*Της Λεμονιάς Βασβάνη | Από την έντυπη έκδοση "Τύπος Θεσσαλονίκης"
Η ιδέα να δώσει φως στις γυναίκες της τρίτης ηλικίας της περιφέρειας, οι οποίες υπήρξαν και υπάρχουν ακόμα ως τις μέρες μας φορείς μιας βιωματικής γνώσης που δεν καταγραφόταν αλλά μεταδιδόταν προφορικά από γενιά σε γενιά μέσα στη θηλυκή κοινότητα, στάθηκε η αφορμή για να φτιάξει ο Κωνσταντίνος Ντέλλας το έργο «Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα»
Ο δημιουργός άντλησε υλικό για το έργο του από διαφορετικές πηγές: μαρτυρίες, λαογραφικά κείμενα και ιατροσοφικούς κώδικες του 19ου αιώνα, ημερολόγια πόλεων, αποσπάσματα αρχαίων και νεότερων συγγραφέων, αλλά και δημοτικά τραγούδια. Η παράσταση κέρδισε κοινό και κριτικούς, αλλά και βραβεία, και επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη Θέατρο Αυλαία από 15 έως και 18 Ιανουαρίου 2026.
«Επιδιώκουμε να αναδείξουμε τις γυναίκες εκείνες που έζησαν στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας, που υπήρξαν αόρατες από τους ερευνητές παλιότερων εποχών, παρότι είχαν καθοριστικό ρόλο στην κοινότητα και στη μετάδοση γνώσης», σημείωσε ο σκηνοθέτης στο «ΤyposThes».
-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για την παράσταση;
-Η παράσταση «Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα» γεννήθηκε από μια μακρά προσωπική και ερευνητική ενασχόληση με την παράδοση, την ανθρωπολογία του φύλου, τη λαϊκή τελετουργία και το πώς αυτά συνδέονται με τη ζωή των γυναικών της υπαίθρου. Ήθελα να προσεγγίσω το θηλυκό στοιχείο, όχι μόνο ως στερεότυπο, αλλά ως μια βαθιά πολιτισμική και ιστορική εμπειρία που για πάρα πολλά χρόνια βρισκόταν στο περιθώριο της έρευνας. Με ενδιέφερε να δοθεί φως στις γυναίκες της τρίτης ηλικίας της περιφέρειας, οι οποίες υπήρξαν και υπάρχουν ακόμα ως τις μέρες μας φορείς μιας βιωματικής γνώσης που δεν καταγραφόταν αλλά μεταδιδόταν προφορικά από γενιά σε γενιά μέσα στη θηλυκή κοινότητα. Η ιδέα αυτή βρήκε χώρο να υλοποιηθεί μέσα από τη συνεργασία με το Θεσσαλικό Θέατρο τον Μάρτιο του 2023, με αφετηρία την μεγάλη παράδοση της Θεσσαλίας στη θηλυκή μαγεία, από τον μύθο της Μήδειας έως τους νεότερους χρόνους.
-Πώς επιλέξατε τα κείμενα που απαρτίζουν τη δραματουργία;
-Η δραματουργία της παράστασης δεν βασίζεται σε ένα ενιαίο θεατρικό έργο, αλλά αποτελείται από ένα μωσαϊκό κειμένων από διαφορετικές πηγές: μαρτυρίες, λαογραφικά κείμενα και ιατροσοφικούς κώδικες του 19ου αιώνα, ημερολόγια πόλεων, αποσπάσματα αρχαίων και νεότερων συγγραφέων, όπως οι «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου, το «Μαράν Αθά» του Θωμά Ψύρρα και οι «Γυναίκες της Γης» της Μαρούλας Κλιάφα, καθώς και παραδοσιακά τραγούδια. Η επιλογή έγινε με βάση το πώς αυτά τα υλικά συνομιλούν μεταξύ τους σκηνικά και θεματικά, δημιουργώντας έναν κοινό άξονα γύρω από τις τρεις θεματικές που προσεγγίστηκαν: οι γυναίκες της τρίτης ηλικίας, οι θηλυκές λαϊκές μαγικοθρησκευτικές πρακτικές και η τεχνογνωσία και επεξεργασία των προϊόντων της γης για την παραγωγή τροφής. Παράλληλα, λοιπόν, με τη διαδικασία των προβών άρχισε να σχηματίζεται και η δομή του θεατρικού κειμένου, να δοκιμάζεται και να καταλήγει στη μορφή που απέκτησε.
Ο Κωνσταντίνος Ντέλλας. Φωτογραφία: Νικόλας Λούκα.
-Ποια είναι η δική σας σχέση με την παράδοση; Σας επηρέασαν προσωπικές ή οικογενειακές ιστορίες;
-Η παράδοση με απασχολεί χρόνια, κάποιο άτομο που παρακολουθεί τη δουλεία μου μπορεί να το διακρίνει, όχι ως μουσειακό είδος καθαρό και λείο, αλλά ως ένα ζωντανό και ενεργό στοιχείο που συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα και δρούμε, με ρωγμές και γκρίζες περιοχές, όχι πάντα ευχάριστες και κοινωνικά αποδεκτές. Προφανώς υπάρχουν επιρροές από το οικογενειακό και κοινωνικό μου περιβάλλον, από ιστορίες που άκουσα μεγαλώνοντας και από έναν τρόπο ζωής που συνδέεται με την προφορικότητα και τη μνήμη, μέσα από την παρουσία των γιαγιάδων μου και την ενασχόληση μου με μορφές έκφρασης του λαϊκού πολιτισμού, όπως η μουσική, το τραγούδι και ο χορός. Παρόλα αυτά, δεν πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό έργο, οι επιρροές αυτές λειτουργούν περισσότερο παράλληλα ως εργαλεία και τρόποι σκηνικής δράσης, δημιουργώντας έναν θεατρικό κώδικα που στηρίζεται στο ατομικό αφήγημα, όχι μόνο το δικό μου αλλά και των ατόμων με τα οποία συνεργαζόμαστε.
-Οι ρόλοι ερμηνεύονται από άνδρες. Πώς προσεγγίσατε αυτή την επιλογή;
-Η επιλογή ανδρών να υποδυθούν τις γριές αποτελεί μέρος της καλλιτεχνικής διερεύνησης του φύλου, της ταυτότητας και της μεταμόρφωσης, της παρατήρησης για το πώς η σωματική μνήμη διατρέχει τις γενιές, ανεπηρέαστη από το βιολογικό φύλο. Οι ηθοποιοί δούλεψαν – και συνεχίζουν να δουλεύουν - εντατικά με εργαλεία το σώμα, την κίνηση και τον ρυθμό, ανακαλώντας δικά τους βιώματα και μνήμες από τις γιαγιάδες τους ή μεγάλες γυναίκες του κοινωνικού τους περιβάλλοντος, ώστε η προσέγγιση του θηλυκού γερασμένου σώματος από ένα αρσενικό νεανικό σώμα, να μην χαρακτηρίζεται από τη γραφική και στερεοτυπική εικόνα μιας «γιαγιάς», αλλά από την αλήθεια μιας ηλικιωμένης γυναίκας που ζει και εργάζεται προσαρμόζοντας την κίνησή της στις ανάγκες και τις δυσκολίες της ηλικίας της. Αυτό απαιτεί από τους ηθοποιούς κατά τη διάρκεια της παράστασης έλεγχο και διαρκή διαπραγμάτευση με τον εαυτό τους, ώστε να αποφεύγουν την περιγραφή και το σχόλιο αλλά να φέρουν σκηνικά την σωματοποιημένη αφήγηση των γερασμένων γυναικείων μορφών, κατευνάζοντας την ορμή και την ευκολία της δικής τους ηλικίας.
-Ποιος είναι ο ρόλος της μάσκας στην παράσταση;
-Η μάσκα είναι θεμελιώδες δραματουργικό εργαλείο, το οποίο δεν λειτουργεί ως κάλυμμα, αλλά ως αποκάλυψη. Αφαιρεί τη ψυχολογική προσέγγιση των χαρακτήρων, ενισχύοντας έτσι τη συλλογική διάσταση των ρόλων. Παράλληλα, επιβάλλει έναν διαφορετικό τρόπο σκηνικής παρουσίας, όπου το σώμα και η κίνηση αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Χωρίς τη μάσκα, η παράσταση θα έχανε ένα μεγάλο κομμάτι του τελετουργικού της χαρακτήρα. Οι τρεις γριές της παράστασης βρίσκονται διαρκώς σε ένα μεταίχμιο μεταξύ του ατομικού και του συλλογικού αφηγήματος, κάτι που η χρήση της μάσκας έρχεται να επισφραγίσει επιτρέποντας την ταύτιση του κοινού με το δικό του βίωμα και καθιστώντας αυτές τις μορφές με έναν ποιητικό τρόπο, αρχαϊκές.
-Πώς σχολιάζεται η θέση της γυναίκας και πώς συνδέεται αυτό με το σήμερα;
-Η παράσταση επιδιώκει να αναδείξει τις γυναίκες εκείνες που έζησαν στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας, που υπήρξαν αόρατες από τους ερευνητές παλιότερων εποχών, παρότι είχαν καθοριστικό ρόλο στην κοινότητα και στη μετάδοση γνώσης. Μέσα από τη συνθήκη μιας καταγραφής – γι’ αυτό και πολλές φορές ακούγεται στην παράσταση η φράση «γράψ’ το!» - οι τρεις γυναίκες μιλάνε για τις σκληρές συνθήκες της ζωής τους, για τα μυστικά που κληρονόμησαν από τις παλιότερες που τις καθιστούν ειδικές στη διαχείριση του άγνωστου και του μεταφυσικού. Μέσα από τη σκηνική δράση, διερευνούμε πώς οι γυναίκες συγκρότησαν κώδικες γνώσης (μαγειρική, βότανα, τελετουργίες) σε ένα περιβάλλον απόλυτης κυριαρχίας των ανδρών, αλλά ταυτόχρονα πώς αυτές οι πρακτικές αφηγούνται ιστορίες αντίστασης και επιβίωσης. Ωστόσο, στόχος της παράστασης είναι η ανάδειξη ερωτημάτων παρά η κατάθεση συμπερασμάτων με καταγγελτικό τρόπο, η υπενθύμιση στο σημερινό κοινό ότι πολλά πράγματα έχουν κατακτηθεί, η φωνή της γυναίκας εδώ και δεκαετίες είναι ορατή στη δημόσια σφαίρα, παρόλα αυτά ακόμα πολλές από τις ανισότητες και τις σιωπές του παρελθόντος δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως, η κακοποίηση και η απαξίωση, όπως και η ανάθεση των εργασιών στο οικιακό περιβάλλον στη γυναίκα ως αυτονόητη υποχρέωση της, υφίστανται σε μεγάλο βαθμό με την ανοχή όλων μας.
Χρήσιμα
Δραματουργία – σκηνοθεσία- έρευνα: Κωνσταντίνος Ντέλλας, Ερμηνεύουν: Μιχάλης Αναγνώστου, Μανούσος Γεωργόπουλος, Πλάτωνας Γιώργος Περλέρος. Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός Θέατρο - Experimenta Art Company.
Παραστάσεις : 15 – 18 Ιανουαρίου 2026. Εισιτήρια: 20 ευρώ, 17 ευρώ (μειωμένο).
Διάρκεια: 70΄ Προπώληση: more.com.
- Θεσσαλονίκη: Ακίνητα σε λάθος τιμές και κακή κατάσταση - Η περιοχή next big thing
- Θεσσαλονίκη: Στοίχημα «κανένα δένδρο να μην καταλήξει στον ΧΥΤΑ»!
- Με καθυστέρηση η αποστολή λογαριασμών μέσω ΕΛΤΑ - Τι καταγγέλλουν καταναλωτές
- Καιρός στη Θεσσαλονίκη: «Βουτιά» κάτω από το μηδέν η θερμοκρασία - Πού θα χιονίσει
