπέρ του γάμου για να υποστηρίξει ότι με το γάμο ο άνθρωπος συνεργεί με το Θεό στη γένεση του ανθρώπου. Καταδικάζει όμως τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις και την παιδεραστία.
Το βιβλίο του Νίκου Πετρουλάκη «ΚΛΗΜΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ» αποτελεί μια σημαντική κατάθεση για τις σκέψεις του πρώτου χριστιανού φιλοσόφου που πολλές από αυτές έχουν σημαντική επικαιρότητα και για την εποχή μας, η οποία έχει ανάγκη μια ζωτική πίστη η οποία, κρατώντας τις θεμελιακές πιστευτικές και εκκλησιολογικές αξίες διασφαλίζει τη διαχρονική λειτουργία τους μέσα στις ανατρεπτικές καταστάσεις που δημιουργούν οι συνεχείς τεχνολογικές, οικονομικές και κοινωνοψυχολογικές εξελίξεις στον χαοτικό 21ο αιώνα. Χωρίς να καθηλώνουν τη ζωντανή χριστιανική πίστη σε ανελαστικές ψευδοευσεβεστικότητες οι οποίες αποδυναμώνουν το χριστιανισμό από τις υψηλές πνευματικές δυνάμεις του.
