Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Τον τελευταίο καιρό το μεταναστευτικό ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης τόσο διεθνώς, όσο και στη χώρα μας. Εκ πρώτης όψεως, ο λόγος είναι, ότι πληθαίνουν οι ένοπλες, βίαιες συγκρούσεις και ως εκ τούτου παρατηρείται μεγάλη ροή μετακινούμενων πληθυσμών.
Έχει μια λογική αυτό, αλλά σίγουρα δεν είναι ο μόνος λόγος. Και σίγουρα δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει. Εδώ και πάρα πολλά χρόνια και χωρίς ανάλογες, ή τέτοιου μεγέθους αφορμές, η Ευρώπη αντιμετωπίζεται ωσάν και να είναι κάτι πολύ κοντινό με τη γη της επαγγελίας.
Είναι από μία άποψη, διότι είναι ένας προορισμός πολιτισμένος, στον οποίο έχουν θεσμοθετηθεί θεμελιώδεις ελευθερίες που είναι μάλιστα ιδιαίτερα ανεπτυγμένες. Ή τουλάχιστον ήταν για αρκετό καιρό.
Δεν είναι λοιπόν μόνο η ευημερία που ασκεί έλξη, αλλά είναι και ο τρόπος ζωής και ιδίως τα ανθρώπινα δικαιώματα, για τα οποία η ήπειρός μας έχει δώσει αγώνες με τίμημα ακόμα και σε αίμα.
Κατά τη δική μου γνώμη, ο λόγος που το θέμα έχει έρθει στην επικαιρότητα και μας απασχολεί τόσο πολύ, δεν έχει να κάνει με τις συγκρούσεις. Αυτές υπήρχαν πάντα και ομοίως πάντα αποτελούσαν τη δικαιολογία για μετακίνηση και αναζήτηση μεγαλύτερης ασφάλειας. Όπως επίσης και το γεγονός, ότι στη μετακίνηση αυτή αναμειγνύονταν και έθνη, τα οποία ουδόλως αντιμετωπίζουν ανάλογες καταστάσεις που αιτιολογούν τη φυγή τους. Ούτε το φαινόμενο των διακινητών, οι οποίοι λειτουργούν ως δουλέμποροι είναι καινούριο.
Όλα λοιπόν προϋπήρχαν.
Το νέο είναι η αλλαγή στην ατζέντα. Το γεγονός, ότι τόσο στις ΗΠΑ, όσο και στην Ευρώπη έχουν κυριαρχήσει δυνάμεις, οι οποίες για λόγους ιδεολογικούς, αλλά και εντελώς λαϊκίστικους έχουν στρέψει εκεί τον ενδιαφέρον του ακροατηρίου τους. Και προσπαθούν να το πείσουν, ότι η αιτία όλων των δεινών του σχετίζεται αποκλειστικά και μόνο με αυτό το θέμα.
Μου θυμίζει λίγο αυτό το τελείωμα του «The Big Short» αυτό. Μία ταινία που αναφέρεται στη μεγάλη οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, η οποία άλλωστε καταβαράθρωσε και τη χώρα μας. Εκεί λοιπόν βλέπουν τα αίτιά της και τα εγκλήματα, τα οποία διέπραξαν μεγάλοι τραπεζίτες, χρηματιστές και η εν γένει οικονομική ελίτ. Κάνοντας λοιπόν το τελικό απολογισμό, ο αφηγητής μας ενημερώνει, ότι στο τέλος ο Αμερικάνος φορολογούμενος ξελάσπωσε τους οργανισμούς και όλοι έριξαν το φταίξιμο στους φτωχούς και ιδίως τους μετανάστες.
Μπροστά λοιπόν στο γεγονός, ότι οι εκφραστές τέτοιων αντιλήψεων και ιδεολογιών έχουν ανέλθει στην εξουσία την ισχυρότερη, αλλά και σε άλλες προηγμένες χώρες, έχει φέρει στην επιφάνεια μία ανάλογη αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού. Με αυτό το δεδομένο ακόμα και οι πιο μετριοπαθείς και εξ ορισμού φιλελεύθερες κυβερνήσεις μπαίνουν στον ίδιο βηματισμό, μόνο και μόνο, επειδή αυτό έχει πέραση και δε θέλουν να συγκρουστούν με την κοινωνία που φαίνεται να το επιδοκιμάζει. Δεν υπάρχει σε σχέση με αυτό χαρακτηριστικότερο παράδειγμα από τη Γερμανία. Που για πρώτη φορά φαίνεται να κάνει μία στροφή προς το παρελθόν, την οποία δε θέλω ούτε να σκέφτομαι.
Πρέπει να η σκεφτούμε όμως όλοι μας. Διότι αν δεν έχουμε τεταμένες τις αισθήσεις μας απέναντι σε τέτοια φαινόμενα, σιγά σιγά θα γίνουν η κανονικότητα και θα επιβληθούν, χωρίς καλά καλά να το καταλάβουμε.
Δεν είναι όμως μόνο οι ακροδεξιοί και οι μισαλλόδοξοι το πρόβλημα. Το βασικότερο θέμα είναι ο λαϊκισμός και τα εύπεπτα, όσο και αν είναι γελοία, επιχειρήματα που αυτός αναπτύσσει. Το εύκολο δηλαδή, το οποίο ξεγελάει και τη μάζα, διότι της επιτρέπει να μη σκέφτεται και πολλά πολλά. Η απλή και ανέξοδη λύση.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι, ότι ο αντίλογος ως επί το πλείστον δεν έχει την παραμικρή σοβαρότητα και είναι αντίστοιχα λαϊκίστικος. Το θέμα της αλληλεγγύης είναι εξαιρετικής και θεμελιώδους σημασίας τουλάχιστον για την Ευρώπη και τις κατακτήσεις της. Κατά συνέπεια η όλη ενασχόληση έχει τις ανάλογες απαιτήσεις. Δεν μπορεί η άποψη του καθενός λοιπόν να διαμορφώνεται, είτε από πολικάντικα κίνητρα και ανάλογα με το τί πουλάει στη μάζα, ούτε φυσικά από ιδεοληψία. Απαιτείται σοβαρότητα, την οποία δυστυχώς στην τρέχουσα περίοδο δε φαίνεται να έχει κανένας.
Η εξουσία αναζητά το πιασάρικο και όσοι την αντιπολιτεύονται αντιδράνε μόνο, για να αντιδράσουν προβάλλοντας εξίσου ακραίο λόγο και μπαίνοντας μάλιστα συχνά σε γελοίες αντιφάσεις.
Και σε όλη αυτή την ανεπάρκεια και την αποκάλυψη, ότι οι πάσης φύσεως ιθύνοντες είναι πολύ κατώτεροι των περιστάσεων δε φαίνεται να αντιδράει πραγματικά και σοβαρά κανένας.
Για άλλη μια φορά θα θέσουμε εδώ το ζήτημα της ανυπαρξίας κατάλληλης παιδείας τόσο σε σχέση με τους κρατούντες, όσο και εν γένει στο κοινωνικό σύνολο και στο φαύλο κύκλο που αυτή δημιουργεί.
Πρέπει να σταθούμε όμως και σε κάτι ακόμα: όσες φορές τα όλων των αποχρώσεων ακραία καθεστώτα κυριάρχησαν ήταν, επειδή δεν είχαν καθόλου ή εντελώς ασόβαρο αντίλογο. Και φοβάμαι, ότι το δεύτερο είναι πολύ χειρότερο από το πρώτο.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
