">
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΒΟΡΡΑΣ»
Της ΕΛΕΝΗΣ ΙΑΤΡΟΥ
Ένα μήνυμα από φίλο που χρειάζεται επειγόντως χρήματα. Ένα τηλεφώνημα που απειλεί τη ζωή των παιδιών σου. Οι απατεώνες επιστρατεύουν την εμπιστοσύνη και τον φόβο, πιέζοντας τα θύματά τους να δράσουν προτού προλάβουν να σκεφτούν. Πίσω τους μένουν άδειοι λογαριασμοί, ταλαιπωρία και ανασφάλεια. Δύο ιστορίες αποκαλύπτουν πώς στήνεται η παγίδα, ενώ ο Γιώργος Παπαπροδρόμου, αντιστράτηγος ε.α. της ΕΛ.ΑΣ. και πρώην διευθυντής της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, εξηγεί τις μεθόδους των δραστών και υπογραμμίζει την ανάγκη πρόληψης και θεσμικών παρεμβάσεων.
«Δεν με εμπιστεύεσαι;»
Η Έφη Κλωφά βρισκόταν στον χώρο εργασίας της όταν έλαβε στο Messenger ένα μήνυμα από τη φίλη της, Εμμανουέλα Μεριανού. Χρειαζόταν επειγόντως χρήματα, επειδή, όπως έγραφε, ο δικός της λογαριασμός είχε μπλοκάρει.
Η Έφη προσπάθησε επανειλημμένα να επικοινωνήσει τηλεφωνικά μαζί της, αλλά η γραμμή φαινόταν απασχολημένη. Την ίδια ώρα, τα μηνύματα γίνονταν πιεστικότερα. «Δεν με εμπιστεύεσαι;» τη ρωτούσε εκείνος που κρυβόταν πίσω από το προφίλ.
Η επίκληση στη φιλία έκαμψε τις αντιστάσεις της. Έστειλε μέσω IRIS 680 ευρώ στον αριθμό κινητού που της υπέδειξαν. Λίγα λεπτά αργότερα, όταν κατάφερε να μιλήσει με την πραγματική της φίλη, αποκαλύφθηκε η απάτη: η Εμμανουέλα δεν είχε ζητήσει χρήματα από κανέναν. Δεχόταν ήδη καταιγισμό τηλεφωνημάτων και μηνυμάτων από γνωστούς που τη ρωτούσαν αν χρειαζόταν οικονομική βοήθεια.
Οι απατεώνες παραβίασαν τον λογαριασμό της και ζητούσαν χρήματα από φίλους της. Τρεις ανταποκρίθηκαν, χάνοντας συνολικά 2.560 ευρώ
Δείτε τα επίμαχα μηνύματα.
Ένας κωδικός άνοιξε την πόρτα
Η παγίδα είχε στηθεί νωρίτερα, με μήνυμα από άλλον παραβιασμένο λογαριασμό. Μια υποτιθέμενη φίλη ζήτησε από την Εμμανουέλα τον αριθμό του κινητού της, λέγοντας ότι τον είχε χάσει. Εκείνη τον έστειλε, χωρίς να υποψιαστεί κάτι.
Ακολούθησε δεύτερο αίτημα: να προωθήσει τους κωδικούς που μόλις είχαν φτάσει στη συσκευή της. Η δικαιολογία ήταν πως το κινητό της «φίλης» είχε μπλοκάρει. Η Εμμανουέλα έστειλε τους κωδικούς και οι δράστες απέκτησαν πρόσβαση στον λογαριασμό της.
Στη συνέχεια άρχισαν να ζητούν δανεικά από τις επαφές της. Σύμφωνα με την περιγραφή της, είχαν διαβάσει τις συνομιλίες της και επέλεγαν ανθρώπους που θα ανταποκρίνονταν σε μια έκκληση βοήθειας.
Εκτός από την Έφη, δύο ακόμη φίλοι έστειλαν 680 και 1.200 ευρώ αντίστοιχα. Οι δράστες έδιναν άλλοτε αριθμό κινητού για μεταφορά μέσω IRIS και άλλοτε τραπεζικό λογαριασμό. Συνολικά χάθηκαν 2.560 ευρώ, με αφετηρία ένα μήνυμα που έμοιαζε απολύτως οικείο.
Τα χρήματα χάθηκαν, ο φόβος έμεινε
«Έκανα άμεση ανάρτηση για να προειδοποιήσω όσους μπορούσα, μιλούσα συνέχεια στο τηλέφωνο για να προλάβω άλλους, όμως όπως φαίνεται αυτό δεν ήταν αρκετό. Το κακό είχε γίνει. Τα χρήματα χάθηκαν», λέει η Εμμανουέλα στον «Ελληνικό Βορρά».
Όπως αναφέρει, κατήγγειλε το περιστατικό στις αρμόδιες αρχές, χωρίς μέχρι τη μαρτυρία της να έχει ενημερωθεί για εντοπισμό των δραστών. Ο λογαριασμός της κλειδώθηκε, η ίδια άλλαξε αριθμό κινητού και ακολούθησε μια εξαντλητική διαδικασία ενημέρωσης υπηρεσιών και τραπεζών.
«Πλέον φοβόμαστε οικογενειακώς μήπως ξαναγίνει. Υπάρχει βέβαια κι ένα καλό. Διαπίστωσα πως έχω πολύ καλούς φίλους που θα στέκονταν στο πλευρό μου σε ώρα ανάγκης», προσθέτει.
Η Έφη απευθύνθηκε στην τράπεζά της, καθώς είχε πληρώσει ασφαλιστική κάλυψη για την κάρτα της. Σύμφωνα με την ίδια, ο λογαριασμός στον οποίο κατέληξαν τα χρήματα εντοπίστηκε σε άλλη τράπεζα και το ποσό βρισκόταν ακόμη εκεί, χωρίς όμως να της επιστραφεί.
Η απώλεια ήρθε λίγες ημέρες πριν από τη μετακόμιση της κόρης της σε άλλη πόλη για σπουδές, όταν τα οικογενειακά έξοδα ήταν αυξημένα. Δύο μήνες μετά το περιστατικό, όπως αναφέρει, παρέμενε αδιευκρίνιστο αν η ασφαλιστική κάλυψη θα αποζημίωνε τη συγκεκριμένη συναλλαγή.
Η απειλή για ληστεία και οι ψεύτικοι αστυνομικοί
Στην περίπτωση της 87χρονης κυρίας Δέσποινας, το μέσο ήταν το τηλέφωνο και το όπλο ο τρόμος.
«Ερχόμαστε σπίτι σου, θα κάνουμε ληστεία. Βάλε όλα τα λεφτά και τα χρυσαφικά σε μια σακούλα κι άφησέ τα έξω στην πόρτα της αυλής, αλλιώς θα κάνουμε κακό στην κόρη σου και τον γαμπρό σου», της είπε μια ανδρική φωνή. Ο άγνωστος ισχυρίστηκε ότι κρατούσε τα παιδιά της και απαιτούσε να βιαστεί.
Πανικόβλητη, συγκέντρωσε κοσμήματα, λίρες και 5.000 ευρώ. Τότε το τηλέφωνο χτύπησε ξανά. Ένας άλλος άνδρας συστήθηκε ως αστυνομικός. Την προσφώνησε με το ονοματεπώνυμό της, γνώριζε την προηγούμενη κλήση και τη διαβεβαίωσε ότι οι αρχές παρακολουθούσαν τους κακοποιούς.
Της ζήτησε να ακολουθήσει τις οδηγίες τους, ώστε να συλληφθούν, και την καθησύχασε ότι η κόρη και ο γαμπρός της ήταν καλά. Ο φόβος έδωσε τη θέση του στην εμπιστοσύνη προς την υποτιθέμενη αστυνομία.
Όταν βγήκε στην αυλόπορτα, δύο άνδρες κατέβηκαν από αυτοκίνητο και εμφανίστηκαν επίσης ως αστυνομικοί. Παρέλαβαν τη σακούλα και της ζήτησαν να επιστρέψει στο σπίτι και να ξαπλώσει στο πάτωμα, για να προστατευθεί από ενδεχόμενους πυροβολισμούς.
Τα λεπτά περνούσαν χωρίς να συμβαίνει τίποτα. Όταν τηλεφώνησε στην κόρη της, άκουσε ότι βρισκόταν με την οικογένειά της στον παιδότοπο. Η απειλή και η υποτιθέμενη επιχείρηση ήταν μέρη της ίδιας σκηνοθεσίας.
Ο γνωστός λογαριασμός δεν αποτελεί εγγύηση
Ο Γιώργος Παπαπροδρόμου περιγράφει μεθόδους που εκμεταλλεύονται τις ανθρώπινες σχέσεις. Η κατάληψη ενός προφίλ επιτρέπει στους δράστες να εμφανιστούν ως πρόσωπα εμπιστοσύνης. Ζητούν ακόμη και σχετικά μικρά ποσά, ώστε το αίτημα να γίνεται ευκολότερα πιστευτό.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι συχνά λείπει η απευθείας επικοινωνία με τον άνθρωπο που υποτίθεται ότι ζητά βοήθεια. Η φωτογραφία, το όνομα και το ιστορικό μιας συνομιλίας αρκούν για να δημιουργήσουν αίσθημα ασφάλειας.
Στην περίπτωση της Έφης, η προσπάθεια τηλεφωνικής επιβεβαίωσης έγινε, αλλά δεν ολοκληρώθηκε πριν από τη μεταφορά. Οι δράστες διατήρησαν την πίεση μέχρι να σταλούν τα χρήματα.
Ο ίδιος σημειώνει ότι χρησιμοποιούνται διαφορετικές πλατφόρμες επικοινωνίας και ότι μηνύματα μπορεί να διαγραφούν μετά την απάτη, δυσκολεύοντας τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων. Η εξαπάτηση δεν τελειώνει απαραίτητα με τη συναλλαγή: ακολουθεί προσπάθεια εξαφάνισης των ιχνών της.
Προσοχή πριν από το πρώτο κλικ
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει στην αλίευση δεδομένων. Μηνύματα στο κινητό, ηλεκτρονική αλληλογραφία, τηλεφωνικές κλήσεις και παραπλανητικοί κωδικοί QR μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απόσπαση στοιχείων.
Στην ιστορία της Εμμανουέλας, η κρίσιμη στιγμή ήταν η κοινοποίηση των κωδικών. Ένα αίτημα που παρουσιάστηκε ως απλή εξυπηρέτηση άνοιξε τον δρόμο για την παραβίαση και την εξαπάτηση άλλων ανθρώπων.
Ο ειδικός υπογραμμίζει τη σημασία της ενημέρωσης του λογισμικού, της προσοχής στην εγκατάσταση εφαρμογών και της τήρησης των οδηγιών ασφαλείας των επίσημων οργανισμών. Ζητεί μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά και για την προστασία των λογαριασμών μας.
Επισημαίνει ακόμη ότι οι δράστες αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να βελτιώσουν τις μεθόδους τους και να γίνουν πειστικότεροι. Η εξοικείωση με την τεχνολογία χρειάζεται να συνοδεύεται από κριτική σκέψη και έλεγχο των αιτημάτων που δεχόμαστε.
Ευθύνη και της πολιτείας
Για τον Γιώργο Παπαπροδρόμου, η προστασία δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην προσοχή του πολίτη. Χρειάζεται ψηφιακή παιδεία, οργανωμένη πρόληψη και διαρκής ενημέρωση.
Θέτει παράλληλα ζήτημα εκσυγχρονισμού του θεσμικού πλαισίου, επισημαίνοντας ότι τράπεζες και οργανισμοί πρέπει να διευκολύνουν τη διερεύνηση των υποθέσεων και την απονομή δικαιοσύνης. Αναφέρει πως το τραπεζικό απόρρητο στην Ελλάδα διέπεται από.. νόμο της χούντας. Κατά την άποψή του, η ταχύτητα με την οποία κινούνται οι δράστες απαιτεί αντίστοιχα γρήγορα αντανακλαστικά από τους αρμόδιους μηχανισμούς.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνει εισαγγελέα με αρμοδιότητα στα εγκλήματα του κυβερνοχώρου σε όλη την επικράτεια, ώστε να επιταχύνεται η διαχείριση των καταγγελιών.
Επιμένει ότι οι υποθέσεις πρέπει να καταγγέλλονται στην ιστοσελίδα www.gov.gr (καταγγελίες-πολίτης και καθημερινότητα - εγκλήματα στον κυβερνοχώρο- 6η περίπτωση: απάτη με υπολογιστή) και να διερευνώνται συστηματικά και μεθοδικά. Για όσους εξαπατήθηκαν, άλλωστε, η ζημιά ξεπερνά το ποσό που χάθηκε. Παραμένει στην καθημερινότητά τους ως φόβος, ταλαιπωρία και αμφιβολία, ακόμη και απέναντι σε ένα μήνυμα από φίλο.
Ποιος είναι ο Γιώργος Παπαπροδρόμου
Γεννήθηκε στα Γιαννιτσά και υπηρέτησε στην ΕΛ.ΑΣ. από το 1984 έως το 2019. Είναι πτυχιούχος Νομικής του ΑΠΘ. Διετέλεσε διευθυντής της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος την περίοδο 2016–2018 και μέλος της European Cybercrime Task Force της Europol. Δραστηριοποιείται σε θέματα κυβερνοεγκλήματος, κυβερνοασφάλειας και ψηφιακής παιδείας.
