Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Ο τίτλος του σημερινού άρθρου με προβλημάτισε λίγο. Κυρίως, επειδή θα μπορούσε να εκληφθεί ως μία προσπάθεια να αναζητήσουμε αισθητική στην πολιτική.
Αυτό βέβαια θα σήμαινε, ότι οι δύο αυτές έννοιες μπορεί και κάπου, να συναντιούνται, πράγμα που ουδόλως ισχύει, τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον. Με ελάχιστες, σχεδόν τραγικές εξαιρέσεις, το στοιχείο της αισθητικής απουσιάζει πλήρως από το πολιτικό πεδίο. Θα έλεγε μάλλον κανείς, ότι καταβάλλεται σοβαρή προσπάθεια να στραφούμε στην απόλυτη κακογουστιά. Διότι αυτή είναι προκλητική, αντιδραστική και καλύπτει το θυμικό του θυμωμένου, αδιάφορου, βαριεστημένου, απογοητευμένου (προσθέστε κι εσείς ό,τι άλλο νομίζετε) πολίτη.
Ούτως ή άλλως πολλά από που συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια πολιτικά διεθνώς μάλλον ως κακόγουστο αστείο μπορεί κανείς να τα αντιμετωπίσει. Τραγελαφικά μάλλον, αλλά αυτά θα έχουμε πει πολλές φορές.
Το αντικείμενο του προβληματισμού λοιπόν, είναι το κατά πόσο η πολιτική μας άποψη διαμορφώνει την αισθητική μας μας υπαγορεύει, τί τελικά είναι αυτό που μας αρέσει. Τέχνη, ντύσιμο, συμπεριφορά, φιλίες, συμπάθειες και αντίστοιχα αντιπάθειες.
Θα ακούσεις τη μουσική ενός καλλιτέχνη, με τις απόψεις του οποίου δε συμφωνείς; Θα σου αρέσει ένας ζωγράφος, ένα ποιητής, ένας συγγραφέας, ένας σχεδιαστής μόδας; Και τελικά είναι σωστό να αφήσεις την ιδεολογία σου να διαμορφώνει άποψή σου σε σχέση με τα θέματα αυτά;
Προφανώς και δε γίνεται εδώ συζήτηση για καταστάσεις άγριες και ακραίες. Εγώ για παράδειγμα δύσκολα να ασχοληθώ με την τέχνη ενός φασίστα ή τρομοκράτη. Κάποιου δηλαδή που ομνύει στη βία για τη διάδοση των ιδεών του. Θα ήθελα όμως κατά τα λοιπά και πάντα εντός λογικών πλαισίων, να θεωρώ τον εαυτό μου και να είμαι ανοιχτόμυαλος.
Μην ξεχνάμε άλλωστε, ότι ζούμε σε μία χώρα, όπου λίγα χρόνια πριν καλλιτέχνες απαγορεύονταν, επειδή ήταν αριστεροί. Στη συνέχεια οι δεξιοί τους αγνοούσαν, λόγω απόψεων. Ο παγκόσμιος Θεοδωράκης είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα για πολλά χρόνια. Που, όταν για λίγο άλλαξε βάρκα, αυτή τον θεώρησε τεράστιο καλλιτέχνη. Ο Μίκης βέβαια είναι τεράστιος και δε χρειάζεται καμία απολύτως βάρκα, αριστερή ή δεξιά.
Αντίστοιχα, η άλλη πλευρά κυνήγησε το σύμπαν, όταν ένας Ελληνοαμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος θέλησε να μας πει την ιστορία της μάνας του, της Ελένης, όπως εκείνος τη θυμόταν και έγινε και κινηματογραφική της μεταφορά. Και μεταξύ μας, δε μας είπε και κάτι που δεν ξέραμε.
Ένα στοιχείο που έχει πάντως καθορίσει την αισθητική διεθνώς είναι το ότι μία καταπιεσμένη ιδεολογία, όταν απελευθερωθεί διεκδικεί το χώρο που της στέρησαν και λειτουργεί πλέον και η ίδια καταπιεστικά. Ίσως και από αντίδραση και γινάτι ή επειδή θεωρεί, ότι το δικαιούται.
Πέραν αυτού, ο τρόπος που μεγαλώνουμε και τελικά διαμορφώνουμε το χαρακτήρα μας, υποδεικνύει σε μεγάλο βαθμό και του γούστο μας. Άλλοι θέλουν να είναι αυτό που λέμε mainstream να είναι δηλαδή μέρος του μεγάλου συνόλου και άλλοι στην εντελώς άλλη εναλλακτική πλευρά. Για άλλους η επιτυχία και μαζικότητα είναι ελκυστική και οι άλλοι θεωρούν, ότι αυτός είναι λόγος έκφρασης απέχθειας.
Πολλές φορές μία στάση και άποψη που μας φαίνεται να είναι το ζητούμενο καθοδηγεί και το γούστο μας. Για να μη μιλήσουμε βέβαια και για τους διάφορους ιεραπόστολους το γούστο, εσχάτως αυτοί έχουν γίνει και ηλεκτρονικοί, οι οποίοι κηρύσσουν το ορθό και το πρακτέο διαρκώς. Εδώ να πούμε, ότι αυτοί πάντα υπήρχαν, ακόμα και τη λίθινη περίοδο, έτσι για να μη θεωρούμε, ότι για όλα φταίει το διαδίκτυο και τα social. Φταίνε και εντείνουν το πρόβλημα, αλλά όχι κατ’ αποκλειστικότητα.
Καλό λοιπόν θα ήταν η πολιτική μας άποψη, πλην ακραίων περιπτώσεων ή περιστάσεων, να μην επηρεάζει το γούστο και την γένει αισθητική μας. Και αυτό μάλλον ισχύει γενικότερα σε σχέση με τις απόψεις, όχι μόνο τις πολιτικές.
Είναι βέβαιο, ότι άνθρωποι που θαυμάζουμε, θα κάνουν ή θα πουν πράγματα, με τα οποία δεν είμαστε απόλυτα σύμφωνοι. Ή και σε επίπεδο πολιτικής δε θα έχουν τις ίδιες απόψεις. Δεν πειράζει, όμως. Εμείς έχουμε το μυαλό, τα μάτια και τα αφτιά μας, για να κρίνουμε.
Και μπορούμε να θαυμάζουμε ανθρώπους, με τους οποίους υπάρχει το ενδεχόμενο να διαφωνούμε και θεμελιακά.
Ένα παράδειγμα: καθόλου δε συμφωνώ με το γεγονός, ότι ο Dylan όντας ο μοναδικός μουσικός που τιμήθηκε με Νόμπελ λογοτεχνίας αρνήθηκε να παραστεί στην τελετή. Ήταν όμως αυτό κάτι απόλυτα ταιριαστό με την εν γένει πορεία και κοσμοθεωρία του. Και αρκετά σύμφωνο με μια εικόνα που μπορεί και να καλλιέργησε σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του. Δεν έχει αυτό κανένα ενδιαφέρον. Κυρίως επειδή, παρά το γεγονός, ότι σε αυτό (και ενδεχομένως και σε πολλά άλλα) διαφωνώ, δεν μπορώ να παραβλέψω, ότι ο τύπος είναι ογκόλιθος. Και για αυτό λατρεμένος. Α, και γιατί, αν δεν ήταν έτσι, ίσως ήμαστε κατά μερικά αριστουργήματα φτωχότεροι.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
