">
Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΚΟΥΡΗ*
Με ενδιαφέρον και -ως ένα σημείο- ευχαρίστηση παρακολουθούμε τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Το τελευταίο ειδικά, διότι θα μπορούσε να αποτελέσει ένα αισιόδοξο μήνυμα σε σχέση με τις πολιτικές επιλογές στη μόνη υπερδύναμη.
Αναμφίβολα, ο επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας εκφράζει απόψεις και αντιλήψεις οι οποίες -για να το θέσουμε ήπια και σχετικά ευγενικά- προβληματίζουν. Συχνά μάλιστα εμφανίζονται υποστηρικτικές απέναντι σε ιδεολογίες ακραίες και αντιδραστικές. Αυτό είναι άλλωστε το στοιχείο που -λόγω της τρέχουσας πολιτικής συγκυρίας και των σύγχρονων τάσεων- τον έφερε στην εξουσία. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι διεθνώς υπάρχει μία στροφή στον υπερσυντηρητισμό, την ξενοφοβία και διάφορες άλλες φοβίες, πράγμα το οποίο δίχως άλλο με τη σειρά του πυροδοτεί αμφιλεγόμενες πολιτικές επιλογές. Κατά τη δική μου εκτίμηση οδηγεί έτι περαιτέρω και σε μία οπισθοδρόμηση των φιλελεύθερων ιδεών. Ελπίζω πραγματικά να είναι τάση αυτό και, ως τέτοια, να είναι και παροδική.
Στην προκειμένη περίσταση λοιπόν, δυνάμεις οι οποίες προδήλως στάθηκαν απέναντι σε όλα αυτά τα -έως ένα σημείο- αποκρουστικά φαινόμενα επικράτησαν. Αυτό είναι ένα πρώτο βήμα.
Επιλογή ή αντίδραση;
Ωστόσο, θα πρέπει να κρατήσουμε μία μικρή επιφύλαξη σε σχέση με το αν αυτή η επιλογή του κόσμου, η οποία φαίνεται να είναι ευρέως πλειοψηφική, έχει να κάνει με καταδίκη της ιδεολογίας και στροφή προς κάτι πιο μετριοπαθές και κεντρώο ή αν οι πολίτες οδηγήθηκαν απλά σε αυτήν από αντίδραση σε εκείνους που ελέγχουν την εξουσία στην παρούσα φάση και προφανώς θεωρούνται υπεύθυνοι για την κατάσταση, η οποία είναι δυσάρεστη και πιεστική. Τους γυρνάνε λοιπόν την πλάτη για τον ίδιο λόγο και με τον ίδιο τρόπο που τους έφεραν στην εξουσία.
Αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία, διότι δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι ο σημερινός πρόεδρος και οι υπόλοιποι πολιτικοί ηγέτες που κινούνται στο ίδιο μοτίβο έκαναν και εξακολουθούν να κάνουν επίκληση στα ταπεινότερα αισθήματα του κοινωνικού συνόλου, τα οποία με τη σειρά τους δυναμώνουν όταν υπάρχουν κρίσεις. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση, διότι η απόρριψη μιας αντίληψης και της μετουσίωσής της θα πρέπει να βασίζεται σε άποψη και επιχειρήματα και όχι σε διάθεση έκφρασης αντίθεσης απέναντι στην εξουσία.
Η παρατήρηση των ιστορικών φαινομένων είναι αυτή η οποία κινητοποιεί τον προβληματισμό αυτό. Αρκεί να αναλογιστούμε ποιον διαδέχτηκε ο σημερινός πρόεδρος στην πρώτη του θητεία και πόσο πολιτικά και αισθητικά αντιφατική ήταν η επιλογή αυτή.
Πέρα από το ώριμο φρούτο
Δεν αρκεί λοιπόν απλά να τηρούμε στάση αναμονής και να αναμένουμε να πέσει εκείνος που έχει την εξουσία στη γνωστή λογική του ώριμου φρούτου. Αντίθετα, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το λεγόμενο κοινό αίσθημα έχει αντιστάσεις και πάνω απ’ όλα σοβαρή και βάσιμη επιχειρηματολογία για τις επιλογές του. Μόνο με αυτόν τον τρόπο δεν κινδυνεύει να παρασύρεται από ακρότητες και εξαλλοσύνες.
Όπως και να το κάνουμε, η περίοδος που διανύουμε είναι πολύ τεταμένη και περιλαμβάνει μεγάλες δυσκολίες για τους πολίτες διεθνώς. Όπως πάντα συμβαίνει όταν γίνεται αυτό, υπάρχει και μεγάλη κρίση στις ιδέες και ενίσχυση των πάσης φύσεως άκρων. Αυτό που κατά κύριο λόγο θα ήθελα εγώ να σημειώσω είναι ότι θα πρέπει να λάβουμε σοβαρή μέριμνα, ώστε, όταν ο κόσμος απομακρύνεται από αυτά, αυτό να γίνεται σε επίπεδο επιλογής και μετά από ιδεολογική αντιπαράθεση. Με τη συνειδητοποίηση λοιπόν ότι δεν γίνεται να μας πάνε καθόλου παραπέρα και ότι η απλή αντίδραση θα κάνει τα πράγματα πολύ χειρότερα στη μεγάλη εικόνα και στο τέλος της ημέρας. Άρα, αν αποφασίσει κανείς να απομακρυνθεί από αυτές τις τάσεις, επειδή αυτές βρέθηκαν στην εξουσία και θέλει να αντιδράσει και να εκφραστεί εναντίον τους γι’ αυτόν και μόνο τον λόγο, δεν έχουμε κάνει τίποτα.
Η μάχη των ιδεών
Προσπαθώντας να δώσουμε και έναν αισιόδοξο τόνο πάντως, θα πρέπει να σταθούμε στο γεγονός ότι η ιδεολογία η οποία τον τελευταίο καιρό πήρε σοβαρή δύναμη ιδίως στην Ευρώπη υπέστη μία ήττα. Δεν γίνεται να μην το πει αυτό κανείς και να μην το αναλογίζεται σε σχέση με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Οφείλουμε όμως να μη μείνουμε στην παρατήρηση και να συνεχίσουμε την αντιπαράθεση με τις δυνάμεις της αντίδρασης, στις οποίες δεν πρέπει να επιτρέψουμε να επικρατήσουν. Ο πρώτος και βασικότερος κίνδυνος που διατρέχουμε είναι, όπως το λέμε και πιο πάνω, να χρησιμοποιήσουμε, έστω και ακούσια, τα ίδια όπλα με τους ακραίους αντιδραστικούς.
Κατά τα λοιπά και επιστρέφοντας στις ΗΠΑ, θα ζήσουμε μία ενδιαφέρουσα διετία, όπου οι συσχετισμοί της εκτελεστικής και της νομοθετικής λειτουργίας θα είναι αντίθετοι και πολλές φορές αντίπαλοι. Το σύστημά τους το επιτρέπει αυτό και έχει άλλωστε γίνει και στο παρελθόν, χωρίς σοβαρές ή τουλάχιστον προφανείς δυσκολίες. Εν προκειμένω βέβαια και αναλογιζόμενος τους εμπλεκόμενους, δεν μπορείς να ξέρεις. Σίγουρα πάντως δε θα βαρεθούμε…
* Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής Ευρωπαϊκού Δημοσίου Δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
