">
Συνέντευξη στη Λεμονιά Βασβάνη
«Την εποχή της Ιεράς Εξέτασης στη Σεβίλλη, τον 15ο αιώνα, ο Ιησούς επιστρέφει στην Γη. Ο Ιεροεξεταστής τον συλλαμβάνει, τον κλείνει σ' ένα μπουντρούμι και το βράδυ πάει και τον βρίσκει και του μιλάει. Ο Ιεροεξεταστής, κατά κάποιον τρόπο, “δικάζει” τον Χριστό.
Αποδεικνύει στον Ιησού, με επιχειρήματα, ότι αυτό που έφερε στη Γη δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Κι αυτό γιατί ο Χριστός παρεξήγησε τη φύση των ανθρώπων και, στην προσπάθειά του να κάνει καλό, έκανε κακό».
Αυτά μάς δήλωσε μεταξύ άλλων ο Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος που ερμηνεύει τον «Μέγα Ιεροεξεταστή» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι από τους “Αδελφούς Καραμάζοβ”. Η παράσταση την οποία ο γνωστός ηθοποιός σκηνοθετεί, έρχεται από 25/2/2019 στο Θέατρο Αυλαία (ΧΑΝΘ, πλευρά Τσιμισκή).
Μας είπε πως επέλεξε να ανεβάσει αυτό το κείμενο γιατί είναι ό,τι ακριβώς θέλει να πει αυτή την στιγμή ως ηθοποιός και ως πολίτης, μέσω του θεάτρου.
«Αντί να πάω να ουρλιάξω διαμαρτυρόμενος σε μια πλατεία, (που πηγαίνω –χαχαχα!– έτσι κι αλλιώς) “ουρλιάζω”, διαμαρτύρομαι, αντιστέκομαι… (και) “από σκηνής”», σχολίασε χαρακτηριστικά.
-Εξουσία ή ελευθερία;
-Ο Ντοστογιέφσκι στον «Μέγα Ιεροεξεταστή», σε αυτό το εμβληματικό και μνημειώδες κείμενο, ακριβώς αυτά τα δύο πραγματεύεται. Την σχέση υπαρξιακής ελευθερίας και εξουσίας (πολιτικής και θρησκευτικής). Μας δείχνει ότι ο άνθρωπος δεν ξέρει, και δεν μπορεί, να διαχειρισθεί το θείο δώρο της ελευθερίας του (γι’ αυτό και την παραδίδει εκούσια και δουλόπρεπα) και μας προειδοποιεί για τις συνέπειες: η εξουσία (πολιτική και πνευματική) θα υποτάξει τον «απαίδευτο όχλο»…
-Γιατί η εξουσία αποτελεί κάτι που το αποζητούν πολλοί; Και τι επιπτώσεις φέρνει η απόκτησή της;
-Ξέρουμε πια, ότι ο άνθρωπος είναι φύσει κυριαρχικό ον, που θέλει –φευ– να εξουσιάζει και να εξουσιάζεται. Ο καθηγητής μου Σπυρίδων Τσιτσίγκος (διδάσκει «Ψυχολογία της Θρησκείας» στο τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών) λέει κάπου, ότι: «Η ορμή για δύναμη, για εξουσία, συνιστά έναν θεμελιώδη παράγοντα του ανθρώπινου ψυχισμού, που λειτουργεί ισχυρότερα και από την πείνα ή τη δίψα, πηγάζοντας από το σύμπλεγμα κατωτερότητας, δηλαδή από το αίσθημα ανικανότητας του ατομικού Εγώ να σταθεί μόνο του και να ζήσει». Ίσως αυτή να είναι η απάντηση…
Εάν, λοιπόν, η εξουσία είναι στα χέρια «αρρωστημένων», και συμπλεγματικών ανθρώπων, καταλαβαίνουμε όλοι μας ότι τα αποτελέσματα θα είναι (και είναι!) ολέθρια για την κοινωνία.
-Πώς ξετυλίγεται η διένεξη ανάμεσα στον Χριστό και στον Μέγα Ιεροεξεταστή; Και τι θέλει να πει μέσω αυτής ο συγγραφέας;
-Ο θρύλος του Μεγάλου Ιεροεξεταστή είναι ένα κεφάλαιο από τους «Αδελφούς Καραμάζοφ» του Ντοστογιέφσκι. Το πέμπτο κεφάλαιο από τον δεύτερο τόμο. Ο Ιβάν, ο ένας απ’ τους αδελφούς, που αντιπροσωπεύει τους ανθρώπους που τους έχει «στοιχειώσει» η ευρωπαϊκή ιδέα, ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, τα ευρωπαϊκά γράμματα, κι ο αθεϊσμός που ερχόταν τότε απ' την Ευρώπη μέσω του σοσιαλισμού, κουβεντιάζει με τον μικρότερο αδελφό του, τον Αλιόσα, που είναι δόκιμος μοναχός. Του λέει πως θέλει να γράψει ένα βιβλίο, με θέμα: την συνάντηση ενός Ιεροεξεταστή με τον Ιησού. Την εποχή, λοιπόν, της Ιεράς Εξέτασης στη Σεβίλλη, τον 15ο αιώνα, ο Ιησούς επιστρέφει στην Γη. Ο Ιεροεξεταστής τον συλλαμβάνει, τον κλείνει σ' ένα μπουντρούμι και το βράδυ πάει και τον βρίσκει και του μιλάει. Ο Ιεροεξεταστής, κατά κάποιον τρόπο, «δικάζει» τον Χριστό.
Αποδεικνύει στον Ιησού, με επιχειρήματα, ότι αυτό που έφερε στη Γη δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Κι αυτό γιατί ο Χριστός παρεξήγησε τη φύση των ανθρώπων και, στην προσπάθειά του να κάνει καλό, έκανε κακό. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακούγοντάς τον, πιστεύεις ότι… έχει δίκιο.
-Ποια τα τρωτά σημεία των θέσεων του Μέγα Ιεροεξεταστή;
-Ομολογώ ότι δεν είναι εύκολο να το σχολιάσω αυτό με δυο κουβέντες… θέλω να πιστεύω, όμως, ότι ο θεατής σταδιακά, αντιλαμβάνεται τα τρωτά σημεία των θέσεων του Ιεροεξεταστή και την αδυναμία των επιχειρημάτων του, που είναι και η αδυναμία κάθε δικτατορίας – είτε αυτή είναι θρησκευτική είτε κοινωνικής φύσεως… Κι ακολουθώντας την πολύ δομημένη σειρά των επιχειρημάτων τού έργου, μπαίνει στην καρδιά των αιώνιων ερωτημάτων που κυριαρχούν στον κόσμο – σήμερα δε περισσότερο από ποτέ.
-Γιατί επιλέξατε να ανεβάσετε τον Μέγα Ιεροεξεταστή;
-Μα, για την… ιδεολογία! Γιατί είναι τόσο μεγάλο αυτό το κείμενο, λέει τόσο σπουδαία πράγματα, τόσο επίκαιρα και προφητικά που ήθελα πολύ –περισσότερο παρά ποτέ, αυτήν την συγκεκριμένη δε κοινωνική και ιστορική περίοδο που περνά η χώρα μας– να το μοιραστώ με τους θεατές!
Γιατί ο Ντοστογιέφσκι, με τον «Μέγα Ιεροεξεταστή» μας παραδίδει –αν μη τι άλλο– την οριστική και τελική διατύπωση όλων των οντολογικών, υπαρξιακών, κοινωνικών και πολιτικών μας ερωτημάτων… Γιατί είναι ό,τι ακριβώς θέλω να πω αυτή την στιγμή ως ηθοποιός και ως πολίτης, μέσω του θεάτρου. Έτσι, αντί να πάω να ουρλιάξω διαμαρτυρόμενος σε μια πλατεία, (που πηγαίνω –χαχαχα!– έτσι κι αλλιώς) «ουρλιάζω», διαμαρτύρομαι, αντιστέκομαι… (και)«από σκηνής». Γιατί αυτό το κείμενο με κάνει να νιώθω συνεπής και με τον εαυτό μου και με τον καιρό μου. Και χαίρομαι για αυτό. Και χαίρομαι διπλά… γιατί, αν δεν κάνω λάθος, είναι και η πρώτη φορά που ανεβαίνει στα ελληνικά στην Ελλάδα.
Γιατί αυτό το σχεδόν προφητικό κείμενο, θα έλεγε κανείς πως τα λέει όλα! Απαντά σε όλα! Σε όλα αυτά που μας κάνουν να μένουμε άφωνοι, απορημένοι, ενεοί μπροστά στο παράλογο του καιρού μας. Στα παράλογα που ζούμε και βιώνουμε όλοι μας πια... Και παρά την αποκαρδιωτική «αξονική τομογραφία» της ανθρώπινης φύσης που σου δίνει το κείμενο, ο συγγραφέας σού προτείνει λύση... Αυτό ακριβώς που φαίνεται να είναι η αδυναμία τού ανθρώπου, αυτό ακριβώς είναι και η δύναμή του! Η ελευθερία τής επιλογής του! Αρκεί να το συνειδητοποιήσει και να πάρει την ευθύνη του! Την ευθύνη να επιλέξει –αυτός, και όχι άλλοι αντ’ αυτού– έναν καλύτερο κόσμο, ένα καλύτερο μέλλον, μια καλύτερη ζωή, και να αναλάβει την ευθύνη και το κόστος αυτής της επιλογής! Όλα είναι στο χέρι μας! Όλα μπορούμε να τα αλλάξουμε, προς το καλύτερο! Και πρέπει να τα αλλάξουμε, και άμεσα μάλιστα, γιατί αλλιώς το μέλλον θα είναι αβέβαιο...
-Κάνετε την ερμηνεία και την σκηνοθεσία. Πώς είναι η διπλή προσέγγιση στο έργο;
-Όλα είναι θέμα… κατανόησης! Απ’ την στιγμή που νομίζω πως κατανόησα το κείμενο… η σκηνοθεσία του πλέον μού έγινε φανερή… Η σκηνοθετική και σκηνογραφική επιλογή να είναι τέτοια, τόσο λιτή και τόσο διακριτική ώστε τίποτα από την όψη, την μορφή της παράστασης, να μην τραβήξει την προσοχή τού θεατή από το κείμενο, απ’ το περιεχόμενο!
Το «Μανιφέστο για ένα νέο θέατρο» του Π. Π. Παζολίνι ήταν η ιδεολογική και αισθητική βάση του εγχειρήματός μας. Η απόλυτη λιτότητα! Ο θρίαμβος… του λόγου!
-Η παράσταση έχει περιοδεύσει σε διάφορες πόλεις. Υπάρχει διαφορετική πρόσληψη από πλευράς του κοινού; Πώς αντιδρούν με το έργο;
-Όχι, δεν έχουμε παρατηρήσει διαφορές από πόλη σε πόλη…
Συνήθως οι θεατές αντιδρούν με το ίδιο τρόπο… Στο τέλος σας παράστασης, όταν χειροκροτούν καταλαβαίνεις, το νοιώθεις, πως το χειροκρότημα είναι ειλικρινές. Ότι είναι από καρδιάς. Αισθάνεσαι μετά, ακούς, μιαν… ιδιαίτερη σιωπή. Σαν να μην θέλουν να σηκωθούν αμέσως από σας θέσεις σας , που σημαίνει ότι … κάτι έχει συμβεί. Διαπιστώνουμε σας μετά ότι έχουν την ανάγκη και την λαχτάρα μιας μοιρασιάς. Παραμένουν στο θέατρο, κι όχι από ευγένεια, αλλά γιατί θέλουν να (σας) μιλήσουν… Και μιλάμε! Περνάμε κατ’ ευθείαν στο κείμενο!
-Ποια τα επόμενα βήματά σας;
-Αρχικώς, όλοι εμείς του «ΣΥΝ ΚΑΤΙ» –το θεατρικό σχήμα που έχουμε εδώ και πολλά χρόνια με τον συνάδελφο και φίλο Κωστή Σαββιδάκη, με την στενή συνεργασία της Άννυς Ζερβού (ηθοποιός, σκηνοθέτης), της Ματίνας Μόσχοβη (ποιήτρια, ηθοποιός, καθηγήτρια δραματολογίας και καθηγήτρια λογοτεχνίας στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο), και του Κώστα Μπώκου (ηχολήπτης – έχει την ευθύνη του ήχου)–… ευχόμαστε, πρώτα απ’ όλα, να αντέξουμε…
Ευτυχώς, η προσέλευση των θεατών είναι τέτοια που μας δίνει την δύναμη και το περιθώριο να ανταποκριθούμε στην οικονομική ευθύνη που έχει ένα τέτοιο εγχείρημα, με δεδομένο ότι δεν μας επιχορηγεί κανείς – η παραγωγή, δηλαδή, είναι δική μας …
Έτσι, θα συνεχίσουμε απτόητοι με τον «Μέγα Ιεροεξεταστή», και σε άλλες πόλεις… Όσο αντέξει, και όσο αντέξουμε… Αν και οι καιροί είναι δύσκολοι, εμείς θα συνεχίσουμε… Αυτή είναι η δική μας μάχη, και θα την δώσουμε… Αυτό το έργο, το έχουμε πάρει ολίγον… πατριωτικά!
Παραστάσεις: από Δευτέρα 25 έως Πέμπτη 28 Φεβρουαρίου στις 21:15
Διάρκεια: 60 λεπτά (χωρίς διάλειμμα). Εισιτήρια: 15 €, 12 € προπώληση / φοιτητικό / ανέργων, ομαδικό 10 €. Προπώληση: Ταμείο θεάτρου Αυλαία.
