Του Γιώργου Παπαδημητρίου
Τη στιγμή που γράφονται οι παρακάτω γραμμές βρισκόμαστε ένα βήμα πριν την ολοκλήρωση του πρώτου γύρου των νοκ άουτ αγώνων, με τις 13 ομάδες της φάσης των 16 να έχουν ήδη προκύψει (απομένει να φανεί αν η Αργεντινή θα πιστοποιήσει τον ρόλο του απόλυτου φαβορί απέναντι στο Πράσινο Ακρωτήρι, αλλά και ποιες δύο ομάδες από τα ζευγάρια Κολομβία-Γκάνα και Αυστραλία-Αίγυπτος θα προχωρήσουν στον επόμενο γύρο).
Από εκεί και πέρα, και με βάση τα όσα είδαμε μέχρι τώρα, συμπυκνώνουμε τις σκέψεις-διαπιστώσεις μας για το φετινό Μουντιάλ σε πέντε βασικούς άξονες, παρέα με δύο υστερόγραφα:
α) Η εποχή των διαστημικών σκόρερ και ο παντοτινός Μέσι
Όχι, δεν συνέβαινε πάντα, ούτε σε τόσο μεγάλη και σταθερή κλίμακα. Διότι αναμφίβολα ζούμε στην εποχή των σούπερ σταρ που βλέπουν την εστία λες και ρίχνουν βότσαλα στον ωκεανό. Κιλιάν Μπαπέ, Χάρι Κέιν, Έρλινγκ Χάαλαντ και Λέο Μέσι (με άλλα λόγια, δύο εκπρόσωποι της νέας αφρόκρεμας, μια αδιανόητα σταθερή αξία που έχει μάλλον υποτιμηθεί για διάφορους λόγους και ο ζωντανός θρύλος του αθλήματος) οδηγούν την κούρσα των σκόρερ, πυροβολούν ακατάπαυστα και, το κυριότερο, κρίνουν τους αγώνες που βρίσκονται σε τεντωμένο σχοινί, δεν σκοράρουν δηλαδή απλώς κατά ριπάς σε παιχνίδια που έχουν καθαρίσει από νωρίς οι ομάδες τους. Από εκεί και έπειτα, είναι πλέον σαφές ότι ο αισίως 39χρονος Μέσι δεν μπορεί πλέον να κριθεί με τα μέτρα και σταθμά που βρίσκουν εφαρμογή σε οποιονδήποτε άλλο ποδοσφαιριστή, καθώς κινείται σε μια ολότελα δική του επικράτεια, αυτόνομη και αυτοτελή, μακρινή και απρόσιτη.
β) Τα cooling breaks και τα Αμερικανάκια
Πολύς λόγος έχει γίνει για τα cooling breaks και όχι αδίκως, ιδίως από τη στιγμή που πολλοί από τους αγώνες διεξάγονται σε εξαιρετικά νορμάλ και όχι απάνθρωπες θερμοκρασίες. Με άλλα λόγια, το σκεπτικό πίσω από την καθιέρωσή τους ουδόλως σχετίζεται με κάποια ειλικρινή έγνοια για την υγεία των αθλητών, αλλά περισσότερο προσανατολίζεται σε μια σύγχρονη κοσμοθεωρία περί θεάματος. Η μακρά φόρμα, η επιμονή, η προσήλωση δοκιμάζεται πλέον σε κάθε τερέν, σε κάθε επίπεδο, σε κάθε μορφή τέχνης, επικοινωνίας, ψυχαγωγίας. Το ποδόσφαιρο υπήρξε ένα από τα τελευταία οχυρά απρόσκοπτης δράσης και συνεχούς ακολουθίας, κι ήρθε μάλλον η ώρα της αλλοίωσης και αυτού του θέσφατου. Κατά τα άλλα, έχει αρκετή πλάκα να παρατηρεί κανείς πόσο εντυπωσιακά αδειανές μοιάζουν οι (κατά τα άλλα ασφυκτικά γεμάτες) εξέδρες στην αρχή του δευτέρου ημιχρόνου: τίποτα και κανένας δεν μπορεί να πείσει τους Αμερικανούς φιλάθλους να απαρνηθούν το καταναλωτικό όργιο της ανάπαυλας.
γ) Οι 48 ομάδες και η (υπερβολική) κουβέντα για αδύναμους κρίκους
Ας ξεκινήσουμε από μια εικασία: αν τυχόν ισχύσει το εξαγγελθέν πλάνο της FIFA για τη διοργάνωση Μουντιάλ 64 ομάδων το 2030 ή το 2034, είναι σχεδόν βέβαιο πως το αγαπημένο και παραδοσιακό φορμά των ομίλων με 4 ομάδες θα αποτελέσει παρελθόν, χώρια που μάλλον θα επικρατήσει μια συνθήκη «χάνει η μάνα το παιδί, και το παιδί τη μάνα». Για να το θέσουμε απλά, το θέμα δεν είναι απλώς να καταναλώνουμε ποδοσφαιρικές εικόνες, αλλά να μη χαθεί και η αίσθηση σύνδεσης του θεατή με τη διοργάνωση. Από εκεί και έπειτα, η όλη κουβέντα περί υπερβολικά αδύναμων ομάδων, σε συνδυασμό με την απουσία ηχηρών ονομάτων, είναι μάλλον άτοπη και υπερβολική. Διότι είναι όμορφο να βλέπεις μικρές χώρες να ζουν το όνειρό τους, διότι αναλογικά μιλώντας ήταν μάλλον πολύ λίγες ομάδες που δεν μπόρεσαν να φανούν έστω και λίγο ανταγωνιστικές, διότι είναι συναρπαστικό να φαντάζεσαι τι θα γίνει αν μία στο εκατομμύριο αποκλείσει το Πράσινο Ακρωτήρι την Αργεντινή σε νοκ άουτ αγώνα, διότι τα μεγάλα ονόματα είχαν κάθε ευκαιρία να προκριθούν και τη σπατάλησαν (να υπενθυμίσουμε εδώ ότι η Ιταλία απουσιάζει από τρία σερί Μουντιάλ παρά τη διεύρυνση του φορμά, βιώνοντας μια αδιανόητα παρατεταμένη ποδοσφαιρική κρίση), διότι παλαιότερα οι ομάδες από την Αφρική και την Ασία ήταν πολύ λιγότερο ανταγωνιστικές, όμως κανείς δεν θα καθόταν να γράψει τάχα μου βαθυστόχαστες υπερβολές όταν η πρώην Γιουγκοσλαβία διέλυε με 9-0 το Ζαΐρ (με τρία γκολ του Ντούσκο Μπάγεβιτς) στο Μουντιάλ του 1974. Ωστόσο, το σύστημα που δίνει την πρόκριση στις 8 καλύτερες τρίτες εμπεριέχει και ορισμένα αρνητικά: υπολογιστική προσέγγιση πολλών ομάδων την τελευταία αγωνιστική, αλλά και εμφατικές παραφωνίες, όπως το γεγονός ότι δεν αποκλείεται ορισμένες φορές η 3η θέση να αποδειχθεί πιο ωφέλιμη από τη 2η.
δ) Οι ικανοποιητικού επιπέδου εκφωνητές και η εγκληματικά βαρετή εκπομπή
Κι όμως, όσο και αν έχουμε μια τάση παρελθοντολαγνείας, τα πράγματα είναι εμφανώς βελτιωμένα, ιδίως αν αναλογιστούμε (οι λίγο μεγαλύτεροι σε ηλικία ποδοσφαιρόφιλοι) ότι κάποτε μας βασάνιζαν τα αυτιά ατάλαντοι και γραφικοί σπορτκάστερ αλήστους μνήμης (ας μην αναφέρουμε πασίγνωστα ονόματα ως μια ένδειξη σεβασμού, παρά την ταλαιπωρία που μας χάρισαν). Στον αντίποδα, η εκπομπή της ΕΡΤ στα ενδιάμεσα διαστήματα είναι σοκαριστικά βαρετή, ξύλινη, ανέμπνευστη και μαγκωμένη, καταφέρνοντας να μετατρέψει κάτι θεμελιωδώς χαβαλεδιάρικο, όπως ο σχολιασμός των αγώνων ενός Μουντιάλ, σε κάτι χλιαρό, τζούφιο, άκεφο και προβλέψιμο. Η συνθήκη απαιτεί χιούμορ, ευφράδεια, έξυπνες ιδέες, συνειρμική κουβέντα, όχι σφιγμένες γραβάτες και υπερ-ανάλυση των αυτονόητων.
ε) Μαζικότητα μακριά από τη λαϊκότητα
Είναι αληθινά συγκλονιστικό ότι ο κόσμος μαζεύεται σε κάθε σημείο του πλανήτη, στα πιο απίθανα μέρη, τις πιο άβολες ώρες, για να παρακολουθήσει έναν αγώνα ποδοσφαίρου. Ναι, το Μουντιάλ αποτελεί ένα οικουμενικό φαινόμενο μαζικού συγχρωτισμού και συντονισμού. Παρόλα αυτά, η λαϊκότητα του φαινομένου εκλείπει ολοένα και περισσότερο, όπως πιστοποιούν οι υπέρογκες τιμές των εισιτηρίων και η πλήρης εμπορευματοποίηση του σπορ, σε κάθε επίπεδο και με κάθε τρόπο.
ΥΓ1: Το Μουντιάλ είναι άρρηκτα συνδεδεμένο και δια παντός συνυφασμένο με το καλοκαίρι. Ποτέ ξανά χειμώνα, για όνομα του θεού.
ΥΓ2: Αν έχεις καλό bracket, διάβαινε. Είναι κάπως αστείο το πόσο στρωμένος με ροδοπέταλα είναι ο δρόμος πχ της Αργεντινής προς τον τελικό, σε αντίθεση με το κακοτράχαλο μονοπάτι που καλούνται να διαβούν άλλα φαβορί της διοργάνωσης.
