Γράφει ο Παναγιώτης Σκουρής*
Πολλές φορές έχουμε αναφερθεί από εδώ για το γεγονός, ότι πλέον στις μέρες μας ευδοκιμεί το κάνω και λέω ό,τι νά ’ναι. Ιδίως, όταν μέσα από αυτή μου τη στάση αφήνω να διαφανεί μία άποψη. Το βλέπεις αυτά σε όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής, στην επικοινωνία με τους άλλους, στο επάγγελμα κοκ.
Στο χώρο της πολιτικής μάλιστα τελευταία, στη χώρα μας, αλλά και διεθνώς, η τάση αυτή κερδίζει συνεχώς έδαφος και υποστηρικτές. Δε χρειάζεται πραγματικά να κάνει κανείς πολλά, για να το διαπιστώσει. Αρκεί να δει λίγο τις ειδήσεις ή να παρακολουθήσει μία συνεδρίαση της Ολομέλειας στη Βουλή. Η γκάμα είναι ιδιαίτερη μεγάλη και πλούσια. Χαρακτηρισμοί… αχαρακτήριστοι, προσωπικές και αήθεις επιθέσεις, αναφορά σε συζύγους, τέκνα, γονείς και δε συμμαζεύεται. Μία κατάσταση γηπεδική. Ειρήσθω εν παρόδω, ούτε στο γήπεδο είναι ωραία αυτά τα πράγματα, αλλά αυτή είναι μία άλλη συζήτηση, οπότε, ας μην παρεκκλίνουμε εδώ. Γενικά, εξαλλοσύνη.
Φαίνεται, ότι οι εκφραστές αυτής της άποψης έχουν την πεποίθηση, ότι η στάση τους τους αποφέρει πολιτικά κέρδη. Προσωπικά δε με ενδιαφέρει καθόλου ο λόγος και το κίνητρο. Το φαινόμενο πάντως, δυστυχώς, τείνει να γίνει κυρίαρχο.
Εκείνο πάντως που αναμφίβολα γεννά ερωτηματικά και προβληματισμούς είναι το ότι η συμπεριφορά αυτή μεταφέρεται και σε καταστάσεις, όπου η στάση μας είναι λίγο ως πολύ προδιαγεγραμμένη. Καταστάσεις με άλλα λόγια, όπου η άποψη ή ακόμα και το γινάτι οφείλουν να παραμερίσουν.
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα έχει να κάνει με το θάνατο, τον αποχαιρετισμό, όταν αυτός επέρχεται και ιδίως, με το τί λες για κάποιον, αφού αυτός πεθάνει. Από αρχαιοτάτων χρόνων είναι γνωστή η έκφραση «οι νεκροί δεδικαίωνται»…
Ακόμα πιο ιδιαίτερο γίνεται αυτό, όταν φεύγει μία προσωπικότητα που είναι αυτό που λέμε μεγάλη.
Είχαμε μια τέτοια περίπτωση στη χώρα μας πριν ακριβώς μια εβδομάδα που αφορά σε μία απώλεια, για την οποία γράψαμε και από εδώ. Στην κηδεία ενός από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της σύγχρονης εποχής, ενός ανθρώπου που επηρέασε τη ζωή μας διαγενεακά, ένα μέρος του πολιτικού establishment αποφάσισε να μην παραστεί και να λάμψει δια της απουσίας του. Ο λόγος; Μάλλον η ανάγκη για πολιτική δήλωση, καθώς ο εκλιπών είχε προβεί σε μία σειρά από αμφιλεγόμενες επιλογές και δηλώσεις, οι οποίες εν ζωή τον έβαλαν απέναντί του.
Αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός, ότι επρόκειτο αναμφισβήτητα για μία μεγάλη προσωπικότητα, η οποία άφησε το στίγμα της. Και όπως συνήθως συμβαίνει με αυτές τις μορφές και προκάλεσε και θύμωσε και απογοήτευσε. Η στιγμή όμως να αντιδράσεις σε αυτό, σίγουρα δεν είναι, όταν αποχαιρετάμε έναν τέτοιον άνθρωπο. Δεν μπορεί σε μία τέτοια μοναδική και, υπό μία έννοια, κορυφαία στιγμή, να βάζεις σε προτεραιότητα την προσωπική άποψη και την προβολή της διαφωνίας σου. Κατά γενική ομολογία, αυτός που χάνει είσαι τελικά εσύ ο ίδιος. Και πολλές φορές χάνεις και κάτι από τον ίδιο σου τον εαυτό.
Τέτοια γεγονότα υπάρχουν πολλά. Είπαμε, οι μεγάλες προσωπικότητες προκαλούν και μεγάλα πάθη και αντίστοιχες αντιδράσεις. Ιδίως, όταν αισθάνεται κανείς, ότι ένα πρόσωπο εξιδανικευμένο, μπορεί να προδίδει.
Αυτό πάντως που σίγουρα φαίνεται να χάνεται, είναι η αίσθηση του μέτρου, η οποία μας χαλιναγωγούσε κατά καιρούς. Και ακόμα-ακόμα η πεποίθηση, ότι αν κάνω μία χοντράδα ή κάτι που σύμφωνα με τους κανόνες συμπεριφοράς που ισχύουν, απλά δε γίνεται, θα φανώ πιο μάγκας.
Προσωπικά, διαφωνώ κάθετα με αυτό.
Μάγκας πραγματικός είναι εκείνος που τη στιγμή που αυτό επιβάλλεται, υπερβαίνει τα πάθη του και ενεργεί με μεγαλοσύνη. Ξεπερνώντας με τον τρόπο αυτό τελικά τον ίδιο τον εαυτό. Κατά μια προσέγγιση -που σίγουρα είναι αυτή του γράφοντος- αυτό είναι που φέρνει πραγματικά κέρδη. Εσωτερικά πάνω από όλα. Τα άλλα στην πραγματικότητα λίγη σημασία έχουν.
Φαίνεται ωστόσο, ότι η αντίληψη αυτή που βασίζεται στους κανόνες συμπεριφοράς, αλλά όχι μόνο, γίνεται όλο και πιο παλιομοδίτικη. Διότι, τελικά είναι δύσκολο να έχεις άποψη, η οποία τηρεί μία δεοντολογία και να διακρίνεσαι παρόλα αυτά. Διότι εκεί μετριέται η άποψη και τίποτα άλλο. Εκεί κρίνεται το αν αξίζει κάτι η ίδια και όποιος την καταθέτει.
Ενώ, όταν γίνεσαι προκλητικός, κυριαρχεί η πρόκληση, η οποία αναμφίβολα έχει μία δυναμική και πρόσκαιρα μπορεί να κερδίσει ένα ακροατήριο. Επειδή αυτός που προκαλεί, μπορεί και να διαφοροποιείται από το συρμό.
Ας αναλογιστούμε, όμως: αρκεί η στάση αυτή, η διαφοροποίηση με αυτόν τον τρόπο, για να προσέξουμε ή εκτιμήσουμε κάποιον; Ή μήπως είναι πιο δύσκολο να ξεχωρίσει κάποιος που αποζητάει την αναγνώριση μέσα στο πλαίσιο;
Το Διονύση και όλους όσους αντιμετώπισαν κάτι αντίστοιχο, καθόλου δεν το νοιάζει άλλωστε, ποιος πήγε στην κηδεία του…
*Ο Παναγιώτης Σκουρής είναι επίκουρος καθηγητής ευρωπαϊκού δημοσίου δικαίου στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, δικηγόρος και συνιδρυτής του δικηγορικού γραφείου AnPLegal Praxis (www.anplegal.gr).
