">
Του Τάσου Κ. Κοντογιαννίδη,
Οι συγκλονιστικές εικόνες που ζούμε αυτές τις ημέρες με την φοβερή πυρκαϊά βόρεια της Αθήνας, θυμίζουν εκείνες της Θεσσαλονίκης, τέτοια ημέρα, 5 Αυγούστου του 1917 πριν από 109 χρόνια . Εξερράγη και λόγω του σφοδρού ανέμου εξαπλώθηκε με ταχύτητα σε μεγάλη έκταση προκαλώντας τεράστια συμφορά στην Θεσσαλονίκη που μόλις πέντε χρόνια πριν γεύτηκε την χαρά, από την απελευθέρωσή της από τον Τουρκικό ζυγό.
΄Ηταν απόγευμα Σαββάτου, με το παλιό ημερολόγιο παραμονή του Σωτήρος, όταν εκδηλώθηκε η πυρκαϊά. Ξεκίνησε στην ΄Ανω Πόλη από το σπίτι ενός πρόσφυγα στην οδό Ολυμπιάδος 3 στον οικισμό Μεβλανέ, στην διασταύρωση των σημερινών οδών Ολύμπου και ΄Ιωνος Δραγούμη.
Η πυρκαϊά προκλήθηκε από σπίθα της φωτιάς στην κουζίνα του σπιτιού που έπεσε στην διπλανή αποθήκη με άχυρο και από τον ισχυρό άνεμο μεταδόθηκε στα διπλανά σπίτια και σύντομα σε όλη των Θεσσαλονίκη! Η αδιαφορία των κατοίκων και κυρίως η έλλειψη νερού για την κατάσβεση της φωτιάς είχε ως αποτέλεσμα η πυρκαϊά να εξαπλωθεί παντού. Γύρω στα μεσάνυχτα έφτασε στον Ναό της Αγίας Σοφίας και συνέχισε προς την οδό Εθνικής Αμύνης (την παλιά Χαμιντιέ).
Το διάστημα εκείνο η Θεσσαλονίκη εστερείτο πυροσβεστικών μέσων και η σκέψη όλων στρεφόταν στην επέμβαση των Συμμαχικών Δυνάμεων της Αντάντ, οι οποίες βεβαίως ενδιαφέρονταν πρώτα να προστατέψουν τις στρατοπεδευμένες μονάδες τους. Μάλιστα, με την εξάπλωση της πυρκαϊάς, ένα γαλλικό τμήμα ανατίναξε με δυναμίτιδα τρία σπίτια που βρίσκονταν κοντά στο διοικητήριο με σκοπό να δημιουργήσει ζώνη ασφάλειας!
Την επομένη μέρα, δύο βρετανικές πυροσβεστικές αντλίες σταμάτησαν την πυρκαγιά κοντά στον Λευκό Πύργο ενώ Γάλλοι στρατιώτες έσωσαν το κτήριο του Τελωνείου. Ωστόσο, οι συμμαχικές δυνάμεις αρνήθηκαν να διακόψουν την υδροδότηση των στρατοπέδων και των νοσοκομείων τους, ώστε να εξοικονομηθεί νερό για την πυρόσβεση.
Πάντως η διαγωγή τους και κυρίως των Γάλλων στρατιωτών δεν ήταν η πρέπουσα, γιατί αντί να σπεύσουν να βοηθήσουν την πυρόσβεση και την περίθαλψη των πυροπαθών, πολλοί κρυφά λεηλατούσαν σπίτια και καταστήματα κι εμπόδιζαν τους ιδιοκτήτες να περισώσουν τις περιουσίες τους για να μπορούν στη συνέχεια να τις λεηλατούν. Η συμπεριφορά τους αυτή καταγγέλθηκε από Θεσσαλονικείς και ο επικεφαλής των δυνάμεων της Αντάντ στη Θεσσαλονίκη στρατηγός Σαράϊγ διέταξε την εκτέλεση δύο στρατιωτών του, που συνελήφθησαν να πωλούν κλεμμένα κοσμήματα.
Αντίθετα, οι Βρετανοί στρατιώτες βοήθησαν όσο μπορούσαν, ιδιαίτερα με τη μεταφορά περιουσιών και πυροπαθών με στρατιωτικά φορτηγά προς καταυλισμούς για πρόσφυγες σε αντίθεση με τους Γάλλους που ζητούσαν φιλοδωρήματα…
Τις χιλιάδες των πυροπαθών που έφθασαν τις 72.500 έσπευσε να βοηθήσει η κυβέρνηση και αριθμούσαν από τις τρείς κοινότητες της Θεσσαλονίκης: Εβραίοι 50.000, Ορθόδοξοι Χριστιανοί 12.500 και Μουσουλμάνοι 10.000. ΄Όμως τις επόμενες μέρες περίπου 5.000 μεταφέρθηκαν και εγκαταστάθηκαν σε Θεσσαλία και Αττική, ενώ πολλοί Εβραίοι που καταστράφηκε η περιουσία τους έφυγαν σε χώρες της Δύσης Αγγλία και Γαλλία και αρκετοί ακολουθώντας το Σιωνιστικό Κίνημα μετέβησαν κι εγκαταστάθηκαν στην Παλαιστίνη.
΄Οσοι έμειναν πίσω εγκαταστάθηκαν σε παραπήγματα και καταυλισμούς στην Καλαμαριά, στην Τριανδρία στο Ντουντουλάρ αλλά και σε σπίτια που δεν είχαν καεί καθώς και σε σχολεία, μαγαζιά, εργαστήρια και αποθήκες. Παράλληλα ελήφθησαν μέτρα ιατρικής περιθάλψεως για τις περίπου 28.000 πυροπαθείς οικογένειες που είχαν τακτοποιηθεί, κι εδίδετο δωρεάν ψωμί και τρόφιμα. Αργότερα ιδρύθηκαν δύο δημόσια Πρατήρια Τροφίμων, που παρείχαν τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης σε τιμές διατίμησης, στις πιο άπορες οικογένειες, τους δημοσίους υπαλλήλους και τις οικογένειες επιστράτων.
Η πυρκαϊά κατά τους ειδικούς, κατέστρεψε το 32% της συνολικής έκτασης της Θεσσαλονίκης δηλαδή 1 εκατ. τετρ. μέτρα και κάλυπτε την περιοχή μεταξύ των οδών Αγίου Δημητρίου, Λέοντος Σοφού και Εθνικής Αμύνης προκαλώντας ζημιές 8 εκατ. χρυσές λίρες. Κάηκαν το Δημαρχείο, το ταχυδρομείο, τράπεζες, ο ναός του Αγίου Δημητρίου και άλλες δύο εκκλησιές, το Σαατλή τζαμί και άλλα 11 τεμένη, η αρχιραββινεία και 16 από τις 33 συναγωγές. Επίσης κατεστράφησαν, γραφεία και τυπογραφεία πολλών εφημερίδων, 4.096 καταστήματα από τα 7.695 (το 55%), δημιουργώντας ανεργία στο 70% των εργαζομένων.
Είναι ευτύχημα ότι από την τεράστια αυτή πυρκαϊά δεν είχαμε κανέναν νεκρό, εκτός από κάποιους μεθυσμένους Γάλλους στρατιώτες που παγιδεύτηκαν σε καπηλειό και κάηκαν ζωντανοί… Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος έδωσε εντολή στον υπουργό Αλεξ. Παπαναστασίου να βρεθούν επαρκή κονδύλια για να κτισθούν νέες κατοικίες με σύγχρονη ρυμοτομία και να εκλείψει η θλιβερή όψη που παρουσίαζε η Θεσσαλονίκη.
