Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Την Παρασκευή που μας πέρασε, είχα τη χαρά, να βρεθώ μετά από πολύ καιρό στο Πανεπιστήμιο που τελείωσα πριν από αρκετά χρόνια και ειδικότερα στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ. Η αφορμή ήταν ένα συνέδριο που οργανώθηκε εκεί για νέους επιστήμονες.
Η χαρά λοιπόν οφείλεται στο ότι μέσα στο χάλι που ζούμε γεμίσαμε αισιοδοξία, διαπιστώνοντας, ότι υπάρχουν εκεί έξω νεότεροι άνθρωποι, οι οποίοι δουλεύουν, προκόβουν και συμμετέχουν σε ένα διάλογο υψηλού επιπέδου. Επιστήμονες που προσπαθούν λιγότερο ή περισσότερο, τη γνώση που κατέκτησαν, να την πάνε παραπέρα.
Πόσο κόντρα είναι αυτό στην άλλη συζήτηση, την πολιτική, την οποία τόσες φορές έχουμε στηλιτεύσει από εδώ και πραγματικά δεν αντέχεται!
Στην πολιτική αρένα λοιπόν διεξάγεται μία συζήτηση για τα πτυχία, η οποία είναι αν μη τι άλλο θλιβερή από όλες τις μπάντες. Από τη μία πλευρά έχουμε ένα απολύτως γελοίο φαινόμενο, να εμφανίζονται ορισμένοι και να ισχυρίζονται, ότι είναι πτυχιούχοι, χωρίς να είναι. Τί σχόλιο, να κάνεις εδώ, αλήθεια;
Από την άλλη, έχουμε διάφορους, μεσόκοπους κατά κανόνα που καυχώνται, ότι τελείωσαν δημόσιο πανεπιστήμιο και έχουν κάνει και μεταπτυχιακά, διδακτορικά κοκ. Άνθρωποι που δεν είναι και στην πρώτη τους νιότη, αλλά, ως επί το πλείστον, άνω των σαράντα. Και έρχεσαι, να αναρωτηθείς, είναι σοβαρό πράγμα ένας άνθρωπος αυτής της ηλικίας, να αραδιάζει τους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς του τίτλους που έχει αποκτήσει δεκαετίες πριν;
Κι όμως γίνεται αυτό, πράγμα το οποίο μας οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι δεν έχουν την παραμικρή διαδρομή ή ότι αυτή που έχουν είναι παντελώς ανάξια λόγου. Αναρωτιέται επίσης κανείς, γιατί μιλάμε μόνο για τις ανώτατες σπουδές και δε συζητάμε και για το απολυτήριο λυκείου;
Το ζητούμενο στη ζωή και τις σπουδές δεν είναι, να τις επικαλείται κανείς, για να φανεί σπουδαίος. Είναι κάτι σημαντικό, αλλά από μόνο του δε σημαίνει απολύτως τίποτα. Ειδικά σε σχέση με τους πολιτικούς, μια και είδαμε και τα περίφημα πόθεν έσχες αυτές τις ημέρες, θα πρέπει κανείς να σημειώσει, ότι έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους -όχι βέβαια συνολικά, αλλά σε σοβαρό βαθμό- που δεν έχουν δουλέψει ούτε μία μέρα. Τις σπουδές όμως τις κάνουμε, για να έχουμε μία δραστηριότητα -επαγγελματική, επιστημονική κλπ- και μετά από αυτές. Εκεί δεν υπάρχουν και πολλά επιτεύγματα για πολλούς πολιτικούς μας και για αυτό η σιωπή και η επικέντρωση της συζήτησης μόνο στις σπουδές. Πρέπει βέβαια εδώ, να προσθέσει κανείς, ότι στο πλαίσιο αυτό μπαίνουν και οι πολιτικές παρωπίδες και η ιδεοληψία που ακυρώνουν κάθε τι που έχει σχέση με την παιδεία, η οποία στο τέλος πάει περίπατο.
Επίσης -και αυτό προκύπτει κραυγαλέα από αυτήν την παρατήρηση- οι σπουδές δε σημαίνουν μόρφωση, διότι αυτή δεν περιλαμβάνει μόνο το πτυχίο, αλλά σχετίζεται τόσο με την ευρύτερη καλλιέργεια και με τη συμπεριφορά. Το να ξέρει δηλαδή κανείς να φέρεται και να επιδεικνύει ένα στοιχειώδες επίπεδο, είναι βασικό στοιχείο του μορφωτικού επιπέδου και ουδόλως συνδέεται με τις σπουδές. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν ακαδημαϊκή μόρφωση, αλλά έχουν υψηλότατη παιδεία υπό αυτήν ακριβώς την έννοια.
Αντίστοιχα, οι άξεστοι με πτυχίο είναι απλά αγράμματοι πτυχιούχοι. Από τις πλέον αντιπαθείς κατηγορίες ανθρώπων, διότι, παρά το γεγονός, ότι είναι αδαείς, επιδεικνύουν απύθμενο θράσος, ακριβώς επειδή, λέει έχουν πτυχίο. Αυτή λοιπόν είναι μία σαφώς αρνητική διάσταση των σπουδών. Διότι οι αγράμματοι υπό αυτήν την έννοια πτυχιούχοι είναι ένα πολύ δυσάρεστο είδος ανθρώπου, επειδή εν τέλει στερείται παιδείας.
Από εκεί λοιπόν που στο πέρας των ετών και της μεγάλης μας ιστορίας έχουμε ανθρώπους, οι οποίοι δεν είχαν την τύχη, να μορφωθούν νέοι και το προσπαθούν σε μεγάλη ηλικία, έχουμε τους πρωταγωνιστές του σημερινού άρθρου, οι οποίοι ουδεμία εκτίμηση δείχνουν στην παιδεία και ουδόλως επηρεάζει το ότι μπορεί, να έχουν το υψηλότερο πτυχίο που υπάρχει. Διότι τη γνώση που πήραν δεν την έκαναν τίποτα ουσιαστικό και την προβάλλουν, ελλείψει οποιασδήποτε άλλης βάσης για να σπουδαιολογούν. Και αυτό άλλωστε, η σπουδαιολογία και η έπαρση είναι ένδειξη ουσιαστικής αγραμματοσύνης.
Επίσης χαρακτηριστικό ορισμένων νεοελλήνων ήταν, το ότι ορισμένοι έμαθαν γράμματα, για να διευρύνουν τους ορίζοντές τους και να μπορέσουν, να καταθέσουν αυτά που θεωρούσαν, ότι είχαν να πουν.
Αυτούς πρέπει να αναδεικνύουμε ως πρότυπα και όχι τους φελλούς με πτυχίο που περηφανεύονται μάλιστα που το απέκτησαν. Διότι, ο άνθρωπος που είναι αγράμματος και παραφέρεται μπορεί, να έχει και μία δικαιολογία. Αν και σπάνια συμβαίνει, διότι συνήθως αυτοί έχουν βαθύ σεβασμό.
Εκείνον όμως που υποτίθεται, ότι η μοίρα τον ευνόησε και του έδωσε την ευκαιρία, να ξεστραβωθεί και συμπεριφέρεται σε λυσσασμένο σκυλί και κομπάζει και από πάνω για τα (εκπαιδευτικά) παράσημά του, μπορείς να του δείξεις έστω και στοιχειώδη εκτίμηση;
Κλείνοντας, νομίζω, ότι πρέπει, να πούμε, αναλογιζόμενοι και την πίεση που ασκείται στους νέους ανθρώπους, να καταστούν πτυχιούχοι και τα τραγικά πρόσφατα γεγονότα, ότι το ζητούμενο είναι η κατάκτηση της πραγματικής μόρφωσης που μπορεί, να κάνει τη ζωή μας καλύτερη και όχι το κυνήγι τίτλων και χαρτιών.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
