Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Πολλές φορές από αυτή τη στήλη έχει εκφραστεί η ανησυχία για τις νεότερες πολιτικές εξελίξεις, την ανεπάρκεια του πολιτικού συστήματος, την επικράτηση ακραίου και μισαλλόδοξου λόγου ένθεν κακείθεν κοκ.
Επίσης, για το γεγονός, ότι ενόψει της γενικότερης αυτής συγκυρίας, επικρατεί μία λογική, σύμφωνα με την οποία μπορούμε να λέμε, να κάνουμε και να θεωρείται αποδεκτό το «ό,τι να’ ναι».
Σε όλο αυτό το πλαίσιο, διαπιστώνουμε παράλληλα μια υποχώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τόσο ως ιδέας όσο και ως παράγοντα που δύναται να παρέμβει και να αναλάβει ρόλο σε όλα αυτά.
Παρακολουθήσαμε πρόσφατα μία μάλλον απογοητευτική εξέλιξη στη Σλοβακία, η οποία με συνταγματική αναθεώρηση, όρισε, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις που σχετίζονται με την ηθική ή εθνικά πολιτιστικά θέματα, το εθνικό δίκαιο υπερισχύει του ενωσιακού. Προκειμένου μάλιστα να διατηρηθεί και στην επικαιρότητα και να παραλληλιστεί με τις επιταγές της νέας μόδας, ο συντακτικός νομοθέτης εισήγαγε και ορισμένες πινελιές αντι-γουόκ, ορίζοντας τα φύλλα και αιτιολογώντας παρεμβάσεις των γονέων στη σεξουαλική αγωγή των παιδιών στα σχολεία.
Δε γίνεται να μην παρατηρήσουμε εδώ μία γενικότητα και ασάφεια στο ρυθμιστικό αυτό πλαίσιο, η οποία εξ ορισμού περιλαμβάνει κινδύνους κατάχρησης.
Προφανώς όλα αυτά κάτι σας θυμίζουν, τόσο από το εσωτερικό όσο και το διεθνές περιβάλλον. Να σημειώσουμε εδώ βέβαια, ότι σε σχέση με όλα αυτά η ηγεσία της υπερδύναμης σίγουρα τρίβει τα χέρια της και οπωσδήποτε έχει ασκήσει την επιρροή της σε όλο αυτό.
Αυτό μάλιστα, όχι μόνο διότι πρεσβεύει ανάλογες απόψεις και είναι συγγενούς ιδεολογίας, αλλά και επειδή διαπιστώνει -όπως όλοι μας- μια έντονα διαφαινόμενη, αν όχι πρόδηλη, αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η υπερδύναμη άλλωστε, πάντα έτρεφε μια αντιπάθεια, περισσότερο ή λιγότερο έντονη, προς αυτή. Και με κάθε ευκαιρία έσπευδε να καταστήσει σαφές, ότι στα σοβαρά οι ευρωπαίοι δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα και πάντα σπεύδουν να φωνάξουν τους καλούς Αμερικάνους σε βοήθεια. Στην άποψη αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε, ότι δεν έχουν και εντελώς άδικο.
Με άλλα λόγια, η Ευρώπη τόσο ως ήπειρος, όσο και ως ένωση, αφήνει εκτεθειμένες τις αδυναμίες της και δίνει την εντύπωση, ότι, όποτε προσπαθεί να τις ξεπεράσει, πάντα αφήνει κάτι στη μέση.
Αν παρακολουθήσει κανείς την εξέλιξη του εγχειρήματος και ιδιαίτερα, αν αναλογιστεί από πού ξεκίνησε όλο αυτό και πού έχει φτάσει σήμερα, σίγουρα θα πει, ότι αυτή είναι σχεδόν συγκλονιστική. Όμως πλέον στάσιμη, για να μην πούμε, ότι μάλλον γίνονται πισωγυρίσματα.
Κάτι άλλο που σίγουρα κανείς διαπιστώνει, είναι, ότι στα αμιγώς οικονομικά ζητήματα που ήρθε να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και εν τέλει έβαλε τη σφραγίδα της, κινήθηκαν με αρκετή αν όχι απόλυτη επιτυχία. Επίσης, ότι σε σχέση με αυτά τα θέματα, έγιναν σημαντικές παρεμβάσεις, οι οποίες επέτρεψαν την εξέλιξη και το μεγάλωμά της.
Στη σύγχρονη εποχή όμως, ούτε και αυτό είναι απόλυτα ορθό. Πολύ απλό παράδειγμα αποτελεί η οικονομική κρίση, ένα αμιγώς οικονομικό πρόβλημα, στα κράτη μέλη και η άρνηση να εφαρμοστεί μία θεμελιώδης γενική αρχή, αυτή της αλληλεγγύης. Κατά γενική ομολογία πλέον, το στοιχείο αυτό αναμφίβολα αποτέλεσε αποτυχία.
Για εμάς τους Έλληνες που τα σύνορά μας αποτελούν και σύνορα της Ένωσης προς την ανατολή και το νότο, πάντα έχει ενδιαφέρον η πολιτική άμυνας, η οποία αν και έχει ονομαστεί κοινή, δε φαίνεται να είναι τέτοια. Δε θα έλεγε κανείς, ότι βλέπει τους εταίρους μας να διαμαρτύρονται έστω, όταν παραβιάζονται τα δικά μας, άρα και τα δικά τους, σύνορα με διάφορους τρόπους.
Το αποτέλεσμα αυτής της στασιμότητας και συνάμα αναποφασιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι η αμφισβήτησή της. Τόσο της ίδιας, όσο και των αρχών της. Αυτό αναφέρεται εδώ, διότι η ενέργεια της Σλοβακίας αποτελεί κάτι που παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο -τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως- και μάλιστα με τρόπο που έχει από καιρό αντιμετωπιστεί και μάλλον επιλυθεί. Το γεγονός όμως μόνο, ότι κάτι τέτοιο γίνεται, δείχνει οπωσδήποτε αδυναμία, έστω και αν κινείται στο πλαίσιο της σύγχρονης πολιτικής μόδας και επικαιρότητας. Πέραν αυτού σηματοδοτεί και μία σύγχρονη τάση.
Επιπρόσθετα θα πρέπει να αναφέρουμε, ότι η Ευρώπη και η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτός από ήπειρος και διεθνής παράγοντας είναι και μία σειρά από θεμελιώδεις αρχές και δικαιώματα. Ακόμη και αυτό δεν έχει απόλυτη συνείδηση σε όλους, είναι αναμφίβολο. Άλλωστε, σε αυτόν το χώρο έχουν γεννηθεί όλες αυτές οι αξίες, από τις οποίες αφίστανται πλέον πολλές πολιτικές ηγεσίες.
Το μείζον ερώτημα λοιπόν είναι, τί θα κάνει η Ευρώπη απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα. Θα υπομείνει ή θα αντιμετωπίσει επιτέλους αυτήν την αναχρονιστική πραγματικότητα με αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα;
Να διευκρινίσουμε εδώ, ότι σκόπιμα χρησιμοποιείται ανωτέρω ο όρος Ευρώπη και όχι Ευρωπαϊκή Ένωση. Διότι η πρόκληση δεν είναι μόνο προς το θεσμό, αλλά και στους πολίτες των κρατών μελών, τους πολίτες της δηλαδή. Ανθρώπους, οι οποίοι κατά τις προβλέψεις του ενωσιακού δικαίου διαθέτουν και την ευρωπαϊκή ιθαγένεια.
Πεδίον δόξης λαμπρόν, λοιπόν.
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
