Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Μεγάλο και αγαπημένο τραγούδι της Άλκηστης αυτό του τίτλου. Και περιγράφει ένα σταθερό ζητούμενο της ζωής του ανθρώπου. Ανεξάρτητα από το αν πιστεύει κανείς και σε τί, με έναν τρόπο πάντα προσπαθεί να σώσει την ψυχή του.
Αυτή ακριβώς η ανάγκη είναι που δημιουργεί και την έννοια του σωτήρα. Αυτού που μπορεί ή καλύτερα παριστάνει, ότι μπορεί, να μας σώσει. Και με έναν τρόπο τελικά επιχειρεί, να μας πείσει, ότι μπορεί να το κάνει, έστω και με το ζόρι.
Δυστυχώς οι άνθρωποι είμαστε ευεπίφοροι σε αυτού του είδους τις προσωπικότητες. Έχουμε πολλές φορές γράψει από εδώ, ότι υπάρχει μία τάση, επειδή μας κάνουν με έναν τρόπο τεμπέληδες και νωθρούς οι πάσης φύσεως κρατούντες, να αναζητούμε κάποιον ή κάποιους, για να του μεταθέσουμε τη σωτηρία μας αυτή. Επειδή μάλιστα η τελευταία αποτελεί ευρύτατη έννοια, σπεύδουμε να εντάξουμε εντός αυτής σχεδόν όλοι μας τη ζωή. Αναζητούμε και βρίσκουμε το σωτήρα λοιπόν και του δίνουμε τα κλειδιά. Αυτός ξέρει καλύτερα και θα μας δώσει τη λύση, χωρίς εμείς να χρειαστεί να κουραστούμε πολύ.
Το φαινόμενο αυτό το έχουμε δει σε απολύτως ακραίες καταστάσεις, όπως είναι κατά καιρούς αιρέσεις, όπου οι επικεφαλής βάζουν τους ακολούθους, να κάνουν απίστευτα πράγματα και να υποβιβάζουν τους εαυτούς τους σε ασύλληπτο βαθμό. Θα πρότεινα βέβαια εδώ να μην περιορίζουμε την παρατήρηση μόνο σε ακραία φαινόμενα, όπως τα προαναφερθέντα. Μπορεί να του βρούμε και σε φαινομενικά λιγότερο ακραίες καταστάσεις που εκ πρώτης όψεως μπορεί, να φαίνονται ακίνδυνες.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι τα απολυταρχικά καθεστώτα, όπου καλλιεργείται η μανιώδης λατρεία προς την ηγέτη. Η χώρα και η ήπειρός μας έχουν δεινοπαθήσει από αυτά και όχι πολύ παλιά. Αρκετά παλιά όμως, για να εμφανίζουμε φαινόμενα απώλειας μνήμης. Δεν εξηγείται διαφορετικά το γεγονός, ότι νοσταλγοί τους από όλες τις ακραίες πολιτικές ιδεολογίες όλο και δυναμώνουν. Όχι δια της βίας -τουλάχιστον όχι προφανούς-, αλλά δια της αποδοχής. Έχουμε πολλές φορές πει από εδώ, ότι αυτό πρέπει να το προσέξουμε πάρα πολύ και να του αντισταθούμε με όλες τις δυνάμεις.
Έχουμε όμως και άλλους επίδοξους σωτήρες, οι οποίοι θέλουν να επιτελέσουν το έργο τους, χωρίς να είναι ούτε ακραίοι, ούτε βίαιοι, ούτε έξαλλοι. Συνήθως διαθέτουν επικοινωνιακό χάρισμα και όπως έχουμε προαναφέρει εδώ, προσπαθούν να κάνουν επίκληση στη ραθυμία μας. Μας λένε, ότι θα κάνουν αυτοί ό,τι χρειάζεται και εμείς απλά πρέπει, να τους εμπιστευτούμε. Προκειμένου μάλιστα, να μας πείσουν για αυτό, υπόσχονται ό,τι μπορεί να υποσχεθεί κανείς. Αυτό που με τρελαίνει εμένα βέβαια είναι, ότι λίγο, να σκεφτείς, εύκολα καταλαβαίνεις, ότι τίποτα από αυτά δεν μπορεί, να γίνει. Όμως ο επίδοξος σωτήρας πείθει τη μάζα, επειδή αυτή επιθυμεί, να πειστεί και να ελπίσει. Και προπαντός: να μην προσπαθήσει. Περιττό βέβαια, να πούμε εδώ, ότι και σε αυτήν την περίσταση η μνήμη μας κονταίνει. Καθίστε εσείς αναπαυτικά και αφήστε εμένα, να φροντίσω για τα πάντα. Συνήθως βέβαια φροντίζουν μόνο για τον εαυτό και τους γύρω τους και σε όλο αυτό είναι και θρασύτατοι. Δε φταίνε ποτέ και θεωρούν αδιανόητο, ότι μπορεί και να τους καταλογίσεις, ότι δεν έχουν κάτι σωστά. Ακόμα και όταν αυτό είναι περισσότερο και από οφθαλμοφανές. Δε δικαιούσαι, να αμφισβητήσεις το σωτήρα και αν τυχόν σου περάσει από το μυαλό, να το κάνεις, θα ξαμολύσει εναντίον σου τα μαντρόσκυλα. Αυτά ειδικά τα ταπεινώνει επίσης απροκάλυπτα και διαρκώς, προκειμένου να τα έχει υπό πλήρη έλεγχο.
Η δική μου γνώμη σε σχέση με τα ανωτέρω είναι, ότι εδώ και πολύ καιρό θα έπρεπε να έχουμε απαλλαγεί από την ανάγκη να αναζητάμε σωτήρες και γενικά κάποιον, να κάνει τη δουλειά για μας. Θα πρέπει να βγούμε λίγο από τη βολή μας και να προσπαθήσουμε πραγματικά εμείς να σώσουμε την ψυχή μας, δηλαδή, να κάνουμε τη ζωή μας πιο υποφερτή. Να τη φέρουμε, βρε αδερφέ, εκεί που εμείς πραγματικά θέλουμε. Θέλει βέβαια κόπο και προσπάθεια αυτό. Αλλά αυτό είναι και το νόημα.
Όταν λοιπόν εμφανίζονται όλοι αυτοί οι επίδοξοι, ίσως θα πρέπει να σκεφτόμαστε, ότι ένα σωτήρα που φαίνεται, να ήταν ανιδιοτελής και είχε τη διάθεση να θυσιαστεί για το σύνολο της ανθρωπότητας, οι σύγχρονοί του θεώρησαν σκόπιμο, να το σταυρώσουν. Ίσως και επειδή ο δρόμος που έδειχνε δεν ήταν και πολύ εύκολος και έχει και μεγάλο ποσοστό ατομικής ευθύνης. Άλλο βέβαια, αν αυτά που δίδαξε, κάποιοι άλλοι τα έχουν εντελώς παραφράσει και αλλοιώσει στο πέρας των αιώνων από τότε.
Δεν ξέρω, τί με έπιασε παραμονές γιορτών και σας τα έγραψα αυτά. Μάλλον με επηρεάζει η επικαιρότητα. Είναι όμως πράγματι μεγάλο πράγμα η σωτηρία της ψυχής.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
