">
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΒΟΡΡΑΣ»
Του Miloš Vojinović*
Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), που κυριάρχησε στην πολιτική ζωή της χώρας επί δεκατέσσερα χρόνια, υπέστη αποφασιστική εκλογική ήττα. Υπάρχει μια ειρωνεία σε αυτή την έκβαση. Το SNS ανέλαβε τη διακυβέρνηση το 2012, αξιοποιώντας κυρίως τη δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο. Τότε, πολλοί ψηφοφόροι συνέδεαν τις προηγούμενες κυβερνήσεις με την κακοδιοίκηση, την οικονομική στασιμότητα, τη διαφθορά και την απροθυμία να αντιμετωπίσουν τις καταχρήσεις εξουσίας. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, παρόμοιοι λόγοι δυσαρέσκειας συνέβαλαν στην ήττα του.
Παρότι η Σερβία γνώρισε οικονομική ανάπτυξη υπό το SNS, ο τρόπος διακυβέρνησής του, που χαρακτηριζόταν από τεράστια συγκέντρωση εξουσίας, προκαλούσε ολοένα μεγαλύτερη αντίδραση στην κοινωνία. Ωστόσο, τα παραδοσιακά κόμματα δεν μπορούσαν να το ανταγωνιστούν εκλογικά.
Η τραγωδία που έγινε ορόσημο
Το σημείο καμπής ήρθε την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε ένα τσιμεντένιο στέγαστρο στον πρόσφατα ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους δεκαέξι άνθρωποι. Η καταστροφή έγινε σύμβολο των φόβων της κοινωνίας ότι η διαφθορά και η αμέλεια των θεσμών μπορούσαν να έχουν μοιραίες συνέπειες. Η αντίδραση των αρχών βάθυνε τη δυσπιστία. Παρότι ακολούθησαν παραιτήσεις, μεταξύ των οποίων εκείνες του υπουργού Κατασκευών και, αργότερα, του πρωθυπουργού, πολλοί πολίτες εξακολουθούσαν να μην πείθονται ότι οι υπεύθυνοι θα υφίσταντο ουσιαστικές συνέπειες.
Στις 22 Νοεμβρίου 2024, φοιτητές και καθηγητές που τιμούσαν τη μνήμη των θυμάτων έξω από τη Σχολή Δραματικών Τεχνών του Βελιγραδίου δέχθηκαν επίθεση από μια ομάδα στην οποία συμμετείχαν και υποστηρικτές του SNS. Αυτή η επίθεση, και άλλες παρόμοιες που ακολούθησαν, συνέβαλαν στη μετατροπή της λαϊκής οργής σε ένα διαρκές κίνημα πανεθνικής εμβέλειας.
Ένα κίνημα χωρίς αρχηγό
Οι φοιτητές επέδειξαν αξιοσημείωτη πειθαρχία και επιμονή. Οι καταλήψεις πανεπιστημίων συνεχίστηκαν μαζί με τις μαζικές διαδηλώσεις, ενώ οι φοιτητές διέσχισαν πεζή πόλεις και χωριά σε ολόκληρη τη χώρα. Έτσι, τα πανεπιστημιακά κέντρα ήρθαν κοντά σε κοινότητες συχνά αγνοημένες από τα κατεστημένα πολιτικά κόμματα.
Το εντυπωσιακό είναι ότι το φοιτητικό κίνημα λειτουργεί χωρίς κεντρική ηγεσία, κάτι που του προσέδωσε τεράστια δύναμη, καθώς στη Σερβία η πολιτική συνδέεται περισσότερο με τις προσωπικές φιλοδοξίες παρά με το δημόσιο όφελος. Αντί για πολιτικούς με εντυπωσιακά κοστούμια, οι ψηφοφόροι είδαν μια αφοσιωμένη ομάδα ενθουσιωδών νέων. Άνθρωποι με πολύ διαφορετικές πολιτικές απόψεις υποστήριξαν τα αιτήματα των φοιτητών.
Αναγνωρίζοντας την περιορισμένη εμπειρία τους στη θεσμική πολιτική, οι φοιτητές πρότειναν ανθρώπους που εμπιστεύονταν για να συμμετάσχουν στο ψηφοδέλτιο που συγκροτήθηκε για τις εκλογές. Το πλεονέκτημα του ψηφοδελτίου, που συγκέντρωσε πανεπιστημιακούς, γιατρούς, καλλιτέχνες και άλλα δημόσια πρόσωπα, ήταν ότι απαρτιζόταν από υποψηφίους ξένους προς το απαξιωμένο πολιτικό σύστημα.
Η ανατροπή στην κάλπη
Οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου έδωσαν καθαρή νίκη στη «Φοιτητική Λίστα». Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της δίνουν περίπου το 53% των ψήφων και 140 από τις 250 έδρες. Αυτή τη στιγμή, στη Σερβία δεν έχει ακόμη σχηματιστεί νέα κυβέρνηση. Το Σύνταγμα ορίζει ότι ο πρόεδρος της απερχόμενης Βουλής πρέπει να συγκαλέσει τη νέα Βουλή, ώστε η πρώτη συνεδρίασή της να πραγματοποιηθεί εντός 30 ημερών από την ανακοίνωση των οριστικών εκλογικών αποτελεσμάτων. Θα ακολουθήσει η διαδικασία εκλογής νέας κυβέρνησης.
Η σημασία του αποτελέσματος υπερβαίνει την ήττα του SNS. Καθώς το εκλογικό σώμα συσπειρώθηκε γύρω από τη «Φοιτητική Λίστα», σαρώθηκαν και τα υπόλοιπα πολιτικά κόμματα. Αν εξαιρέσουμε τους εκπροσώπους των μειονοτήτων, μόνο δύο εκλογικοί σχηματισμοί θα βρίσκονται στο κοινοβούλιο: ο συνασπισμός του SNS και η «Φοιτητική Λίστα». Στο προηγούμενο κοινοβούλιο εκπροσωπούνταν δεκαεννέα κόμματα.
Το αγκάθι του Κοσόβου
Σημαντικές προκλήσεις παραμένουν. Η Σερβία εξακολουθεί να επιδιώκει την ένταξη στην ΕΕ, τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο, αλλά κάτι τέτοιο δεν φαίνεται ακόμη εφικτό. Οι σχέσεις με το Κόσοβο, του οποίου τη μονομερώς ανακηρυχθείσα ανεξαρτησία δεν αναγνωρίζει η Σερβία, παραμένουν κεντρικό εμπόδιο. Η ΕΕ απαιτεί επισήμως πλήρη «εξομάλυνση των σχέσεων». Για τη Σερβία, που θεωρεί το Κόσοβο τμήμα της κυρίαρχης επικράτειάς της, αυτές οι απαιτήσεις παραμένουν εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα.
Από τα αιτήματα στη διακυβέρνηση
Πάνω απ’ όλα, το φοιτητικό κίνημα υποσχέθηκε να μεταρρυθμίσει το σύστημα, να επιβάλει λογοδοσία και να κινηθεί νομικά εναντίον όσων έκαναν κακή διαχείριση δημόσιων πόρων. Πολλοί Σέρβοι ελπίζουν ότι θα τα καταφέρει. Όμως αυτό ίσως δεν είναι εύκολο. Η διατήρηση της συνοχής ενός συνασπισμού ετερόκλητων προσώπων που θα συγκροτήσουν τη νέα κυβέρνηση, σε εύθραυστες γεωοικονομικές συνθήκες, μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Το κίνημα θα πρέπει να συμβιβάσει διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις, ανταποκρινόμενο παράλληλα στις προσδοκίες που καλλιέργησαν δύο χρόνια κινητοποιήσεων και κοινωνικής ελπίδας. Τα αιτήματα του κινήματος θα πρέπει τώρα να μετουσιωθούν σε θεσμούς και πάγιες πρακτικές διακυβέρνησης, κι αυτό ίσως αποδειχθεί το δυσκολότερο εγχείρημα.
Ο Miloš Vojinović είναι διδάκτορας Ιστορίας στο Βελιγράδι
